Suça sürüklenen çocuk kavramı ceza hukuku bakımından ne ifade eder ve bu süreçte ailenin hukuki sorumluluğu nereye kadar uzanır?
Son yıllarda artan istatistikler ve güncel yasal düzenlemeler, çocuk adalet sisteminde ceza sorumluluğu ile koruma–rehabilitasyon mekanizmaları arasındaki hassas dengeyi yeniden tartışmaya açmaktadır.
Özellikle 2026 yılı itibarıyla, çocukların ceza yargılaması içindeki konumu; yalnızca işlenen fiil ekseninde değil, aile, çevre ve devletin koruma yükümlülüğü çerçevesinde çok boyutlu olarak ele alınmaktadır.
Suça Sürüklenen Çocuk Olgusunun Güncel Görünümü
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre güvenlik birimlerine getirilen 600 bini aşkın çocuğun yaklaşık üçte biri, “suça sürüklenme” gerekçesiyle kayıt altına alınmıştır. Bu tablo, meselenin salt cezai bir sorun olarak değil; sosyal, ailesel ve yapısal bir koruma sorunu olarak değerlendirilmesini zorunlu kılmaktadır.
Bu çerçevede çocuk, suçun faili olmaktan ziyade; ihmal, denetimsizlik ve sosyal risk faktörleri içinde suça sürüklenen bir özne olarak kabul edilmektedir.
Türk Ceza Kanunu’nda Çocukların Ceza Sorumluluğu
Türk Ceza Kanunu’nun 31. maddesi, çocuklar bakımından kademeli bir ceza sorumluluğu sistemi öngörmektedir:
12 Yaş Altındaki Çocuklar
Bu yaş grubundaki çocuklar açısından mutlak ceza sorumsuzluğu kabul edilmiştir. İşlenen fiil ne olursa olsun, cezai yaptırım uygulanmaz.
12–15 Yaş Arası Çocuklar
Bu grupta yer alan çocuklar bakımından, fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılama ve davranışlarını yönlendirme yeteneği ayrıca değerlendirilir. Ceza sorumluluğu, somut olay bazında yapılan bu değerlendirmeye bağlıdır.
3. 15–18 Yaş Arası Çocuklar
Ceza sorumluluğu kabul edilmekle birlikte, indirime tabi özel bir rejim uygulanır.
Çocuk Koruma Kanunu ve Koruyucu–Destekleyici Tedbirler
Çocuk Koruma Kanunu (ÇKK), suça sürüklenen çocuğa yaklaşımı cezalandırma değil koruma eksenine oturtmaktadır.
ÇKK Madde 5 Kapsamındaki Tedbirler
Kanun’un 5. maddesi uyarınca;
- Danışmanlık,
- Eğitim,
- Bakım,
- Sağlık,
- Barınma
tedbirlerine hükmedilebilmektedir. Bu tedbirler yalnızca çocuğa değil, doğrudan aileye yönelik rehberlik ve denetim mekanizmaları içermektedir.
ÇKK Madde 11 ve Çocuklara Özgü Güvenlik Tedbirleri
Madde 11, ceza sorumluluğu bulunmayan suça sürüklenen çocuklar bakımından bu tedbirlerin “çocuklara özgü güvenlik tedbiri” olarak uygulanabileceğini düzenlemektedir. Böylece, aile ve çevre koşulları hukuki değerlendirme alanına dâhil edilmektedir.
Ailenin Hukuki Sorumluluğu ve Devlet Müdahalesi
Çocuk adalet sistemi, hapis cezasını “en son çare” olarak kabul ederken; koruyucu ve destekleyici tedbirlerin merkezine ailenin gözetim ve bakım yükümlülüğünü yerleştirmektedir.
Çocuğun suça sürüklenmesinde;
- Denetim eksikliği,
- Bakım yükümlülüğünün ihlali,
- Eğitim ve rehberlik yetersizliği
tespit edilmesi hâlinde, mahkemeler:
- Çocuğun aile ortamından geçici veya sürekli ayrılması,
- Bakım kuruluşuna yerleştirme,
- Aileye yönelik zorunlu eğitim ve danışmanlık programları
gibi ağır hukuki sonuçlara hükmedebilmektedir.
Bu yönüyle, ceza sorumluluğu yaş nedeniyle bulunmayan hâller “yaptırımsızlık” anlamına gelmemekte; aksine ebeveynlik yetkinliğinin devlet tarafından denetlenmesi sonucunu doğurmaktadır.
2026 Yılı Yargı Reformları ve Güncel Gelişmeler
Şubat 2026 itibarıyla yürürlükte bulunan 11. Yargı Paketi, çocukları suç örgütlerinde araç olarak kullananlara yönelik yaptırımları ağırlaştırmıştır. Bununla birlikte, Türkiye Büyük Millet Meclisi bünyesinde yürütülen araştırma komisyonu çalışmaları; ailenin özellikle dijital ve sosyal çevredeki koruyucu rolünü ön plana çıkarmaktadır.
Hazırlık aşamasında bulunan 12. Yargı Paketi’nin ise yargılama süreçlerini hızlandırırken, çocuğun üstün yararı ilkesini daha etkin biçimde hayata geçirmesi beklenmektedir.
Çocuk Adalet Sisteminde Ailenin Merkezî Rolü
Türk hukukunda çocuk adalet sistemi; suça sürüklenen çocuğu yalnızca bir sanık olarak değil, ailenin ve toplumun koruma yükümlülüğünün bir parçası olarak ele almaktadır. Bu yaklaşım, ebeveynlerin ihmal ve yetersizliklerini doğrudan hukuki müdahale alanı hâline getirmektedir.
Sıkça Sorulan Sorular
Suça sürüklenen çocuk cezalandırılır mı?
Hayır. Belirli yaş gruplarında ceza sorumluluğu bulunmamakta, bunun yerine koruyucu ve destekleyici tedbirler uygulanmaktadır.
Aile hakkında hukuki yaptırım uygulanabilir mi?
Evet. Denetim ve bakım yükümlülüğünün ihlali hâlinde aileye yönelik rehberlik, eğitim ve hatta çocuğun aileden ayrılması gibi tedbirler gündeme gelebilir.
Çocuk bakım yurduna ne zaman yerleştirilir?
Aile ortamının çocuğun gelişimi açısından ciddi risk oluşturması hâlinde, son çare olarak bakım kuruluşuna yerleştirme kararı verilebilir.
Bu tedbirler kalıcı mıdır?
Hayır. Tedbirler, düzenli denetime tabi olup çocuğun yararı doğrultusunda kaldırılabilir veya değiştirilebilir.
Geçmez Hukuk Bürosu