Kooperatif kuruluşunda anasözleşme hangi usulle hazırlanmalı, hangi hükümleri içermesi zorunludur ve kurucu ortaklara tanınan serbestlik sınırları nelerdir? Kooperatiflerin hukuken geçerli şekilde kurulabilmesi için, kuruluş sürecinin temelini oluşturan kooperatif anasözleşmesinin, 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu (“KK”) hükümlerine uygun biçimde hazırlanması gerekmektedir.
Bu yazıda, kooperatif anasözleşmesinin hazırlanması, örnek anasözleşmelerden yararlanma imkânı, zorunlu ve ihtiyari hükümler ile eksik düzenleme hâlinde uygulanacak kanuni hükümler ayrıntılı şekilde ele alınacaktır.
Kooperatif Kuruluşunda Anasözleşmenin Hazırlanması
“Kooperatif Nasıl Kurulur ve Kimler Kurucu Ortak Olabilir?” başlıklı ilgili yazımızda da açıklandığı üzere, kooperatif kurulabilmesi için en az yedi kurucu ortağın bir araya gelerek kooperatif anasözleşmesini imzalaması gerekmektedir. Anasözleşmenin imzalanmasının ardından, kurucular tarafından ilgili Ticaret Sicil Müdürlüğü nezdinde tasdik işlemi gerçekleştirilir.
Kooperatif anasözleşmesi, kuruluş sürecinin hukuki dayanağını oluşturmakta olup, içerdiği hükümlerin kanuna uygunluğu kuruluş izninin verilmesi bakımından belirleyici niteliktedir.
Örnek Anasözleşmeler ve Kurucu Ortakların Seçim Hakkı
Kooperatifler Kanunu’nun 88. maddesi uyarınca, Ticaret Bakanlığı, kooperatifler ve üst kuruluşları için örnek anasözleşmeler hazırlamaktadır. Yapı kooperatifleri bakımından bu görev, ilgili Bakanlıklar tarafından müştereken yerine getirilmektedir.
Bu kapsamda;
- Kurucu ortaklar, Ticaret Bakanlığı tarafından hazırlanan örnek anasözleşmeleri esas alarak anasözleşmelerini düzenleyebilirler.
- Örnek anasözleşmelerden yararlanılması hâlinde, kuruluş izni Ticaret İl Müdürlüğü nezdinde alınabilmektedir.
Bununla birlikte, kurucu ortaklar örnek anasözleşmeleri kullanmak zorunda olmayıp, Kooperatifler Kanunu m. 4’te öngörülen zorunlu hükümleri içermesi şartıyla, anasözleşmeyi serbestçe hazırlayabilirler. Ancak bu durumda, kuruluş izninin Ticaret Bakanlığı’ndan alınması zorunludur.
Kooperatif Anasözleşmesinde Bulunması Zorunlu Hükümler (KK m. 4)
Kooperatifler Kanunu’nun 4. maddesi uyarınca, aşağıda sayılan hususların kooperatif anasözleşmesinde mutlaka yer alması gerekmektedir:
- Kooperatifin ticaret unvanı ve merkezi,
- Kooperatifin amacı ve çalışma konuları,
- Ortaklık sıfatının kazanılma ve kaybedilme şartları,
- Ortakların pay tutarı ve kooperatif sermayesinin ödenme şekli (nakdi sermayenin en az ¼’ünün peşin ödenmesi),
- Ortakların ayni sermaye koyup koyamayacakları,
- Kooperatif borçlarından dolayı ortakların sorumluluk durumu ve derecesi,
- Yönetim ve denetim organlarının görev, yetki ve sorumlulukları ile seçim usulleri,
- Kooperatifin temsiline ilişkin hükümler,
- Yıllık gelir-gider farklarının hesaplanması ve kullanılması usulü,
- Kurucuların adı, soyadı, iş ve konut adresleri.
Bu unsurlardan herhangi birinin eksik olması hâlinde, anasözleşme kanuna aykırı kabul edilecek ve kuruluş izni verilmesi mümkün olmayacaktır.
Anasözleşmede Yer Alması İhtiyari Olan Hükümler (KK m. 5)
Kooperatifler Kanunu’nun 5. maddesinde, anasözleşmede bulunması zorunlu olmayan ancak yer verilmesi mümkün olan düzenlemeler sayılmıştır. Bunlar:
- Genel kurulun toplantı usulü, karar alma ve oy kullanma esasları,
- Kooperatifin çalışma şekline ilişkin düzenlemeler,
- Kooperatifin birliklerle olan ilişkileri,
- Kooperatifin başka bir kooperatifle birleşmesine ilişkin hükümler,
- Kooperatifin süresi.
Bu hükümlerin anasözleşmede düzenlenmesi, uygulamada doğabilecek tereddütlerin önüne geçilmesi bakımından önem taşımaktadır.
Anasözleşmede Düzenleme Olmaması Hâlinde Uygulanacak Hükümler (KK m. 6)
Kooperatif anasözleşmesinde;
- Genel kurulun toplantı usulü, karar alma ve oy kullanma esaslarına,
- Kooperatifin çalışma şekline ilişkin hükümlere
yer verilmemiş olması hâlinde, Kooperatifler Kanunu’nun 6. maddesi doğrudan uygulama alanı bulacaktır.
Bu durumda;
- Genel kurul, kooperatifi temsile yetkili kişiler tarafından imzalanan taahhütlü mektuplarla, mahallî gazete ilanı yoluyla veya köylerde yazılı olarak imza karşılığı toplantıya çağrılır,
- Kooperatifin faaliyeti, kooperatifin amacı ve çalışma konusu ile sınırlı olarak yürütülür.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Kooperatif anasözleşmesi kaç kişi tarafından imzalanmalıdır?
Kooperatif kuruluşu için en az yedi kurucu ortak tarafından anasözleşmenin imzalanması gerekmektedir.
Örnek anasözleşme kullanmak zorunlu mudur?
Hayır. Ancak örnek anasözleşme kullanılmadığı takdirde, kuruluş izni Ticaret Bakanlığı’ndan alınmalıdır.
Anasözleşmede zorunlu hükümler eksikse ne olur?
Zorunlu unsurların eksik olması hâlinde anasözleşme kanuna aykırı kabul edilir ve kuruluş izni verilmez.
Genel kurul hükümleri anasözleşmede yer almazsa ne uygulanır?
Bu hâlde Kooperatifler Kanunu m. 6 hükümleri doğrudan uygulanır.
Geçmez Hukuk Bürosu