Türkiye’de yabancı uyruklu kişilerin yasal olarak çalışabilmesi için Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’ndan çalışma izni almaları gerekmektedir. Genel kural olarak, ülke içinde başvuru yapacak yabancının en az 6 ay süreyle geçerli bir ikamet iznine sahip olması şarttır. Bu koşul, Uluslararası İşgücü Genel Müdürlüğü tarafından istisnai statüde değerlendirilen bazı yabancılar dışında herkes için geçerlidir. Çalışma izni başvurusu yabancıyı istihdam edecek işveren tarafından yapılır; yabancı çalışan kendi adına başvuru yapamaz. Başvurular, e-Devlet üzerindeki e-İzin sistemi aracılığıyla çevrimiçi olarak gerçekleştirilir.

Yurt İçi ve Yurt Dışı Başvuru: Eğer yabancı hali hazırda Türkiye’de bulunuyor ve geçerli oturum izni 6 aydan uzun ise, başvuru doğrudan işveren tarafından Türkiye’de yapılabilir. Yabancı Türkiye’de değilse veya geçerli ikameti yoksa, öncelikle kendi ülkesindeki Türk dış temsilciliğine çalışma vizesi başvurusu yapmalıdır. Bu başvuru esnasında yabancıdan işveren ile imzalanmış bir iş sözleşmesi istenir. Konsolosluk üzerinden yapılan başvurunun onaylanmasının ardından, Türkiye’deki işveren e-İzin sisteminden elektronik başvuruyu tamamlar. Başvurular uygun bulunursa Bakanlık tarafından yabancıya çalışma izni kartı düzenlenir; bu kart aynı zamanda ikamet izni yerine de geçer (izin süresince ayrı ikamet izni almaya gerek yoktur). Önemli Not: Çalışma izinleri yabancının pasaport süresi dikkate alınarak verilir ve izin süresi, pasaport geçerlilik tarihinden 60 gün öncesine kadar olabilir. Yani pasaport süresi yaklaşmışsa, çalışma izni en fazla pasaportun bitimine 60 gün kala bitecek şekilde onaylanır. Ayrıca başvuru tarihinde pasaport geçerlilik süresi 60 günden az kalmışsa başvuru kabul edilmez. Bu nedenle pasaportun süresinin yeterli olması çok önemlidir.

Gerekli Belgeler

Çalışma izni başvurusu için hem yabancı çalışanın hem de işverenin bazı belge ve bilgileri hazırlaması gerekir. Başvuru elektronik ortamda yapıldığından tüm belgeler taranarak sisteme PDF formatında yüklenir. Aşağıda, yabancı çalışan tarafından ve işveren tarafından sağlanması gereken temel belgeler listelenmiştir:

Yabancı Çalışandan İstenen Belgeler

• Pasaport fotokopisi: Pasaportun kimlik bilgileri içeren sayfasının kopyası. Pasaportun geçerlilik süresi, talep edilen çalışma izni süresinden en az 60 gün daha uzun olmalıdır. Pasaport Latin harfleriyle yazılmamışsa, Türkçe tercümesi (yeminli tercüman veya resmi makam onaylı) da eklenmelidir.
• İkamet izni kartı: Yabancı Türkiye’den başvuru yapacaksa, halen geçerli ikamet tezkeresi (oturma izni) bulunmalıdır. Başvuru sırasında yabancının 99 ile başlayan yabancı kimlik numarası sisteme girilir; ayrıca ikamet kartı fotokopisi istenebilir. (Not: Öğrenim amacıyla alınan kısa süreli ikamet izinleri – ön lisans/lisans öğrenci ikametleri – genellikle yurt içi çalışma izni başvurularında geçerli kabul edilmez.)
• Biyometrik fotoğraf: Son 6 ay içinde çekilmiş, beyaz arka fonlu, 50×60 mm boyutlarında vesikalık fotoğraf. Fotoğraf renkli, yüz açık ve kolay tanınabilir şekilde olmalıdır. Bu fotoğraf da elektronik başvuruya JPEG/PNG formatında yüklenir.
• Diploma veya Mezuniyet Belgesi: Yabancı çalışanın en yüksek eğitim düzeyine ait diploması veya geçici mezuniyet belgesi. Belgenin Türkçe tercümesi yeminli mütercim veya resmi makamlarca onaylı olmalıdır. Bu belge de taranarak sisteme yüklenir. Mesleki hizmetler kapsamında çalışacak yabancılar (örneğin mühendis, öğretmen, doktor vb.) için diploma zorunludur. Ev hizmetlerinde (örn. çocuk/yaşlı bakımı) çalışacak yabancılar için diploma ibrazı zorunlu değildir; bu durumda yabancının son mezun olduğu okula dair beyan yeterli sayılır.
• İş Sözleşmesi: Yabancı ve işveren arasında imzalanmış iş akdi. Bu sözleşme, çalışma koşullarını (iş tanımı, çalışma yeri, süresi) ve ücret detaylarını içermelidir. Hem işveren hem de çalışan tarafından ıslak imza edilmiş olmalıdır. Başvuru sırasında PDF olarak sisteme yüklenecektir. (Aşağıda, yazının sonunda örnek bir iş sözleşmesi sunulmuştur.)

İşverenden İstenen Belgeler

• Başvuru dilekçesi: İşverenin, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’na hitaben yazdığı çalışma izni talep dilekçesi. Bu dilekçe şirket yetkilisince imzalanır ve elektronik başvuruda taranarak yüklenir. (E-İmza ile yapılan başvurularda ayrıca fiziki belge göndermek genellikle gerekmemektedir.)
• Güncel Vergi Levhası: İşyerinin vergi levhası fotokopisi, güncel olmalıdır.
• Ticaret Sicil Gazetesi: Şirketin en son sermaye ve ortaklık yapısını gösteren Türkiye Ticaret Sicil Gazetesi nüshası. Bu belge, şirketin ortaklarını ve ödenmiş sermayesini gösterir (yabancı çalıştırma kriterleri açısından Bakanlık bu bilgileri inceleyecektir).
• Faaliyet Belgesi: Şirketin ilgili ticaret odasından alacağı, son 6 ay içinde düzenlenmiş faaliyet belgesi. Bu belge, şirketin halen faal olduğunu teyit amacıyla istenebilir.
• Finansal tablolar: Şirketin son yıla ait bilanço ve kar/zarar tablosu, vergi dairesi veya yeminli mali müşavir (YMM) onaylı olmalıdı. Bu finansal belgeler, işyerinin mali yeterliliğini göstermek için istenir.
• SGK ve İşyeri bilgileri: İşyerine ait SGK işyeri sicil numarası, ayrıca başvuruyu yapacak şirket yetkilisine ait elektronik imza bilgileri hazır olmalıdır. Eğer başvuruyu şirket adına farklı bir kişi yapacaksa (örneğin bir danışman), o kişinin noter onaylı vekaletnamesi veya şirkette çalıştığını gösterir belge de taranıp yüklenmelidir.
• Diğer belgeler: Şirketin güncel sigorta borcu yoktur yazısı gibi ek belgeler talep edilebilir. Ayrıca, bazı sektörler için ön izin belgeleri gereklidir: Örneğin sağlık sektöründe Sağlık Bakanlığı’ndan, eğitim sektöründe Milli Eğitim Bakanlığı’ndan ön izin alınmalıdır. Sanatçı, pilot, AR-GE personeli gibi özel alanlarda da ilgili kurumlardan alınacak izin veya yeterlilik belgeleri başvuruya eklenir.

İşveren İçin Değerlendirme Kriterleri

Bakanlık, yabancıya çalışma izni verirken işveren/şirket açısından bazı değerlendirme kriterlerini göz önünde bulundurmaktadır. Bu kriterler, başvuru sırasında otomatik olarak incelenir ve sağlanmaması durumunda izin talebi reddedilebilir. Önemli kriterler şöyle özetlenebilir:

• İstihdam oranı: Genel olarak bir işyerinin yabancı çalıştırabilmesi için en az 5 Türk vatandaşı çalışanı olması gerekir. Başka bir deyişle, her bir yabancı çalışan için şirkette 5 Türk çalışan istihdam edilmelidir. (Ev hizmetlerinde bakıcı olarak istihdam edilen yabancılar bu 5 Türk şartından muaftır.) Yeni kurulmuş şirketlerde ilk 6 ay içinde bu şart aranmayabilir ancak 6. ayın sonunda 5 Türk çalışan şartı sağlanmazsa yabancının izin uzatma başvurusu reddedilir.
• Sermaye veya ciro: Şirketin ödenmiş sermayesinin en az 100.000 TL olması istenir. Eğer sermaye bu tutarın altındaysa, şirketin son yıl cirosunun en az 800.000 TL olması veya son yıldaki ihracat tutarının en az 250.000 ABD Doları olması gibi alternatif finansal yeterlilik kriterleri aranır. Bu veriler, sunulan ticaret sicil gazetesi ve mali tablolardan kontrol edilir.
• Ücret düzeyi: Yabancı çalışana ödenecek maaşın, yapılan işin niteliğine göre belirlenen asgari sınırların altında olmaması gerekmektedir. Mevzuata göre yabancı işçinin alacağı ücret, yürürlükteki brüt asgari ücrete oranla şu minimum düzeylerde olmalıdır: üst düzey yöneticiler ve pilotlar için en az asgari ücretin 5 katı, uzmanlık gerektiren mühendis/mimar pozisyonları için asgari ücretin 4 katı, birim veya şube müdürü gibi pozisyonlar için asgari ücretin 3 katı, uzmanlık ve ustalık gerektiren işlerde asgari ücretin 2 katı, ev hizmetleri ve diğer işler için en az asgari ücret kadar olmalıdır. Örneğin: 2025 yılı için brüt asgari ücret varsayımı 10.000 TL ise, bir mühendis için bildirilen brüt maaşın en az 40.000 TL olması beklenir. Ücret kriteri, yabancı işçinin gerçekten nitelikli bir pozisyon için çalışmasını ve haksız rekabetin önlenmesini amaçlar.

Yukarıdaki kriterler, başvurunun değerlendirilmesi aşamasında büyük önem taşır. Bakanlık, başvuru dosyasındaki belgeler aracılığıyla işverenin bu şartlara uygunluğunu kontrol eder. Örneğin, şirketin sunduğu bilanço/ciro, 5 Türk çalışanının SGK kayıtları, yabancıya teklif edilen ücretin uygunluğu gibi hususlar incelenir. Şartları sağlamayan başvurular, eksik evrak olmasa bile “değerlendirme kriterlerini karşılamadığı” gerekçesiyle olumsuz sonuçlanabilir. Bu konuda profesyonel hizmet almak önemlidir.

Çalışma İzninin Süresi ve Uzatma

İlk defa çalışma izni alan yabancılara genellikle 1 yıl süreli çalışma izni verilir (pasaport süresi yeterliyse). İzin süresi bitiminden itibaren aynı işverenle devam edilecekse uzatma başvurusu yapılabilir. İzin uzatma başvurusu, iznin sona erme tarihinden en erken 60 gün önce ve mutlaka izin süresi dolmadan önce yapılmalıdır. İlk uzatma başvurusunda en fazla 2 yıl, sonraki uzatmalarda en fazla 3 yıl süreli izin verilebilir. Uzatma başvurularında da güncel belgeler (yeni tarihli faaliyet belgesi, son yıl mali tabloları, yabancının geçerli pasaportu vb.) sunulmalı ve işyerinin vergi/SGK borcu bulunmamalıdır. Çalışma izni uzatılmaz ve yabancı başka bir ikamet izni de almazsa, iznin bittiği tarihten itibaren ülkede kaçak durumuna düşecektir. Bu nedenle işveren ve yabancı çalışanın izin sürelerini takip etmesi önemlidir.

İş Sözleşmesi Örneği

Not: Aşağıda yer alan iş sözleşmesi örneğinde, anlaşılabilir olması için örnek isimler ve bilgiler kullanılmıştır. Bu sözleşme, yabancı çalışma izni başvurularında kullanılmak üzere genel bir şablon olarak sunulmaktadır. Kendi durumunuza uyarlarken ilgili yerleri gerçek bilgilerinizle değiştirmelisiniz.

İŞ SÖZLEŞMESİ
Yabancı uyruklu bir çalışanın Türkiye’de istihdamı için, aşağıda belirtilen şartlarla taraflar arasında işbu iş sözleşmesi akdedilmiştir. Sözleşme metnini taraflar tamamen okuduğunu, anladığını ve serbest iradeleriyle kabul ettiğini beyan eder.

Taraflar:
İşveren: Örnek Danışmanlık ve Ticaret Limited Şirketi – (Adres: Maslak Mah. Büyükdere Cd. No:1 Şişli/İstanbul; Tel: 0 212 123 45 67)
İşçi (Yabancı): John DOE – (Uyruğu: Amerika Birleşik Devletleri; Pasaport No: B12345678; Yabancı Kimlik No: 99 87654321; İkamet Adresi: Cihangir Mah. İstanbul)

1. İşçinin Çalışma Yeri ve Görevi: İşçi, işverenin İstanbul Şişli’de bulunan ofisinde Danışman pozisyonunda çalışacaktır. İşçi, işveren tarafından kendisine verilecek görev tanımı çerçevesinde, işverenin talimatları ve yürürlükteki mevzuata uygun şekilde hizmet verecektir. Yabancı çalışan, Bakanlığa beyan edilen bu işyeri adresi dışında başka bir adreste çalıştırılamaz.

2. Sözleşmenin Süresi: Bu sözleşme, belirli süreli olup yabancı işçi için Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’ndan çalışma izni alınması halinde geçerlilik kazanacaktır. Çalışma izni onaylandığında, izin belgesinde belirtilen başlangıç ve bitiş tarihleri bu sözleşmenin süresini oluşturur. İzin bitim tarihinde, herhangi bir bildirime gerek kalmaksızın sözleşme süresi kendiliğinden sona erer. Taraflar, çalışma izni süresinin uzatılmaması veya yeni bir izin alınmaması halinde sözleşmenin feshedilmiş sayılacağını kabul eder. Çalışma izninin uzatılması durumunda, sözleşme aynı şartlarla izin uzatma süresi boyunca geçerli olmaya devam edecektir.

3. İşe Başlama Tarihi: İşçinin işe fiilen başlayacağı tarih, çalışma izni belgesinde belirtilen izin başlangıç tarihidir. Taraflar, çalışma izni onaylanmadan işçinin işe başlatılmayacağını beyan eder.

4. Çalışma Koşulları: İşçinin haftalık çalışma süresi 45 saattir ve Türkiye İş Kanunu’na uygun şekilde belirlenecektir. İşçi, işyerinin çalışma düzenine, iş disiplinine, iş sağlığı ve güvenliği kurallarına uyacaktır. İşçinin yıllık ücretli izin, haftalık izin, resmi tatil vb. hakları 4857 sayılı İş Kanunu hükümlerine göre uygulanacaktır.

5. Ücret: İşçinin aylık brüt ücreti 40.000 TL olarak belirlenmiştir. Ücret her ayın sonunda ödenecektir. Ödeme, yasal mevzuat uyarınca işçinin banka hesabına yapılacak ve bordro karşılığında kayıt altına alınacaktır. Ücretin içinde yasal kesintiler (gelir vergisi, SGK primi vb.) dahil olup, işçi bunlar dışında bir talepte bulunmayacağını kabul eder. İşçiye aylık ücret dışında sağlanacak yan haklar (yemek ücreti, yol yardımı v.b.) varsa, bunlar işverenin iç yönetmeliklerine göre ayrıca sağlanacaktır.

6. Sosyal Güvenlik ve Bildirimler: İşveren, yabancı işçiyi 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu kapsamında sigortalayacağını, SGK işe giriş bildirgesini yasal süresi içinde vereceğini ve prim ödemelerini düzenli olarak yapacağını taahhüt eder. İşçi, sosyal güvenlik numarasını işverene bildirmek ve sigorta işlemleri için gereken belgeleri sağlamakla yükümlüdür.

7. Diğer Hükümler: İşbu sözleşmede hüküm bulunmayan durumlarda 4857 sayılı İş Kanunu, 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu (Yabancıların çalışma izinlerine dair kanun) ile ilgili diğer mevzuat hükümleri uygulanacaktır. Taraflar, işbu sözleşmeden doğabilecek uyuşmazlıklarda yetkili makamlara (iş mahkemeleri, arabuluculuk vb.) başvurabileceklerini kabul ederler. Sözleşme hükümlerinin herhangi birinin geçersiz olması, diğer hükümleri geçersiz kılmaz.

8. Sözleşmenin Düzenlenmesi: Bu sözleşme, Türkçe olarak iki nüsha halinde düzenlenmiş ve …/../2025 tarihinde taraflarca imzalanmıştır. Bir nüsha işverene, bir nüsha işçiye verilmiştir. Taraflar, sözleşme kapsamındaki yükümlülüklerini iyi niyet ve dürüstlük kuralına uygun şekilde yerine getireceklerini taahhüt ederler.

İşveren (Yetkili imza ve kaşe)                  İşçi (Yabancı çalışan)
Adı Soyadı: Ali YILMAZ                               Adı Soyadı: John DOE
Unvanı: Genel Müdür                                  Uyruğu: ABD
(İmza)                                                                                  (İmza)

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

1. Türkiye’de çalışma izni almak için ikamet izni şart mı?
Evet. Türkiye’de bulunan yabancıların çalışma izni başvurusu yapabilmesi için en az 6 ay süreli ikamet iznine sahip olması gerekir. Bu kuralın istisnaları yalnızca Uluslararası İşgücü Genel Müdürlüğü tarafından belirlenen özel durumlarda geçerlidir.

2. Çalışma izni başvurusunu kim yapar?
Çalışma izni başvurusu, yabancı çalışanın kendisi tarafından yapılamaz. Başvuru, işveren tarafından e-Devlet üzerinden e-İzin sistemi aracılığıyla yapılır.

3. Çalışma izni için hangi belgeler gereklidir?
Başvuruda iş sözleşmesi, pasaport fotokopisi, diploma veya mezuniyet belgesi (gerekiyorsa tercümesi), işverenin vergi levhası, Ticaret Sicil Gazetesi, faaliyet belgesi ve son yıl mali tabloları gibi belgeler istenir. Ev hizmetlerinde diploma yerine son mezun olunan okula ilişkin beyan yeterlidir.

4. Çalışma izni kaç yıl geçerlidir?
İlk başvuruda çalışma izni genellikle 1 yıl süreyle verilir. Uzatma başvurularında süre ilk seferde 2 yıl, sonraki başvurularda 3 yıla kadar çıkabilir. Pasaport süresi de izin süresini doğrudan etkiler.

5. Ev hizmetlerinde çalışacak yabancılar için farklı bir düzenleme var mı?
Evet. Ev hizmetlerinde çalışacak yabancılar için diploma şartı aranmaz; son mezun olunan okula ilişkin beyan yeterlidir. Ayrıca 5 Türk vatandaşı çalıştırma şartı da ev hizmetlerinde uygulanmaz.

6. Çalışma izni reddedilirse ne olur?
Başvuru reddedildiğinde yabancı Türkiye’de kalmaya devam etmek için başka bir ikamet iznine başvurabilir. Çalışma izni olmadan çalışmaya devam edilmesi durumunda hem işveren hem de yabancı çalışan cezai yaptırımlarla karşılaşır.