Şirketler büyüme, yeniden yapılanma veya faaliyetlerini daha etkin şekilde sürdürebilmek amacıyla hangi hukuki yollara başvurabilir? Türk Ticaret Hukuku’nda bu ihtiyaca cevap veren en önemli yapısal dönüşüm araçları; bölünme, birleşme ve tür değiştirme kurumlarıdır.
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (“TTK”), şirketlerin bu yapısal değişiklikleri hangi şartlar altında ve nasıl gerçekleştirebileceğini ayrıntılı şekilde düzenlemiştir. Bu yazıda, TTK kapsamında bölünme, birleşme ve tür değiştirme kavramları, ilgili kanun maddeleri ışığında sistematik olarak ele alınacaktır.
Şirketlerde Bölünme (TTK m. 159 vd.)
1. Bölünme Kavramı ve Türleri
Bölünme, Türk Ticaret Kanunu’nun 159. maddesinde tam bölünme ve kısmi bölünme olmak üzere iki farklı şekilde düzenlenmiştir. Bölünme, bir şirketin malvarlığının tamamının veya bir kısmının başka şirketlere devredilmesi suretiyle gerçekleşen yapısal bir değişikliktir.
Tam Bölünme
Tam bölünme, bölünen şirketin malvarlığının tamamının bölünerek mevcut veya yeni kurulacak en az iki şirkete devredilmesi suretiyle gerçekleşir. Bu durumda:
- Bölünen şirketin tüm malvarlığı devredilir,
- Bölünen şirket sona erer ve ticaret sicilinden silinir,
- Bölünen şirketin ortakları, devralan şirketlerin ortakları hâline gelir.
Tam bölünme sonucunda bölünen şirketin tüzel kişiliği tamamen ortadan kalkar.
Kısmi Bölünme
Kısmi bölünme, bölünen şirketin malvarlığının tamamının değil, bir veya birden fazla kısmının bölünmeye konu edilmesi hâlinde söz konusudur. Bu hâlde:
- Bölünen şirketin belirli malvarlığı unsurları mevcut veya yeni kurulacak şirketlere ya da doğrudan ortaklara devredilir,
- Bölünen şirket sona ermez,
- Bölünme sonrası elinde kalan malvarlığı ile faaliyetlerine devam eder,
- Ortaklar hem bölünen şirkette hem de devralan şirket(ler)de ortak sıfatını kazanabilir.
Kısmi bölünme, şirketlerin belirli faaliyet alanlarını ayırarak yeniden yapılandırılmasına imkân tanıyan önemli bir hukuki araçtır.
Bölünmeye Yetkili Şirket Türleri
TTK m. 160 uyarınca;
- Sermaye şirketleri ve
- Kooperatifler,
yalnızca sermaye şirketlerine ve kooperatiflere bölünebilir. Kanunda öngörülen bu sınırlama, bölünme işleminin hukuki güvenliğini sağlamaya yöneliktir.
Şirketlerde Birleşme (TTK m. 136 vd.)
Birleşme Kavramı ve Türleri
Türk Ticaret Kanunu’nun 136/1. maddesi uyarınca şirketler;
- Devralma şeklinde birleşme veya
- Yeni kuruluş şeklinde birleşme,
yollarından biriyle birleşebilirler.
Birleşme sonucunda, devrolunan şirket sona ermekte ve malvarlığı külli halefiyet ilkesi uyarınca devralan veya yeni kurulan şirkete geçmektedir.
Devralma Şeklinde Birleşme
Devralma şeklinde birleşme; bir veya birden fazla ticaret şirketinin ya da bir ticari işletmenin, başka bir ticaret şirketi tarafından tüm malvarlığı ile devralınması suretiyle gerçekleşir. Bu birleşme türünde:
- Devralan şirket faaliyetlerine devam eder,
- Devrolunan şirket sona erer ve ticaret sicilinden silinir.
İş hukuku bakımından, devralan şirkette çalışan işçiler açısından işveren değişikliği söz konusu olmazken; devrolunan şirkete ait işyerlerinde çalışan işçiler açısından işveren sıfatı değişmektedir. Bu durumda işyeri ve iş sözleşmeleri devralan şirkete geçer.
Yeni Kuruluş Şeklinde Birleşme
Yeni kuruluş şeklinde birleşme; iki veya daha fazla ticaret şirketinin malvarlıklarını, yeni kuracakları bir ticaret şirketine devretmeleri suretiyle gerçekleşir. Bu birleşme türünde:
- Birleşen şirketlerin tamamı sona erer,
- Ticaret sicilinden silinirler,
- Yeni kurulan şirket, tüm işçiler bakımından işveren sıfatını kazanır.
Bu modelde birleşme, tamamen yeni bir tüzel kişilik altında gerçekleşmektedir.
Birleşmesine İzin Verilen Şirket Türleri
TTK m. 137 uyarınca;
- Sermaye şirketleri, sermaye şirketleriyle, kooperatiflerle ve devralan şirket olmaları şartıyla kollektif ve komandit şirketlerle,
- Şahıs şirketleri, devrolunan şirket olmaları şartıyla sermaye şirketleri ve kooperatiflerle,
- Kooperatifler, sermaye şirketleriyle ve devralan şirket olmaları şartıyla şahıs şirketleriyle,
birleşebilirler.
Bu hüküm emredici nitelikte olup, kanunda öngörülen birleşme türleri dışında birleşme yapılması mümkün değildir.
Şirketlerde Tür Değiştirme (TTK m. 180 vd.)
Tür Değiştirme Kavramı
Tür değiştirme, bir şirketin hukuki şeklini değiştirmesi, ancak tüzel kişiliğinin devam etmesi anlamına gelmektedir. TTK m. 180 uyarınca tür değiştiren şirket, önceki şirketin devamı niteliğindedir. Bu nedenle tür değiştirmede bir ticari işletme devrinden söz edilmez.
Tür Değiştirmeye İlişkin Şirket Türleri
TTK m. 181 uyarınca;
- Bir sermaye şirketi, başka bir tür sermaye şirketine veya kooperatife,
- Bir kollektif şirket, sermaye şirketine, kooperatife veya komandit şirkete,
- Bir komandit şirket, sermaye şirketine, kooperatife veya kollektif şirkete,
- Bir kooperatif, sermaye şirketine,
dönüşebilir.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Bölünme ile tür değiştirme arasındaki temel fark nedir?
Bölünmede şirketin malvarlığı başka şirketlere devredilirken; tür değiştirmede şirketin tüzel kişiliği devam eder, yalnızca hukuki şekli değişir.
Birleşme her şirket türü arasında serbest midir?
Hayır. Birleşmeler yalnızca TTK m. 137’de sayılan şirket türleri arasında mümkündür.
Kısmi bölünmede şirket sona erer mi?
Hayır. Kısmi bölünmede bölünen şirket, elinde kalan malvarlığı ile faaliyetlerine devam eder.
Tür değiştirmede iş sözleşmeleri sona erer mi?
Hayır. Tür değiştirme, şirketin devamı niteliğinde olduğundan iş sözleşmeleri aynen devam eder.
Geçmez Hukuk Bürosu