Ceza Adalet Sisteminde Paradigma Değişimi ve 7589 Sayılı Kanun’un Gelişimi

Modern ceza muhakemesi hukuku, devletin cezalandırma yetkisi (ius puniendi) ile bireyin temel hak ve özgürlükleri arasında kurulan hassas bir denge üzerine inşa edilmiştir. Bu denge, toplumsal ihtiyaçların, teknolojik gelişmelerin ve evrensel insan hakları standartlarının değişmesiyle birlikte sürekli bir kalibrasyon gerektirmektedir. Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) Genel Kurulunda 16 Temmuz 2026 tarihinde kabul edilerek yasalaşan ve kamuoyunda “12. Yargı Paketi” olarak adlandırılan 7589 sayılı Yargının Etkin ve Verimli İşlemesine Yönelik Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun, Türk ceza adaleti sisteminin yapısal tıkanıklıklarını gidermeyi hedefleyen çok boyutlu bir reform metnidir. Adalet Bakanlığı tarafından hazırlanan ve 4. Yargı Reformu Strateji Belgesi ekseninde şekillendirilen bu yasal düzenleme, popülist beklentilerin aksine genel af, özel af veya toplu bir infaz indirimi rejimi öngörmemekte; bunun yerine yargısal süreçlerin kalitesini ve hukuki güvenliği artırmaya yönelik usul kurallarına odaklanmaktadır.

Özellikle 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nda (CMK) yapılan köklü değişiklikler, adil yargılanma hakkı, masumiyet karinesi ve özel hayatın gizliliği bağlamında tarihi adımlar içermektedir. Bu raporun inceleme nesnesini oluşturan üç temel müessese; kaçak sanıkların yokluğunda yargılanma rejiminin evrensel standartlara çekilmesi (CMK 247), genetik inceleme verilerinin kişisel verilerin korunması ilkesi uyarınca muhafazası ve imhası (CMK 80) ile Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının olağanüstü itiraz yetkisinin süre ve kapsam bakımından sanık lehine yeniden kurgulanmasıdır (CMK 308). Aşağıdaki bölümlerde, bu üç yasal değişikliğin normatif içerikleri, anayasal yargı kararları, uluslararası içtihatlar ve ceza muhakemesi dogmatiği bağlamında derinlemesine bir analizi sunulmaktadır.

Kaçak Sanıkların Yargılanması Rejimi ve Yüz Yüzelik İlkesinin Restorasyonu (CMK 247)

Kaçaklık Statüsünün Doğası ve Gaip Sanık Kurumu ile Sınırları

Ceza muhakemesi hukukunda sanığın duruşmada bizzat hazır bulunması, yalnızca şekli bir usul kuralı değil; adil yargılanma hakkının, savunma hakkının ve “silahların eşitliği” ilkesinin ontolojik bir gereğidir. “Sorgusuz karar verilemez” kuralı, muhakemenin diyalektik yapısının, doğrudan doğruyalık ve yüz yüzelik ilkelerinin doğal bir sonucudur. Ancak devletin suç şüphesi altındaki kişileri yargılama ve kamusal düzeni tesis etme yükümlülüğü, bazı durumlarda sanığın iradi veya gayriiradi olarak yargılamadan uzak kalması durumuyla çatışmaktadır.

Türk ceza muhakemesi sistemi, ulaşılamayan sanıkları iki ana kategoride tasnif etmektedir: Gaip sanık ve kaçak sanık. CMK’nın 247. maddesinin birinci fıkrası uyarınca “kaçak”; hakkındaki soruşturmanın veya kovuşturmanın sonuçsuz kalmasını sağlamak amacıyla bilerek ve isteyerek yurt içinde saklanan veya yabancı ülkede bulunan ve bu nedenle mahkeme veya Cumhuriyet savcısı tarafından kendisine ulaşılamayan kişiyi ifade etmektedir. Gaip sanığın nerede olduğu objektif olarak bilinmezken ve yargılamadan kaçma gibi özel bir kastı tespit edilemezken; kaçak sanık, adaletin tecellisini bilinçli bir saikle, iradi olarak engellemeye çalışan kişidir. Failin bu özel kastı nedeniyle kanun koyucu, kaçak sanıklar hakkında bazı olağanüstü usul kurallarının işletilmesine ve sanığın gıyabında (yokluğunda) muhakeme işlemlerinin yürütülebilmesine cevaz vermiştir.

Bir şüpheli veya sanık hakkında doğrudan “kaçak” kararı verilebilmesi için, kanunda öngörülen sıkı şekil şartlarının tüketilmesi gerekmektedir. İlgiliye usulüne uygun davetiye çıkarılması, zorla getirme kararının infaz edilememesi, ilanen tebligat yapılması ve gazete ilanı ile çağrıda bulunulması gibi aşamaların tamamlanması zorunludur. Ancak bu prosedürlerin tamamlanmasına rağmen sanığın yokluğunda (in absentia) yargılamanın hangi aşamaya kadar götürülebileceği hususu, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (AİHS) 6. maddesi kapsamında güvence altına alınan “adil yargılanma hakkı” ile doğrudan bir gerilim hattı oluşturmaktaydı.

Yoklukta Yargılama Yasağı ve Sorgusuz Mahkûmiyetin Engellenmesi

7589 sayılı Kanun’un 16. maddesi ile CMK’nın 247. maddesinin Anayasa Mahkemesi tarafından daha önce iptal edilen üçüncü fıkrası yeniden, ancak insan hakları ekseninde çok daha güçlü bir anayasal güvence mekanizmasıyla formüle edilmiştir. Yeni yasal düzenleme şu amir hükmü içermektedir: “Kaçak sanık hakkında kovuşturma yapılabilir. Ancak, daha önce sorgusu yapılmamış ise, mahkûmiyet ve ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilemez.”.

Bu yasal formülasyon, mahkemelere kaçak sanık hakkında delil toplama, tanık dinleme, olay yerinde keşif yapma ve diğer maddi gerçeği araştırma işlemlerini yürütme yetkisi vermeye devam etmekte; böylece yargılamanın bütünüyle kilitlenmesini ve delillerin zamanla kararmasını engellemektedir. Ancak muhakemenin esasına ilişkin, failin hukuki statüsünü kesin olarak belirleyen ve özgürlüğünü kısıtlayan nihai karar aşamasına gelindiğinde yargısal süreç durdurulmaktadır. Yargılamanın hangi aşamasında olunursa olunsun, eğer sanık bizzat mahkeme huzuruna çıkarılıp yöntemince sorgusu yapılmamışsa, kendisine anayasal hakları hatırlatılıp savunması alınmamışsa, o kişi hakkında “mahkûmiyet” hükmü kurulması kesin ve mutlak olarak yasaklanmıştır. Benzer şekilde, sanığın isnat yeteneğini, yaş küçüklüğünü veya şahsi cezasızlık sebeplerini ilgilendiren ve yargılamayı sonlandıran “ceza verilmesine yer olmadığı” kararı da bizzat sorgu şartına bağlanmıştır.

Düzenlemenin ikinci derece etkileri analiz edildiğinde, yargı pratiğinde geçmişte sıklıkla karşılaşılan ve adil yargılanma hakkını zedeleyen “dosyanın salt kâğıt üzerinde incelenerek kapatılması” refleksinin önüne geçildiği görülmektedir. Eski uygulamalarda, toplanan delillerin (yalnızca müşteki beyanları veya kolluk fezlekeleri) kâğıt üzerinde yeterli görülerek kaçak sanıkların gıyabında mahkûm edilmesi, telafisi imkânsız adli hatalara zemin hazırlamaktaydı. Yeni norm, savunma alınmaksızın dosyadaki iddiaların sanığın aleyhine kesin bir hükme dönüştürülmesini engelleyerek, maddi gerçeğin iddia ve savunma makamları arasında “diyalektik” bir tartışma olmaksızın tesis edilemeyeceği ilkesini yüceltmektedir. Bu yaklaşım, AİHM’in Colozza v. İtalya kararında altını çizdiği üzere, kişinin yargılamadan kaçmış olmasının, savunma hakkından zımnen feragat ettiği şeklinde yorumlanamayacağı prensibiyle tam bir uyum içindedir.

Yargılamanın Yenilenmesi Kurumunun Yeni İşlevi ve Güvenlik Tedbirleri

7589 sayılı Kanun’un CMK 247’de yarattığı en yenilikçi ve doktrinde uzun yıllardır tartışılan usuli boşluğu dolduran adım ise, kaçak sanıklar hakkında verilen kararlara karşı “yargılamanın yenilenmesi” (iade-i muhakeme) yolunun özgün bir formatta açılmasıdır. Şayet bir şekilde (örneğin yargılamanın başında kısa bir sorgusu yapılıp sonradan kaçak konumuna düşenler için) kaçak sanık hakkında mahkûmiyet veya müsadere gibi bir güvenlik tedbirine hükmedilmişse, sanığın daha sonradan kolluk kuvvetlerince yakalanması veya yargı mercilerine kendiliğinden teslim olması durumunda yargılamanın yenilenmesi mekanizması devreye girebilecektir.

Bu olağanüstü hakkın kullanılabilmesi için yasa koyucu sıkı bir şekil şartı öngörmüştür: Sanık veya müdafii, “savunma hakkını kullanmak istediğini” açıkça belirterek ve sanığın mahkeme huzurunda “bizzat hazır bulunmasını” taahhüt ederek mahkemeden yargılamanın yenilenmesini talep etmek zorundadır.

Bu düzenlemenin dogmatik temeli, sanığın hukuki dinlenilme hakkına dayanmaktadır. AİHM, kişinin gıyabında yürütülen bir yargılama neticesinde verilen kararın infaz edilebilirliğini, sanığa davanın esasına ilişkin yeni ve kapsamlı bir değerlendirme yapılmasını talep etme hakkının tanınmış olmasına bağlamaktadır. 7589 sayılı Kanun, sanığa bu şansı sunarak, sanığın yokluğunda kurulan hükümlerin “kesin hüküm” (res judicata) vasfını, sanığın adalete teslim olduğu ana kadar esnetmekte ve maddi gerçeğin yeniden, bu kez sanığın katılımıyla tartışılmasına olanak tanımaktadır. Bu sayede yargılamanın kilitlenmesi önlenirken, savunma hakkının özü de korunmuş olmaktadır.

CMK 247 Kapsamındaki Konu	Önceki Yargısal Eğilimler	7589 Sayılı Kanun Sonrası Rejim
Sorgusuz Karar Yasağı	Delil durumuna göre gıyapta mahkûmiyet ihtimali tartışmalı bir alandı.	Daha önce sorgusu yapılmamış hiçbir kaçak sanık hakkında mahkûmiyet kararı verilemez.
Ceza Verilmesine Yer Olmadığı Kararı	Dosya üzerinden eksik inceleme ile karar verilmesi riski bulunmaktaydı.	Bizzat sorgu yapılmadan bu yönde bir karar verilmesi kesin surette yasaklanmıştır.
Yargılamanın Yenilenmesi	Güvenlik tedbirlerine hükmedilmesi durumunda sanığın hukuki yolları belirsizdi.	Kaçak sanığın yakalanması veya teslim olması halinde, savunma hakkını kullanmak üzere yargılamanın yenilenmesi yolu açılmıştır.

Biyometrik Verilerin Korunması ve Genetik İnceleme Sonuçlarının İmha Mimarisi (CMK 80)

Genetik Verilerin Hukuki Mahiyeti ve Özel Nitelikli Kişisel Veri Statüsü

Ceza soruşturmalarında elde edilen saç, tükürük, kan veya doku örneklerinden çıkarılan moleküler genetik veriler (DNA profilleri), yalnızca bir bireyin olay yerinde bulunup bulunmadığını kanıtlayan basit birer kriminalistik kimlik tespit aracı değildir. Bir bireyin genetik haritası; onun kalıtsal hastalık eğilimlerini, soy ağacını, etnik kökenini ve hatta fizyolojik yatkınlıklarına dair son derece mahrem ve değiştirilemez biyolojik şifreleri barındırır. Bu eşsiz ve hassas yapısı nedeniyle, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu’nun (KVKK) 6. maddesi, genetik verileri “özel nitelikli kişisel veri” olarak sınıflandırmış ve bunların işlenmesini, saklanmasını ve aktarılmasını olağanüstü derecede sıkı kanuni şartlara ve ilgili kişinin açık rızasına (veya kanunlarda açıkça öngörülme şartına) bağlamıştır.

Buna rağmen, Türk ceza adalet sisteminde on yıllar boyunca kolluk kuvvetleri ve adli tıp kurumları tarafından şüphelilerden elde edilen genetik verilerin saklanma süreleri ve imha usulleri, kanuni bir kesinlikten ziyade alt düzey idari mevzuata (örneğin polis laboratuvarları yönetmeliklerine) dayandırılarak yürütülmüştür. Bu durum, haklarında beraat veya kovuşturmaya yer olmadığı kararı (takipsizlik) verilmiş, yani hukuken masumiyeti tescillenmiş on binlerce vatandaşın genetik kodlarının, devletin kolluk veri tabanlarında fiilen “süresiz” olarak fişlenmesi ve saklanması gibi ağır bir hak ihlaline yol açmıştır.

Anayasa Mahkemesinin 2025/274 Sayılı İptal Kararının Doktriner Temelleri

7589 sayılı Kanun ile CMK 80. maddede yapılan köklü reformun hukuki ve felsefi temeli, Anayasa Mahkemesinin (AYM) 25 Aralık 2025 tarihli ve 2025/274 Karar sayılı dönüm noktası niteliğindeki iptal kararıdır. Söz konusu karara konu olan somut olayda; 2009 yılında farklı bir adli olay nedeniyle alınan ve veri tabanına kaydedilen bir DNA örneğinin, aradan 16 yıl geçtikten sonra 2025 yılında gerçekleşen bir hırsızlık vakasındaki olay yeri delilleriyle otomatik olarak eşleşmesi neticesinde bir vatandaş hakkında dava açılmıştır. Yerel mahkeme, aradan geçen uzun yıllara rağmen bu genetik verilerin devlet tekelinde tutulmasını ve üzerinde rutin tarama yapılmasını hukuka aykırı bularak itiraz yoluyla AYM’ye başvurmuştur.

AYM, söz konusu incelemesinde AİHM’in S. and Marper v. Birleşik Krallık ile Aycaguer v. Fransa gibi çığır açan Büyük Daire kararlarına doğrudan atıf yapmıştır. Bu uluslararası içtihatlar, masumiyet karinesinden yararlanan bireylerin DNA’larının, sırf “gelecekte suç işleyebilirler” şeklindeki soyut, kategorik ve şüpheci bir devlet varsayımıyla süresiz muhafaza edilmesini, demokratik bir toplumda gerekli olmayan, orantısız ve damgalayıcı bir uygulama olarak mahkûm etmiştir. AYM de bu evrensel normlar ışığında, genetik verilerin saklanma sürelerinin; suçun niteliğine, ağırlığına, kişinin dosyada taşıdığı sıfata ve failin yaşına göre doğrudan kanunla ölçülü bir biçimde kademelendirilmesi gerektiğini vurgulamıştır. Temel haklara yönelik böylesi ağır bir müdahalenin idari yönetmeliklere (CMK 82 uyarınca) bırakılamayacağını belirten Yüksek Mahkeme, eski CMK 80/2 fıkrasını Anayasa’nın Hukuk Devleti (m. 2), Temel Hakların Sınırlandırılması (m. 13) ve Özel Hayatın Gizliliği (m. 20) maddelerine aykırı bularak iptal etmiştir.

7589 Sayılı Kanun ile Getirilen Anonimleştirme ve Kademeli İmha Rejimi

Anayasa Mahkemesinin çizdiği kırmızı çizgiler dahilinde yasalaşan 12. Yargı Paketi, CMK 80. maddeyi bütünüyle yeniden inşa ederek çağdaş bir veri güvenlik ve imha mimarisi kurmuştur. Bu yeni mimarinin temel sacayakları şunlardır:

1. Mutlak Anonimleştirme Şartı: Adli soruşturmalarda elde edilen moleküler genetik inceleme sonuçları, sisteme kaydedilirken mutlak surette bireyin kimlik bilgilerinden arındırılacak (anonimleştirilecek) ve sadece algoritmik bir veri seti olarak tutulacaktır. Bu düzenleme, veri tabanlarına yönelik olası siber ihlallerde veya yetkisiz erişimlerde, biyometrik bilginin doğrudan bir vatandaşın kimliğiyle eşleştirilmesini teknik olarak imkânsız hale getirmeyi amaçlayan önleyici bir güvencedir.

2. Masumiyetin Tescili ve Derhal İmha: Soruşturma veya kovuşturma süreci neticesinde şüpheli veya sanık hakkında beraat kararı, kovuşturmaya yer olmadığına dair karar (KYOK) veya ceza verilmesine yer olmadığı kararı kesinleşirse; kişiye ait tüm genetik veriler ve alınan biyolojik örnekler “derhâl” yok edilecektir. Bu kuralın hiçbir istisnası bulunmamaktadır. Hukuken masumiyeti kanıtlanmış bir bireyin, adli sistemin “potansiyel şüpheli” havuzunda tutulması devri kapanmıştır.

3. Mahkûmiyet Halinde Orantılılık ve 20 Yıl Sınırı: Şayet kişi isnat edilen suçu işlemiş ve mahkûmiyet kararı kesinleşmişse, genetik verilerin muhafaza süresine “20 yıllık” mutlak bir yasal üst sınır getirilmiştir. Bu yirmi yıllık süre, Türk Ceza Kanunundaki en ağır suç tiplerinin dava ve ceza zamanaşımı süreleriyle uyumlu, kamu güvenliği ile bireyin mahremiyeti arasındaki adil dengeyi (fair balance) sağlamayı hedefleyen ölçülü bir tercihtir. Bu sürenin dolmasıyla kayıtlar, kolluk kuvvetlerinin kendi iç inisiyatifiyle değil; kanun gereği bizzat bir Cumhuriyet savcısının nezareti ve huzurunda resmi bir tutanağa bağlanarak imha edilecektir.

4. Silinmeyi Talep Etme Hakkı (Habeas Data): Bireylere, verinin muhafazasını gerektiren yasal şartların ortadan kalktığı veya verinin alınış amacının gerçekleştiği durumlarda, 20 yıllık sürenin dolmasını beklemeksizin sulh ceza hâkimliğinden veya ilgili mahkemeden “verilerinin silinmesini talep etme hakkı” açıkça tanınmıştır. Modern veri koruma hukukunda “unutulma hakkı” olarak bilinen bu yetki, ceza muhakemesine bireysel bir savunma aracı olarak entegre edilmiştir.

CMK 80 Kapsamında Yargısal Sonuç	Genetik Veri Üzerindeki İşlem
Beraat Kararının Kesinleşmesi	Kararın kesinleşmesiyle birlikte derhâl yok edilir.
Kovuşturmaya Yer Olmadığı Kararı (KYOK)	Kararın kesinleşmesiyle birlikte derhâl yok edilir.
Ceza Verilmesine Yer Olmadığı Kararı	Kararın kesinleşmesiyle birlikte derhâl yok edilir.
Mahkûmiyet Kararının Kesinleşmesi	Kesinleşmeden itibaren en fazla 20 yıl saklanır, süre sonunda savcı huzurunda imha edilir.
Muhafaza Amacının Ortadan Kalkması	Sürenin dolması beklenmeden, mahkemeden derhal silinmesi talep edilebilir.

İkinci derece hukuki etkiler analiz edildiğinde; bu düzenlemenin geçmişe yönelik (retroaktif) devasa bir veri tasfiyesi yaratacağı açıktır. Eski davalarda beraat etmiş ancak verileri silinmemiş kişilerin DNA profillerinin kolluk tarafından yeni soruşturmalarda kullanılması, CMK m. 217/2 bağlamında açıkça “hukuka aykırı yollarla elde edilmiş delil” (Zehirli Ağacın Meyvesi) statüsünde değerlendirilebilecektir. Avukatların, genetik eşleşmelerin veri tabanında tutulma yasallığını çapraz sorgularla irdelemesi yeni dönemin en belirgin pratiklerinden biri olacaktır.

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının Olağanüstü İtiraz Yetkisinde Yeni Dönem (CMK 308)

Olağanüstü Kanun Yollarının Sistemi İçinde Başsavcılık İtirazının Yeri

Türk ceza muhakemesi sisteminde kararların hukuka uygunluk denetimi; itiraz, istinaf ve temyiz gibi olağan kanun yolları ile, kararın kesinleşmesinden sonra ancak son derece istisnai durumlarda başvurulabilen kanun yararına bozma, yargılamanın yenilenmesi ve Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının itirazı gibi olağanüstü kanun yolları aracılığıyla sağlanır. 5271 sayılı CMK’nın 308. maddesinde düzenlenen “Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının İtiraz Yetkisi”, Yargıtay ceza daireleri tarafından temyiz incelemesi neticesinde verilen ve normal şartlarda kesinleşmiş olan kararlara karşı işletilen çok özel, kendine has (sui generis) bir denetim mekanizmasıdır. (Bu mekanizma, istinaf mahkemelerinin kesin kararlarına karşı CMK 308/A maddesinde düzenlenen Bölge Adliye Mahkemesi Cumhuriyet Başsavcılığının itiraz yetkisiyle felsefi olarak benzerlik gösterse de, hiyerarşik yapı ve kapsam bakımından Yargıtay seviyesindeki en üst denetim yoludur).

Bu müessesenin temel işlevi, basit ve rutin bir derece denetiminin çok ötesindedir. Yargıtay ceza dairelerinin zaman zaman kanunun açık lafzına aykırı düşebilecek, sanığın temel anayasal haklarını ağır biçimde zedeleyebilecek veya Yargıtay’ın kendi yerleşik içtihatlarıyla çelişerek ülke genelindeki “içtihat birliğini” tehlikeye atabilecek nitelikteki hatalı kararlarının, en üst yargı mercii olan Yargıtay Ceza Genel Kurulu (YCGK) önüne taşınarak düzeltilmesini amaçlar. Bu bağlamda Başsavcılık makamı, sadece cezalandırma talebinde bulunan bir iddia makamı değil; yasa önünde eşitliğin, adaletin ve hukuki tutarlılığın kamusal bekçisi rolünü üstlenmektedir.

Süre Sınırının Üç Aya Çıkarılması ve Hukuki Güvenlik Tartışmaları

12. Yargı Paketi olarak bilinen 7589 sayılı Kanun, CMK 308. maddede usul ekonomisi ve hak arama hürriyeti bağlamında teknik görünse de sonuçları itibarıyla devasa etkiler barındıran iki majör değişiklik yapmıştır:

13. Sürenin 1 Aydan 3 Aya Çıkarılması ve Başlangıç Anının Netleştirilmesi: Önceki kanuni düzenlemede Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının sanık aleyhine (veya genel) itiraz yetkisi, Yargıtay ceza dairesi kararının (ilamın) “kendisine verilmesinden itibaren” 30 gün (1 ay) ile sınırlandırılmıştı. 7589 sayılı Kanun ile bu süre 3 aya uzatılmıştır. Daha da önemlisi, sürenin başlangıç anı, dosyanın tüm ekleri ve gerekçeli kararıyla birlikte fiilen Başsavcılığa teslim edildiği tarihe bağlanmıştır.

14. Kapsamın Netleştirilmesi: Başsavcı, Yargıtay ceza dairelerinin “yargı yeri belirlenmesi” ve “görevsizlik” kararları dışındaki tüm kararlarına karşı bu olağanüstü yolu işletebilecektir.

Otuz günlük eski süre, Yargıtay Başsavcılığının her yıl karşılaştığı devasa dosya yükü altında, dosyayı esastan ve derinlemesine inceleyerek YCGK’ya nitelikli, hukuki derinliği olan bir itiraz lahiyası sunabilmesi için son derece yetersiz kalmaktaydı. Sürenin 3 aya çıkarılması, Başsavcılığın resen harekete geçmesinin yanı sıra; sanık müdafilerine, katılanlara ve mağdurlara, Başsavcılığı harekete geçirebilmek adına kapsamlı, delillendirilmiş talepler (ihbarlar) hazırlayabilmeleri için makul ve gerçekçi bir zaman dilimi tanımaktadır.

Ancak bu uzatılmış süre, doktrinde ve yasama görüşmelerinde “kesin hüküm” otoritesi ve “hukuki güvenlik” (res judicata) ilkesi etrafında ciddi eleştirilere de neden olmuştur. Yargıtay dairesinden geçen ve kağıt üzerinde kesinleşmiş bir kararın 3 ay boyunca “Başsavcı itiraz edecek mi?” gölgesi altında bekletilmesinin, kararın kesinleşmesini fiilen ötelediği, infaz süreçlerini belirsizliğe sürüklediği ve hukuki durumu askıda bıraktığı savunulmaktadır. Ne var ki kanun koyucu, adaletin kalitesinin kararın salt çabukluğundan üstün olduğu tercihinde bulunarak, olağanüstü denetim mekanizmasının kâğıt üzerinde kalmasını engellemiştir.

Sanık Lehine İtirazlarda Süresizlik İlkesi (Favor Rei) ve Maddi Gerçek

Hukuk devletinin ceza adaletindeki en asil yansıması, devletin kendi yargı aygıtlarıyla ürettiği bir haksızlığın, usuli zaman aşımı zırhının arkasına saklanarak meşrulaştırılamayacağı ilkesidir. 7589 sayılı Kanun’un hak arama hürriyeti bağlamında getirdiği en büyük, en evrensel güvence; Başsavcılık tarafından sanık lehine (sanığın durumunu iyileştirecek, aleyhe bozma yasağını destekler yönde) yapılacak itirazların hiçbir süre sınırına tabi tutulmamış olmasıdır.

Eğer Yargıtay ceza dairesinin kesin nitelikteki kararında sanığın aleyhine, masumiyetini veya alacağı cezanın miktarını haksız yere artıran fahiş bir hukuki hata (örneğin suç vasfının kasten adam öldürme yerine taksirle öldürme olması gerekirken yanlış tayini, hukuka aykırı delillerin hükme esas alınması veya ceza indirim sebeplerinin göz ardı edilmesi) tespit edilirse; bu kararın üzerinden aylar veya yıllar geçmiş olsa dahi Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı, Ceza Genel Kuruluna başvurarak bu hatanın düzeltilmesini her zaman isteyebilecektir.

Yargıtay C. Başsavcısı İtiraz Türü (CMK 308)	Eski Düzenlemedeki Süre	7589 Sayılı Kanun Sonrası Rejim
Sanık Aleyhine Yapılacak İtirazlar	30 Gün (İlamın verilmesinden itibaren)	3 Ay (Dosyanın Başsavcılığa tesliminden itibaren)
Sanık Lehine Yapılacak İtirazlar	Süre Aranmaz	Süre Aranmaz (Süresizdir)
İstisnalar (İtiraz Edilemeyecek Kararlar)	Kapsam net değildi.	Yargı yeri belirlenmesi ve görevsizlik kararları itiraz kapsamı dışındadır.

Bu mutlak süresizlik ilkesi, “şüpheden sanık yararlanır” (in dubio pro reo) ve “sanık lehine yorum” (favor rei) ilkelerinin olağanüstü kanun yollarındaki tezahürüdür. Masum bir bireyin özgürlüğünün veya haksız yere çekeceği fazladan bir günlük hapis cezasının, hiçbir şekli süre kesiciye kurban edilemeyeceği gerçeği kanunlaşmıştır. Ancak CMK 308 itirazının her dosyada mekanik olarak işletilmeyeceği, yalnızca hukuka aykırılığın “sonuca mutlak surette etkili” olduğu, ağır ve bariz hataların bulunduğu istisnai durumlarda Ceza Genel Kurulunun önüne gideceği unutulmamalıdır.

Genel Değerlendirme ve Sonuç

16 Temmuz 2026’da TBMM’den geçerek yasalaşan 7589 sayılı 12. Yargı Paketi’nin ceza muhakemesi sistemine enjekte ettiği CMK 247, CMK 80 ve CMK 308 değişiklikleri, Türk adalet sisteminin çağdaş insan hakları normlarıyla entegrasyonunda son derece kritik bir virajı işaret etmektedir.

Dikkatle incelendiğinde her üç düzenlemenin de ortak bir felsefi tabandan beslendiği görülmektedir: Devletin cezalandırma tekelinin usuli kısa yollarla kullanılmasının reddedilmesi ve bu gücün insan hakları lehine sınırlandırılması.

• CMK 247 ile, devletin yargı gücünü, şüpheliyi bizzat bulup mahkeme huzuruna çıkarma zahmetine katlanmadan, delilleri salt evrak üzerinden değerlendirerek gıyapta kestiği cezalarla kullanma refleksi sonlandırılmıştır. Bireye mahkeme huzurunda “sorgulanma” hakkı tanınmadan mahkûmiyet verilemeyeceği mutlak bir kurala bağlanmış; kaçak sanığa teslim olması halinde yargılamanın yenilenmesi güvencesi sunulmuştur.

• CMK 80 ile, bireyin en mahrem biyolojik şifrelerinin, idarenin potansiyel “şüpheli arşivi”nde sonsuza dek tutulmasının önüne geçilerek, masumiyet karinesi biyometrik ve dijital çağa uygun hale getirilmiştir. Verilerin 20 yılın sonunda veya beraat halinde derhal silinmesi idari bir takdir yetkisinden çıkarılıp, savcı huzurunda infaz edilecek emredici bir yasal zorunluluğa dönüştürülmüştür.

• CMK 308 ile, en üst temyiz mercii olan Yargıtay’ın dahi telafisi güç insan hataları yapabileceği kabul edilerek, adaletin çabukluğundan ziyade mutlak doğruluğuna üstünlük tanınmıştır. Özellikle sanık lehine yapılacak düzeltmelerin hiçbir süre kısıtlamasına tabi tutulmaması, hukuki güvenlik ilkesinin haksızlığı koruyan bir kalkana dönüşmesini engellemiştir.

19 Temmuz 2026 tarihi itibarıyla Cumhurbaşkanı onayı ve Resmî Gazete yayım süreci beklenen (ancak kanunlaşma aşaması tamamlanan) bu reformlar, yürürlüğe girdikleri andan itibaren “derhal uygulanırlık” ilkesi gereğince Türk yargı pratiğinde derin sarsıntılar yaratacaktır. Yokluğunda yargılanan kaçak sanıkların dosyalarında yeni kararlar kurulamayacak, kolluk veri tabanlarındaki milyonlarca genetik kodun tasfiyesi için devasa bir idari mesai başlayacak ve Yargıtay Başsavcılığı 3 aylık yeni zaman diliminde çok daha kapsamlı itiraz süreçleriyle yüzleşecektir. Bu reformun kâğıt üzerinde kalmayıp gerçek bir hakikate dönüşmesi, şüphesiz ki yargı mensuplarının ve müdafilerin bu yeni usuli araçları ne derece içselleştirip dinamik bir şekilde kullanacaklarına bağlı olacaktır.