İcra müdürlükleri tarafından işverenlere gönderilen maaş haczi müzekkereleri, yalnızca bir bildirim niteliğinde olmayıp, doğrudan hukuki yükümlülük ve sorumluluklar doğuran resmi tebligatlar arasında yer almaktadır. Bu kapsamda, işverenin hem usule hem de esasa ilişkin belirli kurallara uygun davranması, aksi takdirde ciddi yaptırımlarla karşı karşıya kalabileceği unutulmamalıdır.
Müzekkereye Cevap Süresi ve Yükümlülüğün Niteliği
İcra ve İflas Kanunu’nun (“İİK”) 355. maddesi uyarınca, işveren, maaş haczi müzekkeresinin tebliğinden itibaren en geç yedi (7) gün içerisinde icra müdürlüğüne yazılı cevap vermekle yükümlüdür. Bu cevapta;
- Borçlu işçinin işyerinde çalışıp çalışmadığı,
- Çalışıyor ise brüt ve net ücret tutarları,
- Kesinti yapılacak miktar ve kesintiye başlanma tarihi,
- Borçlunun işten ayrılmış olup olmadığı ve ayrıldıysa ayrılış tarihi,
- Varsa ödenmemiş ücret alacakları, tazminatlar veya diğer hak edişlerin dökümü
gibi hususlar yer almalıdır.
Bu yükümlülüğün yerine getirilmemesi veya eksik ya da gerçeğe aykırı bilgi verilmesi halinde, işverenin hem özel hukuk hem de ceza hukuku kapsamında sorumluluğu doğacaktır.
Ücret Kesintisinin Niteliği ve Sınırları
İşverenin borçlu işçinin ücretinden yapacağı kesinti, İş Kanunu’nun 35. maddesi uyarınca en fazla dörtte bir oranında olmalıdır. Ancak borçlu aleyhine birden fazla icra takibi bulunuyorsa, toplam kesinti oranı %50’ye kadar artırılabilir. Bununla birlikte, işçinin geçim özgürlüğü ve yaşam hakkı gözetilerek maaşın tamamının kesilmesi mümkün değildir.
Müzekkerede açıkça belirtilmediği sürece, fazla mesai, prim, ikramiye gibi ücret ekleri kesintiye konu edilemez. Bu kalemlerin haczedilebilirliği, ancak açık bir düzenleme yahut müzekkere kapsamının genişliği ile mümkündür.
İşçi İşten Ayrılmışsa veya Alacağı Kalmışsa Ne Olur?
Borçlu işçinin işyerinde çalışmıyor olması, işverenin yükümlülüğünü tamamen ortadan kaldırmaz. Şayet işçiye ait ödenmemiş maaşlar, kıdem/ihbar tazminatı, yıllık izin ücreti gibi doğmuş alacaklar varsa, işveren bu tutarları açıkça bildirerek, haciz kapsamında değerlendirilmek üzere icra dairesine aktarmalıdır.
Bu tür toplu ve tek seferlik nitelik taşıyan ödemelere ilişkin haciz işlemleri, İİK m. 89 kapsamında düzenlenen 1. haciz ihbarnamesi prosedürüne tabi tutulmaktadır.
Yükümlülüklerin İhlali ve Uygulanacak Yaptırımlar
İİK’nın 356. ve 357. maddeleri uyarınca;
- Yedi günlük sürede cevap verilmemesi,
- Ücret kesintisinin hiç yapılmaması veya yapılmasına rağmen icra dosyasına aktarılmaması,
- İcra müdürlüğünün tekrarına (tekit yazılarına) rağmen mükellefiyetin yerine getirilmemesi
halinde, işverenin malvarlığı doğrudan icra takibine konu edilebilecektir. Bu durumda işveren, haciz işlemi yerine getirilmemiş olan tutarı, kendi malvarlığından ödemek zorunda kalır.
Ayrıca, İİK m. 357 gereğince Cumhuriyet Başsavcılığı’na suç duyurusunda bulunularak işveren hakkında ceza hukuku yönünden de soruşturma başlatılması mümkündür. Bu durum, özellikle kamu alacaklarında daha sık karşılaşılan bir uygulamadır.
Tebliğin Usulüne Uygunluğunun ve Belgelendirmenin Önemi
İşverenin yasal yükümlülüklerini yerine getirmesine rağmen, cevabın icra müdürlüğü dosyasına işlenmemesi gibi durumlarla karşılaşılabilmektedir. Bu nedenle, müzekkereye verilen cevabın bir örneğinin, gönderi alındı belgesi ile birlikte muhafaza edilmesi ve gerekirse icra dosyasının takibinin yapılması büyük önem taşır.
Yargıtay Uygulaması
Yargıtay 12. Hukuk Dairesi’nin E. 2008/10938, K. 2008/13896 sayılı kararında şu hususlar vurgulanmıştır:
“Borçlunun maaş ve ücreti haczi İİK’nun 355 ve devam eden madde hükümlerine göre yapılır. Haciz yazısını alan işveren bir hafta içinde haczin icra edildiğini ve borçlunun maaş ve ücretinin miktarını icra dairesine bildirmeye ve borç bitinceye kadar icra dairesinin haciz bildirimine göre haczolunan miktarı borçlunun maaş veya ücretinden keserek hemen icra dairesine yatırmaya mecburdur. Aksi halde İİK’nun 356. maddesi gereğince kesmedikleri veya göndermedikleri para icra dairesince işverenin mallarından alınır…”
Bu karar, işverenin hukuki sorumluluğunu ve icra işlemlerindeki dikkat gerekliliğini açık biçimde ortaya koymaktadır.