Bir önceki yazımızda, ”Trafik Cezalarına Karşı Haklarınızı Korumak İçin İtiraz Rehberi” başlığı altında sürücülerin karşılaştığı trafik cezalarına nasıl itiraz edebileceğini ve başvuru süreçlerini detaylı şekilde ele almıştık. Bu yazımızda ise özellikle cüz’i miktarda hız aşımı konusunu mercek altına alıyor; 1–2 km/s gibi küçük farkların sürücü kontrolü, ölçüm sistemlerinin hata payı ve yargı kararları çerçevesinde nasıl değerlendirilmesi gerektiğini ele alacağız.

Trafik cezaları, nitelik itibarıyla idari para cezaları kapsamında değerlendirilmekte olup, sürücüler için hem hukuki bir sorumluluk hem de trafik güvenliğini sağlama yükümlülüğü doğurmaktadır. Sürücülerin hız sınırlarını aşmaları, kazaların önlenmesi ve trafik akışının güvenliğinin sağlanması açısından önemlidir. Ancak pratikte, sürücüler tarafından hız sınırlarının yalnızca 1–2 km/s gibi cüz’i miktarlarda aşılması gündeme gelmektedir. Bu durum, hem sürücünün kontrolü hem de ölçüm cihazlarının teknik hassasiyeti açısından özel bir değerlendirme gerektirir.

Hız Limitlerinin Hukuki Dayanağı

Kanun Hükümleri

2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu, motorlu araçların hız sınırlarını düzenlemekte ve sürücülere uyma zorunluluğu getirmektedir:

• Madde 50: Araç türüne ve yol standardına göre en yüksek ve en düşük hız sınırlarını belirler. Örneğin:
  • Şehirlerarası çift yönlü karayollarında: 90 km/s
  • Bölünmüş yollar: 110 km/s
  • Otoyollar: 120 km/s

İçişleri Bakanlığı, yol standartlarını dikkate alarak bu sınırları otomobiller için 20 km/s artırmaya yetkilidir. Hız sınırları, gerekli görülen yerlere konulan trafik işaretleri ile sürücülere bildirilir.

• Madde 51: Sürücüler, aksine bir karar alınmamışsa bu sınırları aşamaz. Bu madde, hız sınırlarının uygulanabilirliğini hukuki olarak güvence altına alır.

Cüz’i Hız Aşımının Pratik Önemi

Hızın Motor ve İnsan Faktörleri Açısından Sınırları

Yerleşim yeri dışı bölünmüş bir yolda hız sınırının 110 km/s, sollama dahilinde 121 km/s olduğu bir örnekte, sürücünün 123 km/s hız yapması 2 km/s’lik cüz’i bir fark oluşturmaktadır. Bu kadar küçük bir hız farkının sürücü tarafından hissedilmesi ve tam olarak kontrol edilmesi, araç motor teknolojisi, insan refleksi ve dikkat kapasitesi açısından pratikte zordur.

Sürücünün, hızını sürekli olarak sınırda sabitlemesi teknik olarak mümkün olsa da; yol, hava ve trafik koşulları gibi dışsal etkenler, küçük hız sapmalarına yol açabilir.

Ölçüm Sistemleri ve Hata Payı

Cüz’i hız farklarının değerlendirilmesinde radar ve EDS sistemlerinin teknik hassasiyeti önemlidir:

• Kalibrasyon hataları: Hız ölçüm cihazları belirli bir hata payına sahiptir.
• Hava ve çevre koşulları: Yağmur, rüzgar ve yol yüzeyi gibi faktörler hız göstergesini etkileyebilir.
• Araç göstergesi sapmaları: Hız göstergelerinde birkaç km/s’lik hata payı olabilir.
• Hız sabitleyici sistemler: Araçta cruise control kullanılsa dahi milimetrik farklar oluşabilir.

Bu faktörler bir araya geldiğinde, 1–2 km/s’lik küçük aşımın sürücünün kontrolünde olmadığı anlaşılmaktadır.

Hakkaniyet ve Ölçülülük Açısından Değerlendirme

Hız limitlerinin cüz’i aşımı durumlarında, cezanın uygulanması ölçülülük ve hakkaniyet ilkeleri açısından sorgulanabilir:

• Sürücünün 1–2 km/s’lik farkı fark edip hızını düzeltmesi hayatın olağan akışına uygun değildir.
• Küçük farklar çoğu zaman cihazın hata payı veya çevresel koşullardan kaynaklanır.
• Bu durum, sürücüyü hukuken cezalandırmayı haklı kılmayabilir.

Emsal Teşkil Eden Yargı Kararları

Yerleşik yargı kararları, cüz’i hız aşımının sürücünün kontrolünde olmadığını ve cezai sorumluluk doğurmayabileceğini ortaya koymaktadır:

• Büyükçekmece 3. Sulh Ceza Hakimliği (2020/198 D. İş): Sürücü, EDS ile 2 km/s’lik aşım tespit edilmiştir. Aradaki farkın sürücünün kontrolü dışında olduğu kabul edilmiş ve itiraz kabul edilmiştir.
• Bakırköy 4. Sulh Ceza Hakimliği (2019/4101 D. İş): 1 birimlik hız aşımı radar ölçümü ile tespit edilmiştir. Teknik ve hakkaniyet gerekçeleriyle ceza iptal edilmiştir.

Bu kararlar, cüz’i aşım durumlarının hukuki ve teknik açıdan dikkate alınması gerektiğini göstermektedir.

Hukuki Tavsiyelerimiz

1. Hız göstergelerinizi kontrol edin: Küçük farkların ölçüm hatasından kaynaklanabileceğini bilin.
2. Sürüş güvenliğine öncelik verin: Hız limitlerini aşmamak hem ceza riskini azaltır hem de trafik güvenliğini sağlar.
3. Yargı kararlarını inceleyin: Cüz’i hız aşımı durumlarında yerleşik içtihatlar lehine sonuçlar doğurabilir.
4. Hakkaniyet ilkesini göz önünde bulundurun: Küçük farklar teknik ve çevresel etkenlerden kaynaklanabilir; bu husus yargı kararlarında dikkate alınmaktadır.

Geçmez Hukuk Bürosu