İkamet izni, yabancıların Türkiye’de yasal olarak belirli bir süre kalmasını sağlayan resmi belgedir. Türkiye’ye turistik vizeyle veya vize muafiyetiyle giriş yapan yabancıların, bu süreler dolmadan ikamet izni alması gerekir. İkamet izni olmadan ülkede uzun süre kalmak yasal değildir ve para cezası ile sınır dışı edilme riski vardır. Benzer şekilde, yabancıların Türkiye’de çalışabilmesi için çalışma izni alması şarttır; aksi halde herhangi bir işte çalışmaları yasal olmaz. Bu rehberde, ikamet izni türlerinden uzatma işlemlerine, çalışma izni başvuru şartlarından ev hizmetlerinde çalışacak yabancılara yönelik yeni düzenlemelere kadar tüm önemli detayları sade bir dille ele alıyoruz.
İkamet İzni Nedir ve Kaç Türü Vardır?
İkamet izni, yabancı bir kişinin Türkiye’de belirli bir amaçla ve belirli bir süreyle kalmasına izin veren resmi oturma iznidir. Vize veya vize muafiyeti süresi biten her yabancının Türkiye’de yasal kalışını sürdürmek için uygun bir ikamet iznine başvurması zorunludur. İkamet izinleri, yabancının Türkiye’de bulunma amacına göre çeşitli türlere ayrılır:
- Kısa Dönem İkamet İzni: Turistik gezi, iş görüşmesi, ticari faaliyet, eğitim veya staj programı, Türk vatandaşı olmadan taşınmaz mal (ev) sahibi olma gibi çeşitli amaçlarla 1 veya 2 yıla kadar verilebilir. (Not: 2020’den sonra özellikle büyük şehirlerde sadece turistik gerekçeyle yapılan kısa dönem uzatma başvurularına kısıtlamalar getirilmiştir.)
- Aile İkamet İzni: Türk vatandaşı veya geçerli ikameti olan yabancının yabancı uyruklu eşi ve 18 yaş altı çocukları için verilir. Aile ikameti genellikle 2 yıla kadar verilebilir ve aile birliği devam ettikçe uzatılabilir.
- Öğrenci İkamet İzni: Türkiye’de üniversite, yüksek lisans gibi bir eğitim programına kayıtlı yabancı öğrencilere öğrenim süreleri boyunca verilir.
- Uzun Dönem İkamet İzni: Türkiye’de en az 8 yıl kesintisiz yasal ikamet izniyle kalmış olan yabancılara süresiz oturma hakkı tanıyan izindir. Uzun dönem ikamet izni sahipleri, bazı istisnalar dışında Türk vatandaşlarına benzer haklara sahip olur.
- İnsani İkamet İzni: Savaş, zulüm veya acil insani durumlar nedeniyle diğer ikamet türlerini alamayan yabancılara geçici olarak tanınan izindir.
- İnsan Ticareti Mağduru İkamet İzni: İnsan ticareti mağduru olduğu tespit edilen yabancılara sağlanan özel izindir.
Yukarıdaki her ikamet izni türü, kendine özgü koşullar ve başvuru belgeleri gerektirebilir. Örneğin, aile ikamet izni için evlilik cüzdanı ve destekleyici eşin gelir belgeleri istenirken, öğrenci ikameti için okuldan alınan öğrenci belgesi sunulmalıdır. Ayrıca, ikamet izinleri belirli illerdeki adres kayıt şartları ve sağlık sigortası gereklilikleriyle desteklenir. İkamet izni alan yabancıya, üzerinde kimlik numarası bulunan bir ikamet izni kartı verilir; bu kart Türkiye içinde kimlik yerine geçer ve yabancının yasal statüsünü gösterir.
İkamet İznini Uzatma: Şartlar, Sebepler ve Gerekli Belgeler
Mevcut ikamet izninizin süresi dolmak üzereyse, yasal statünüzü korumak için uzatma başvurunuzu zamanında yapmak çok önemlidir. Uzatma işlemlerine dair bilinmesi gereken başlıca şartlar ve adımlar şunlardır:
- Başvuru Zamanı: İkamet izni sürenizin bitimine 60 gün kala uzatma başvurusu yapabilirsiniz. Daha erken değil, daha geç de değil – ideal zaman son 60 günlük penceredir. İkamet izni süreniz sona erdikten sonra yapılan uzatma başvuruları kabul edilmez; bu durumda kaçak duruma düşer ve idari para cezası ödeyerek ülkeyi terk etmek zorunda kalabilirsiniz.
- Başvuru Yöntemi: Tüm ikamet izni uzatma başvuruları Göç İdaresi Genel Müdürlüğü’nün e-İkamet online sistemi üzerinden yapılır. E-İkamet sistemine giriş yapıp “ikamet izni uzatma başvurusu” seçeneğiyle istenen bilgileri doldurmanız gerekir. Sistem size bulunduğunuz ilde bir randevu tarihi verecektir. Randevu gününe kadar gerekli belgeleri hazırlamalısınız.
- Gerekli Sebepler: İkamet izni uzatırken, halen geçerli bir kalış amacınızın olması gerekir. Yani uzatma talebinizi mantıklı bir sebebe dayandırmalısınız. Örneğin, Türkiye’de eğitim gören biri eğitimine devam edecekse, aile ikameti olan biri evliliği sürdüğü için kalmaya devam edecekse uzatma doğal olacaktır. Ancak sadece turistik amaçla uzatma konusunda Göç İdaresi son yıllarda çok seçici davranmaktadır. Özellikle ilk ikametini turistik gerekçeyle alıp ikinci kez yine “turizm” diyenlere büyükşehirlerde çoğu zaman ret verilmektedir. Kısaca, Türkiye’de kalma nedeninizi inandırıcı ve belgelenebilir şekilde ortaya koymak uzatma onayı için kritiktir. Turistik ikamet uzatmalarında yaşanan sıkıntılarda, başvuru sahiplerine öğrenci ikametine geçme, insani ikamet iznine başvurma, ev satın alarak ikamet alma veya çalışma iznine geçiş yapma gibi alternatif yollar önerilmektedir.
- Uzatma Koşulları: Mevcut ikamet izni şartlarınız devam etmelidir. Örneğin aile ikamet izni uzatacaksanız evliliğinizin devam ettiğini, öğrenci iseniz eğitiminizin sürdüğünü belgelemelisiniz. Ayrıca adres kaydınız güncel olmalı ve zorunlu sağlık sigortanız kesintisiz devam etmelidir. Son bir yıl içinde 120 günden fazla yurtdışında kalmış kısa dönem ikamet sahiplerinin uzatma talepleri reddedilebilir, çünkü uzun süre ülke dışında kalmak ikamet amacının Türkiye’de süreklilik taşımadığını gösterir. Başvurunuz incelenirken, kamu düzenini tehdit edecek bir halinizin olmaması (adli sicil temizliği) da şarttır.
- Gerekli Belgeler: İkamet izni uzatma başvurusu için genel olarak şu belgeler hazırlanmalıdır:
- İkamet İzni Uzatma Başvuru Formu: E-ikamet sisteminden doldurup çıktısını alarak imzalanan form.Pasaport Fotokopisi: Pasaportunuzun kimlik bilgileri, fotoğraf, son giriş damgası ve geçerlilik süresini gösteren sayfaların kopyası.Biyometrik Fotoğraf (4 adet): Son 6 ay içinde çekilmiş, beyaz arka fonlu vesikalık fotoğraflar.Geçerli Sağlık Sigortası Poliçesi: Uzatma talep ettiğiniz süreyi kapsayan özel veya resmi sağlık sigortası belgesi.Adres Belgesi: Adresinizin kayıtlı olduğu nüfus müdürlüğünden alınmış ikametgâh belgesi veya e-Devlet çıktısı.Mevcut İkamet Kartı Fotokopisi: Halihazırda sahip olduğunuz ikamet izin kartının önlü arkalı fotokopisi.Harç ve Kart Bedeli Dekontları: İkamet izni harcı ve kart (defter) bedelinin ilgili bankalara yatırıldığını gösteren makbuzlar.
- Randevu ve Sonrası: Online başvuru tamamlandığında sistem size bir randevu tarihi verecektir. Belirtilen gün ve saatte ilinizdeki Göç İdaresi’ne (İl Göç Müdürlüğü) giderek hazırladığınız belgeleri teslim etmeli ve gerekirse parmak izi verme gibi işlemleri yapmalısınız. Randevunuza kesinlikle zamanında gidin; gitmez veya gecikirseniz başvurunuz iptal olabilir. Başvurunuz onaylandığında yeni ikamet kartınız genellikle PTT yoluyla adresinize gönderilir. Onay süreci başvuru yoğunluğuna göre değişmekle birlikte genellikle birkaç hafta ila birkaç ay arasında sonuçlanır. Bu süre zarfında, başvurunuzu yaptıysanız ve elinizde sistemden aldığınız başvuru kayıt formu varsa yasal kalışınız devam eder.
- Uzatma Başvurusunun Reddedilmesi: Bazı durumlarda uzatma talepleri reddedilebilir. Yaygın red sebepleri arasında şunlar vardır:
- İkamet amacının ortadan kalkması veya şartların kaybedilmesi (örneğin destekleyici eşin vefatı veya boşanma, öğrencinin mezun olması gibi).
- Eksik veya yanıltıcı belge sunulması, istenen ek belgelerin süresinde verilmemesi.
- Yabancının kamu düzeni veya güvenliği açısından risk teşkil etmesi (adli sicil kaydındaki sorunlar).
- İkamet izni süresince 120 günden fazla yurt dışında kalınması (kısa dönem izinler için).
- Mevcut ikamet izninin amacı dışında faaliyet (örneğin turistik ikametle ülkede fiilen çalışmak).
Bu nedenle, uzatma sürecinde doğru zamanda başvuru yapmak, istenen belgeleri eksiksiz hazırlamak ve ikamet koşullarınızı korumak büyük önem taşır. Gerekirse uzman danışmanlık almak, güncel mevzuat değişikliklerini takip etmek de süreci kolaylaştıracaktır.
Çalışma İzni Nedir ve Neden Gereklidir?
Çalışma izni, yabancı uyruklu bir kişinin Türkiye’de yasal olarak çalışmasına ve bu süre zarfında ülkede ikamet etmesine imkan tanıyan resmi izindir. Çalışma izni olmadan bir işyerinde çalışmak veya herhangi bir gelir getirici faaliyette bulunmak yasaktır ve yakalanırsa hem yabancı hem işveren için idari para cezaları ve hukuki yaptırımlar söz konusudur. Türkiye’de bir işveren yanında ya da kendi kuracağı işte çalışmak isteyen yabancılar, bu izni almak için Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’na başvurmak zorundadır.
Türkiye’de çalışma izni genel olarak süreli, süresiz ve bağımsız olmak üzere üç şekilde düzenlenir:
- Süreli (Geçici) Çalışma İzni: Belirli bir işveren yanında, belirli bir işte çalışmak üzere ilk başvuruda en fazla 1 yıllığına verilir. İzin süresi bitiminde uzatma başvurusu yapılarak 2 yıl, sonra tekrar uzatma ile 3 yıl gibi sürelerle kademeli olarak uzatılabilir. Her seferinde aynı işveren ve iş için geçerlidir. Farklı bir işte çalışmak isterseniz yeni başvuru gerekir.
- Süresiz Çalışma İzni: Uzun süre Türkiye’de yaşayan ve entegre olan yabancılara tanınan daimi çalışma hakkıdır. Türkiye’de uzun dönem ikamet izni sahibi olan veya en az 8 yıl yasal çalışma izniyle aralıksız çalışmış yabancılar süresiz çalışma iznine başvurabilir. Süresiz çalışma izni alan yabancı, çoğu alanda Türk vatandaşı gibi çalışma hakkına sahip olur; ancak devlet memurluğu gibi bazı kamu görevleri bu izne rağmen yabancılara kapalıdır.
- Bağımsız Çalışma İzni: Kendi adınıza serbest meslek faaliyeti gösterecekseniz (örneğin danışmanlık, serbest doktorluk, belli şartlarla şirket kurarak çalışma gibi) verilen izindir. Bağımsız çalışma izni başvuruları, yabancının eğitim düzeyi, mesleki deneyimi, Türkiye’de yapacağı işin ekonomiye ve istihdama katkısı gibi kriterler gözetilerek değerlendirilir.
Önemli: Yabancıya verilen çalışma izni, aynı zamanda ikamet izni yerine de geçer. Yani çalışma izni olan bir yabancının ayrıca bir oturma izni almasına gerek yoktur; çalışma izninin kartı yabancının Türkiye’de yasal olarak kalmasını sağlar. Ancak, çalışma izni süresi bittiğinde bu hak da sona erer. Süre bitiminde iznin uzatılmaması veya başka bir geçerli ikamet statüsüne geçilmemesi halinde yabancının ülkeyi terk etmesi gerekir. Aksi halde kaçak duruma düşer ve hem çalıştığı süre için hem de kaçak kaldığı süre için cezai işleme tabi olur.
Çalışma İzni Başvuru Şartları ve Süreci
Çalışma izni başvurusu, yabancının durumuna göre yurt içinden veya yurt dışından yapılabilir. Başvuru sürecinin temel şartları ve adımları şöyle özetlenebilir:
- Yurtiçinden Başvuru: Eğer yabancı halihazırda Türkiye’de bulunuyorsa ve en az 6 ay süreli geçerli bir ikamet izni varsa (öğrenci ikameti hariç) doğrudan çalışma izni başvurusu yapılabilir. Örneğin, Türkiye’de kısa dönem ikamet izniyle kalan birisi, bir işverenle anlaşıp çalışma izni için başvurusunu Türkiye’den yapabilir. Başvuru yabancının işvereni tarafından gerçekleştirilir; yabancının kendi başına değil, onu istihdam edecek kişi veya şirketin elektronik sistem üzerinden müracaat etmesi gerekir. Çalışma izni başvurusu için yabancının pasaport süresinin yeterli olması gerekir; verilecek izin süresi, pasaport geçerlilik tarihinin bitimine 60 günden daha yakın olamaz. (pasaport süresi kısıtlı ise önceden yenilemek akıllıca olacaktır). Çalışma izni başvuruları E-İzin sisteminden yapılmaktadır. (https://ecalismaizni.csgb.gov.tr/eizin) Bütün başvurularda yabancıların pasaport, fotoğraf ve iş sözleşmesi örneği gereklidir.
- Yurtdışından Başvuru: Eğer yabancı henüz Türkiye’de değilse veya geçerli bir oturma izni yoksa, kendi ülkesindeki (veya yasal olarak bulunduğu üçüncü bir ülkedeki) Türk Büyükelçiliği veya Konsolosluğu aracılığıyla çalışma vizesi başvurusu yapılmalıdır. Konsolosluğa iş teklifini ve gerekli evrakları sunarak çalışma vizesi talep edilir; bu başvuru eşzamanlı olarak Türkiye’deki Bakanlığa iletilir. Bakanlık onay verirse yabancıya konsolosluk çalışma vizesi verir ve kişi Türkiye’ye gelip çalışmaya başlayabilir. (Bu durumda yabancı Türkiye’ye geldikten sonraki 30 gün içinde adres kaydı ve sosyal güvenlik işlemlerini de yaptırmalıdır.)
- Başvuru Platformu: Tüm çalışma izni başvuruları, Bakanlığın e-Devlet’e entegre e-İzin sistemi üzerinden online yapılmaktadır. İşveren, sisteme girerek yabancının ve işletmenin bilgilerini doldurur ve gerekli belgeleri yükler. Başvuru için genellikle şunlar gerekir:
- Yabancı çalışana ait pasaport (fotokopisi ve Türkçe tercümesi gerekebilir),
- Yabancının biyometrik fotoğrafı (son 6 ay içinde çekilmiş),
- Yabancı ile işveren arasında imzalanmış iş sözleşmesi veya işe dair protokol,
- Eğer pozisyon gerektiriyorsa yabancının diploma veya mesleki yeterlilik belgesi (özellikle uzmanlık gerektiren işlerde istenir; ev hizmetleri gibi durumlarda diploma şartı aranmamaktadır),
- İşverene ait ticaret sicil gazetesi, vergi levhası ve SGK (Sosyal Güvenlik) kayıtları (eğer işveren bir şirket ise). İşveren gerçek kişi yani bir ev sahibi ise nüfus cüzdanı fotokopisi, ikametgâh adresi gibi bilgiler yeterli olacaktır.
- İşveren için Özel Şartlar: Bir yabancının çalışmasına izin verilirken, işverenin de bazı kriterleri sağlaması beklenir. Özel sektör şirketlerinde genel kural, her bir yabancı çalışan için en az 5 Türk vatandaşının istihdam edilmesi gerektiğidir. Ayrıca işveren şirketin ödenmiş sermaye tutarı, cirosu gibi mali yeterlilikleri de göz önüne alınır; küçük ölçekli bir şirket yeterli Türk çalışanı yoksa yabancı istihdam izni almakta zorlanabilir. Bununla birlikte, ev hizmetlerinde bireysel işverenler (örn. bir aile) için “5 Türk çalışan” şartı aranmamaktadır; onun yerine işverenin bakıcı masraflarını karşılayabilecek gelire sahip olması gibi kriterler devreye girer (aşağıda detaylandırıldı).
- Değerlendirme Süresi: Online başvuru yapıldıktan sonra Bakanlık evrakları inceleyerek ortalama 30 gün içinde sonucu bildirmektedir. Bu süre, başvurudaki belge yoğunluğuna ve gerekli incelemelere göre bazen daha kısa veya uzun olabilir. Başvuru durumu e-izin sisteminden ve tebligat yoluyla takip edilebilir.
- Onay ve Sonrası: Başvuru onaylandığında yabancıya ilk etapta 1 yıllık çalışma izni verilir (süreli çalışma izni). Çalışma izni onaylandığı anda yabancı, izin süresi boyunca yasal olarak Türkiye’de kalma hakkı da kazanır. Çalışma izni kartı (yabancı kimlik numarası içeren mavi kart) PTT ile işverenin adresine gönderilir. İzin çıktıktan sonra, işveren yabancı çalışanı için yasal olarak belirlenen sürede SGK girişini (sosyal sigorta kaydını) yapmalı ve her ay sigorta primlerini ödemelidir. Yabancı çalışanın alacağı ücret, yapılan işin niteliğine göre en az Türk asgari ücretinin belirli katlarında olmalıdır (örneğin, ev hizmetlerinde genelde asgari ücret yeterli görülürken, uzmanlık gerektiren bir pozisyonda daha yüksek maaş şartı uygulanabilir).
- Çalışma İznini Uzatma: Verilen çalışma izni süresi bitmeye yakın (en geç bitimine 60 gün kala), işveren aynı sistem üzerinden uzatma başvurusu yapabilir. İlk uzatmada genellikle 2 yıl, sonraki uzatmada 3 yıla kadar izin verilebilir. Toplamda 8 yıl kesintisiz çalışma izni ile çalışmış bir yabancı, yukarıda değinilen süresiz çalışma izni için uygun hale gelebilir. Uzatma başvurusu da onaylanmazsa veya yapılmazsa, yabancı çalışmayı bırakıp 10 gün içinde ülkeyi terk etmeli ya da durumuna uygun başka bir ikamet iznine (örneğin kısa dönem turistik) geçiş yapmalıdır.
- Ret ve İtiraz: Çalışma izni başvurusu eksik belge, yanlış bilgi, işverenin koşulları sağlayamaması gibi nedenlerle reddedilebilir. Örneğin, yabancının geçerli ikameti yoksa, pasaport süresi yetersizse veya işveren yeterli Türk çalışan istihdam etmiyorsa ret kararı gelebilir. Ret halinde, kararın tebliğinden itibaren 30 gün içinde eksikleri tamamlayarak yeniden başvuru yapma veya 60 gün içinde idare mahkemesinde dava açma hakkı vardır. İdari itiraz veya dava sürecinde, ret gerekçesinin haksız veya hukuka aykırı olduğu kanıtlanabilirse izin kararı iptal edilebilir ve yabancıya çalışma izni verilebilir.
Evde Çalışacak (Ev Hizmetlerinde Görev Alacak) Yabancılar İçin İkamet ve Çalışma İzni
Türkiye’de yabancı uyruklu kişiler ev hizmetleri sektöründe (örn. çocuk bakıcılığı, yaşlı/hasta bakımı, ev işlerine yardımcı) çalışmak istediklerinde de ikamet ve çalışma izni prosedürlerine tabi olurlar. Bu alanda çalışacaklar için süreç şu şekilde ilerler:
1. Öncelikle İkamet İzni Alınması: Ev hizmetlerinde çalışmak üzere bir yabancıyı istihdam etmek isteyen aile, öncelikle o yabancının Türkiye’de yasal ikametini sağlamalıdır. Eğer yabancı halihazırda geçerli bir ikamet iznine sahipse (en az 6 ay süreli) bu yeterlidir. Ancak bakıcı olarak tutulmak istenen kişi Türkiye’de kaçak durumda ise (vizesi/ikameti bitmiş), önce ona ikamet izni alınması gerekecektir. Normal şartlarda, ikamet izni olmadan çalışma izni başvurusu yurt dışından yapılmak zorundadır. Fakat ev hizmetleri sektörü için 2025 yılında bu duruma özel bir kolaylık getirilmiştir (aşağıda açıklanıyor).
2. Çalışma İzni Başvurusu: Yabancının ikamet izni var ve ülke içinde ise, çalışacağı evin sahibi (işveren) onun için e-Devlet üzerindeki e-İzin sisteminden çalışma izni başvurusu yapar. Ev hizmetlerinde işveren genellikle bireysel bir aile olduğu için, sisteme işveren olarak ev sahibi kayıt olur ve kendi T.C. kimlik bilgilerini, adresini, yabancının pasaport ve fotoğraf bilgilerini girer. Başvuru sırasında:
- İşveren, o yabancıyı çalıştırma niyetini belirten ve tüm yasal yükümlülükleri (maaş ödeme, SGK primi yatırma vs.) üstleneceğini taahhüt eden bir dilekçe/forma imza atar.
- Ev hizmetlerinde diploma şartı aranmaz; yabancının en son mezun olduğu okul bilgilerini beyan etmesi yeterlidir.
- İşverenin gelir durumunun yeterli olması gerekir. Aileden aylık en az asgari ücretin belli katlarında gelir beyanı istenir; 2025 itibariyle uygulamada genellikle aylık 105.000 TL gelir şartı aranmaktadır ki bu tutar, yabancı çalışanın masraflarını karşılayabilecek finansal güçte olunduğunu gösterir.
- Yabancının pasaportunun geçerliliği, sağlık durumu, varsa önceki çalışma izinleri gibi bilgiler de incelenir. Evde yatılı kalacaksa, evin koşulları dahi sorulabilir.
3. Değerlendirme ve Onay: Ev hizmetleri için çalışma izni başvuruları, Bakanlık tarafından diğer başvurular gibi incelenir. Eksik evrak veya yanlış bilgi yoksa genellikle 1 yıllık çalışma izni onayı verilir. İzin çıktıktan sonra, yabancı bakıcı artık yasal olarak çalışmaya başlayabilir ve SGK girişi yapılarak sigortalı olur. Ev hizmetlerinde bir yabancının çalışması onaylandığında, işveren her ay o kişi için belirlenen primleri ödemekle yükümlüdür. Çalışma izni bitmeden uzatma başvurusu yapılarak bakıcının izni yıllık olarak yenilenebilir.
Ev hizmetlerinde yabancı çalıştırırken dikkat edilmesi gerekenler: Bir aile, çocuk bakıcısı veya hasta bakıcısı gibi bir yabancıyı çalıştırmak istediğinde, genelde aynı anda sadece 1 yabancı çalışana izin verilir (istisnai durumlar hariç). Ayrıca yabancının çalışma yaşında ve sağlıklı olması, bakıma muhtaç kişiyle akrabalık ilişkisi olmaması gibi kriterler de göz önüne alınabilir. Bu izinler, gerçekten ev hizmetine ihtiyaç olup olmadığı değerlendirilerek verilir; eğer aynı adreste birçok yabancı bakıcı görünüyor ve makul bir gerekçe yoksa yeni başvuru reddedilebilir.
2025 Yılında Ev Hizmetlerinde Çalışan Kaçak Yabancılar İçin Yeni Düzenleme
2025’te getirilen yeni düzenleme, belirli şartları taşıyan ev hizmetlerindeki kaçak yabancılara ikamet ve çalışma izni fırsatı sunuyor. Son dönemde kamuoyunda “kaçak yabancılara af” olarak adlandırılan özel bir uygulama hayata geçmiştir. 2025 yılında Göç İdaresi’nin duyurduğu bu düzenleme, genel bir af olmamakla birlikte, ev hizmetlerinde çalışacak belirli yabancılara yasal statü kazandırmayı amaçlamaktadır. Bu kapsamda, halen Türkiye’de izinsiz (kaçak) şekilde bulunan ve bir evde bakıcı/yardımcı olarak çalışan kişilere 6 aylık kısa dönem ikamet izni alma imkanı tanınmıştır. Ardından bu 6 ay içinde çalıştıkları evin sahibi üzerinden çalışma iznine başvurarak tamamen yasal hale gelebileceklerdir.
Bu özel uygulamadan yararlanabilmek için yabancıların bazı kritik şartları taşıması gerekmektedir. Başlıca koşullar şunlardır:
- Yasal Giriş: Yabancının Türkiye’ye ilk başta yasal yollarla giriş yapmış olması (yani pasaport kontrolünden vize veya muafiyetle girmiş olması) şarttır. Kaçak yollardan sınırı geçenler kapsam dışıdır.
- İkamet İhlali: Kişi, vize veya önceki ikamet süresi bittikten sonra ikamet ihlali durumuna düşmüş, yani izinsiz olarak kalmaya başlamış olmalıdır. Örneğin, vizesi bitip birkaç aydır kaçak durumda olanlar bu kapsamdadır.
- Ev Hizmetlerinde Fiilen Çalışma: Başvuru anında yabancının gerçekten bir evde çocuk, yaşlı veya hasta bakımı gibi bir işte çalışıyor olması gerekmektedir. Bu düzenleme, halihazırda ev hizmetlerinde çalışıp da kayıtsız olan kişileri hedeflemektedir.
- Pasaport Süresi: Yabancının pasaportunun başvuru tarihinde en az 8 ay (tercihen 1 yıl) daha geçerli olması istenir. Pasaportu çok yakında süresi dolacak olanların öncelikle pasaportlarını yenilemeleri gerekir.
- Noter Onaylı Taahhütname: Yabancıyı çalıştıran işveren (ev sahibi), o kişiyi istihdam ettiğini ve yasal sorumluluklarını üstleneceğini belirten bir taahhütnameyi noter onaylı olarak sunmalıdır. Bu belge, işverenin iyi niyetini ve yabancıyı çalıştırmaya devam edeceğini resmileştirir.
- İşveren Gelir Kriteri: İşveren durumundaki ailenin, yabancının maaşını ve masraflarını karşılayabilecek maddi gücü olduğunu kanıtlaması gerekir. Bu kapsamda aylık en az 105.000 TL gelir belgesi sunulması beklenmektedir. (Bu tutar, ilerleyen yıllarda ekonomik koşullara göre güncellenebilir.)
- Deport/Tahdit Kaydı Olmaması: Yabancının geçmişte Göç İdaresi tarafından bir geri gönderme merkezine alınmamış olması, hakkında sınır dışı kararı veya Türkiye’ye giriş yasağı (V-69, Ç-113 vb. tahdit kodları) bulunmaması gerekiyor. Önceden deport edilmiş veya yasaklanmış kişiler af kapsamına alınmamıştır.
- Adli Sicilin Temiz Olması: Yabancı, Türkiye’de hiçbir adli olaya karışmamış olmalıdır (hırsızlık, kavga, vs. nedeniyle polis kaydı bulunmamalı). Başvuru halinde güvenlik soruşturması yapılarak kişinin adli sicili taranacaktır.
Yukarıdaki şartları eksiksiz sağlayan kişiler, bulundukları ildeki İl Göç İdaresi Müdürlüğü’ne başvurarak özel bir kısa dönem ikamet izni talebinde bulunabilirler. Başvuru süreci Göç İdaresi tarafından titizlikle incelenir; hatta gerekli görüldüğünde memurlar başvuru sahibinin gerçekten o adreste çalışıp çalışmadığını yerinde denetleyebilir veya yabancıyı mülakata çağırabilir. Başvuru onaylandığında yabancıya 6 ay süreli bir oturma izni kartı verilir ve idari para cezası (vize/ikamet ihlali cezası) tahsil edilmez.
Bu 6 aylık oturma izni süresi içinde, işverenin vakit kaybetmeden yabancı için çalışma izni başvurusunu yapması gerekmektedir. Çalışma izni de onaylandığında yabancı artık hem çalışma hem oturma hakkını kazanmış, “kaçak” statüsünden tamamen çıkmış olacaktır. Burada dikkat edilmesi gereken nokta, bu uygulamanın genel bir af olmadığıdır: Sadece ev hizmetleri alanında ve yukarıdaki belirli şartları taşıyan kişilere mahsustur. Örneğin, inşaatta kaçak çalışan bir işçi veya herhangi bir kaçak göçmen bu düzenlemeden yararlanamaz. Dolayısıyla, durumunuzun bu şartlara uyup uymadığını iyi değerlendirmeli ve gerekiyorsa uzman bir hukukçuya danışmalısınız.
Sonuç olarak, Türkiye’de yabancı olarak yasal bir yaşam ve çalışma düzeni kurmak emek isteyen bir süreçtir. İkamet izni almak ve gerektiğinde uzatmak, doğru belgeler ve sebeplerle yapılırsa genellikle sorunsuzdur. Çalışma izni ise hem yabancı çalışan hem işveren için dikkatlice planlanması gereken, yükümlülükleri olan bir prosedürdür. Başvuruların doğru zamanda ve eksiksiz yapılması, resmi mercilere karşı yükümlülüklerin (örneğin adres kaydı, sigorta ödemeleri, vergi yükümlülükleri) yerine getirilmesi kritik önem taşır. Unutmayınız ki, ikamet veya çalışma izni olmadan Türkiye’de kalmak ya da çalışmak kısa vadede mümkün görünse de uzun vadede büyük riskler taşır. Bu rehberde paylaşılan bilgiler ışığında, kendi başvurunuzu hazırlarken titiz davranarak ve gerekirse profesyonel destek alarak başarılı bir şekilde yasal statü kazanabilirsiniz. Böylece Türkiye’deki yaşamınıza güvenle devam edebilir, tüm hak ve hizmetlerden sorunsuz yararlanabilirsiniz.
Kaynakça: Türkiye Cumhuriyeti Göç İdaresi Başkanlığı ve Çalışma Bakanlığı mevzuatına dair bilgilendirme sayfaları ile 2025 yılı güncel uygulamalarına ilişkin uzman görüşleri derlenmiştir. Öne çıkan kaynaklar arasında Göç İdaresi’nin resmi açıklamaları, yatırım danışmanlığı bürolarının yayımladığı güncel makaleler bulunmaktadır. Bu kaynaklar, yabancılar için ikamet ve çalışma izinleri konusunda en son gelişmeleri ve uygulamaları yansıtmaktadır.