Evinize çağırdığınız usta işi yarım mı bıraktı veya yapılan tadilat işlemleri vaat edilen ve beklediğiniz standartların çok mu uzağında kaldı? Ev tadilatlarında ve usta işlerinde yaşanan mağduriyetlerde, tüketici olarak yasal haklarınızın neler olduğunu ve kusurlu (ayıplı) hizmet durumunda bedel iadesi dahi alabileceğinizi biliyor musunuz?

Günümüzde ev ve iş yerlerinde yürütülen tadilat, tamirat ve dekorasyon işlemleri sıklıkla uyuşmazlıklara sahne olmaktadır. İşin zamanında teslim edilmemesi, kullanılan malzemenin kalitesizliği veya işçilik hataları, mülk sahiplerini hem maddi hem de manevi zarara uğratmaktadır. Bir usta veya profesyonel tadilat firması ile anlaştığınızda, aranızdaki ilişki basit bir sözlü anlaşmadan ibaret olmayıp, doğrudan Tüketici Hukuku ve Borçlar Hukuku normlarına tabi yasal bir sözleşmedir. Bu makalemizde, hukuki tecrübelerimiz ışığında; ev tadilatlarında ayıplı hizmet kavramını, tüketicinin seçimlik haklarını ve mağduriyet anında izlenmesi gereken hukuki stratejileri kapsamlı bir şekilde inceliyoruz.

6502 Sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun Kapsamında Tadilat Uyuşmazlıkları

Tadilat veya onarım işinin, mesleki veya ticari faaliyet yürüten bir firma ya da usta (hizmet sağlayıcı) tarafından, ticari amacı olmayan bir gerçek veya tüzel kişiye (tüketici) sunulması halinde uyuşmazlığın çözüm yeri Tüketici Hukuku mevzuatıdır. Bu tür uyuşmazlıklarda temel dayanağımız 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun (TKHK) hükümleridir.

Ayıplı Hizmet Kavramı ve Hukuki Niteliği

Tüketici Kanunu’nun 13. maddesine göre “Ayıplı Hizmet“; sözleşmede belirlenen süre zarfında ifasına başlanmayan veya taraflarca kararlaştırılan, objektif olarak sahip olması gereken özellikleri taşımayan hizmetlerdir.

Bir tadilat işinin ayıplı sayılması için sonucun tamamen yıkık dökük olması gerekmez. Sağlayıcının (ustanın/firmanın) reklamlarında, internet sitesinde veya size sunduğu teklif formunda vadettiği özellikleri taşımayan, mülkün değerini veya sizin o işten beklediğiniz makul faydayı azaltan her türlü maddi, hukuki ve ekonomik eksiklik yasa önünde “ayıp” olarak nitelendirilir.

Tüketicinin Seçimlik Hakları Nelerdir?

Tadilatın hatalı, eksik veya kusurlu (ayıplı) yapıldığının tespiti halinde, 6502 sayılı Kanun’un 15. maddesi tüketiciye geniş ve güçlü koruma kalkanları sunar. Tüketici, tek taraflı irade beyanıyla aşağıdaki dört seçimlik haktan birini kullanmakta serbesttir:

• Hizmetin Yeniden Görülmesi: İşin tamamen baştan, kusursuz bir şekilde yapılmasını talep etme hakkıdır.
• Ücretsiz Onarım: Ortaya çıkan eserdeki (tadilat yapılan yerdeki) hataların, hiçbir ek ücret talep edilmeksizin düzeltilmesidir.
• Ayıp Oranında Bedel İndirimi: Yapılan işteki kusur nispetinde anlaşılan ücretten kesinti yapılmasıdır.
• Sözleşmeden Dönme: İşin kabul edilemez derecede hatalı olması halinde, sözleşmeyi iptal ederek ödenen tüm bedelin iadesini isteme hakkıdır.

Önemli Hukuki Detaylar: Sağlayıcı, tüketicinin seçtiği bu talebi yerine getirmek zorundadır ve onarım/yenileme kaynaklı malzeme, işçilik gibi tüm masraflar sağlayıcıya aittir. Ücretsiz onarım veya hizmetin yeniden görülmesi talep edildiğinde, usta veya firma bu talebi en geç 30 iş günü içinde, tüketiciyi mağdur etmeyecek makul bir sürede tamamlamakla yükümlüdür. Aksi takdirde tüketici, derhal bedel iadesi (sözleşmeden dönme) hakkını kullanabilir. Ayrıca tüketici, bu haklarıyla birlikte şartları oluşmuşsa Türk Borçlar Kanunu uyarınca maddi ve manevi tazminat da talep edebilir.

Tüketici İşlemi Sayılmayan Hallerde Türk Borçlar Kanunu ve Eser Sözleşmesi

Eğer tadilatı yaptıran kişi işi ticari amaçla yaptırıyorsa (örneğin bir fabrikanın veya ticari ofisin tadilatı) veya işi yapan kişi mesleki faaliyet yürütmeyen sıradan biri ise, olay Tüketici Hukuku kapsamından çıkarak 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK) kapsamındaki “Eser Sözleşmesi” hükümlerine tabi olur.

Eser sözleşmelerinde yüklenici (usta), bir sonuç (eser) meydana getirmeyi taahhüt ederken, iş sahibi de bunun karşılığında bir bedel ödemeyi üstlenir. Bu sistemde, iş sahibinin (sizin) işi teslim aldıktan sonra makul bir süre içinde işi gözden geçirme ve varsa tespit ettiği ayıpları yükleniciye bildirme (ihbar) yükümlülüğü çok daha sıkı şekil şartlarına bağlanmıştır. İhbar yükümlülüğünün yerine getirilmemesi, eserin o haliyle kabul edildiği anlamı taşıyacağından, ayıbın niteliği ve bildirim zamanlaması büyük önem arz eder.

Tadilat Uyuşmazlıklarında İzlenmesi Gereken Hukuki Strateji ve İspat

Uygulamada “Usta gelmiyor”, “Bugün yarın diyerek oyalıyor”, “Parayı aldı işi yarım bıraktı” gibi senaryolarla sıklıkla karşılaşmaktayız. Hak kaybı yaşamamak adına sürecin başından itibaren doğru hukuki adımların atılması elzemdir:

1. Delillerin Muhafazası: İşin başlangıcında anlaşılan kapsamı gösteren teklif formları, WhatsApp yazışmaları, banka dekontları (açıklama kısımları ile birlikte) titizlikle saklanmalıdır. Ayıp ortaya çıktığında derhal fotoğraf ve video kaydı alınmalıdır.
2. Yazılı Bildirim ve Temerrüt: Taleplerin sözlü değil, ispat kolaylığı açısından ihtarname (tercihen noter kanalıyla) veya yazılı mesaj/e-posta yoluyla iletilmesi gerekir. Ustaya ayıbın giderilmesi veya işin tamamlanması için kesin ve makul bir süre verilmelidir.
3. Delil Tespiti: Usta işi yarım bıraktıysa ve acilen başka bir ustaya işi yaptırmanız gerekiyorsa, önceki durumun kaybolmaması adına Sulh Hukuk Mahkemelerinden “Delil Tespiti” talebinde bulunularak mevcut ayıplı durum resmi bilirkişi raporuyla kayıt altına alınmalıdır.
4. Hukuki Başvuru Yolları: Uyuşmazlık bedeline (her yıl güncellenen parasal sınırlara) göre İl/İlçe Tüketici Hakem Heyetlerine başvurulmalı veya doğrudan Tüketici Mahkemesinde dava açılmalıdır. Mahkeme sürecine gidilecekse, dava şartı olan zorunlu arabuluculuk sürecinin işletilmesi unutulmamalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

1. Usta işi yarım bırakıp gitti, ödediğim kaporayı veya parayı geri alabilir miyim?

Evet, alabilirsiniz. İşin süresinde teslim edilmemesi veya yarım bırakılması hukuken temerrüt ve ayıplı hizmet teşkil eder. Tüketici Kanunu m. 15 kapsamında “sözleşmeden dönme” hakkınızı kullanarak, ödediğiniz bedelin tamamının iadesini (gerektiğinde yasal faiziyle birlikte) talep edebilirsiniz.

2. Tadilat için yazılı bir sözleşme yapmadık, sadece WhatsApp üzerinden anlaştık. Yine de yasal haklarım geçerli midir?

Geçerlidir. Tüketici veya eser sözleşmeleri kural olarak yazılı şekil şartına tabi değildir. WhatsApp yazışmaları, SMS’ler, ustaya gönderdiğiniz banka dekontları ve hatta tanık beyanları, aranızdaki sözleşme ilişkisini ve anlaşılan işin kapsamını ispatlamak için hukuken geçerli delillerdir (HMK uyarınca delil başlangıcı veya belge niteliğindedir).

3. İş bittikten aylar sonra fayanslar dökülmeye başladı. Ayıplı hizmeti bildirmek için bir süre sınırım var mı?

Gözle hemen görülmeyen, kullanım sonucu sonradan ortaya çıkan hatalara “gizli ayıp” denir. Gizli ayıp durumunda, ayıbın ortaya çıktığı ve sizin bunu fark ettiğiniz andan itibaren gecikmeksizin durumu ustaya/firmaya bildirmeniz gerekir. Tüketici işlemlerinde ayıplı hizmete ilişkin zamanaşımı süresi kural olarak hizmetin ifasından itibaren iki yıldır; ancak sağlayıcı ağır kusurlu veya hileli ise zamanaşımı süresi uygulanmaz.

4. Doğrudan Tüketici Mahkemesinde dava açabilir miyim?

Bu durum, uyuşmazlığa konu olan tadilat bedeline bağlıdır. Her yıl Ticaret Bakanlığı tarafından belirlenen parasal sınırın altında kalan uyuşmazlıklar için İl veya İlçe Tüketici Hakem Heyetlerine başvuru zorunludur; doğrudan dava açılamaz. Parasal sınırın üzerindeki uyuşmazlıklarda ise dava açmadan önce Dava Şartı Arabuluculuk bürosuna başvurulması kanuni bir zorunluluktur.

5. Ustanın hatalı tesisat işlemi yüzünden evimi su bastı ve parkelerim zarar gördü. Bu zararı kim karşılar?

Hizmetin ayıplı ifa edilmesi nedeniyle mülkünüzde veya diğer eşyalarınızda meydana gelen ek zararlar, sağlayıcının (ustanın/firmanın) sorumluluğundadır. Seçimlik haklarınıza (ücretsiz onarım veya bedel iadesi) ek olarak, Türk Borçlar Kanunu hükümleri uyarınca maddi tazminat davası açarak bozulan parkelerinizin ve hasar gören diğer eşyalarınızın bedelini de talep edebilirsiniz.

İlgili yazılarımız:

• Ayıplı Ürün Alan Tüketicinin Hakları ve Uygulaması Gereken Adımlar
• Ayıplı Mal Kavramı: Hangi Durumlarda Mal Ayıplı Sayılır?
• Sıfır Kilometre Araçlarda Gizli Ayıp, Motor Arızaları ve Misliyle Değişim Hakkı: Güncel Yargıtay İçtihatları Işığında Kapsamlı Hukuki Rehber

Geçmez Hukuk Bürosu