Kooperatifler hangi hallerde kurumlar vergisine tabi olur, hangi şartların sağlanması durumunda kurumlar vergisi muafiyetinden yararlanabilir?
5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu (“KVK”) kapsamında kooperatifler, kural olarak kurumlar vergisi mükellefi kabul edilmekle birlikte, Kanun’un 4. maddesinde belirlenen şartların sağlanması halinde kurumlar vergisinden muaf tutulmaktadır. Bu yazıda, kooperatiflere tanınan kurumlar vergisi muafiyetinin kapsamı ve uygulanma koşulları detaylı biçimde ele alınmaktadır.
Kooperatiflerin Kurumlar Vergisi Karşısındaki Hukuki Statüsü
KVK m. 1 uyarınca, kooperatif kazançları kurum kazancı olarak kabul edilmiş ve kooperatifler kurumlar vergisi mükellefi sayılmıştır. Bu düzenleme gereği, kooperatifler de sermaye şirketleri gibi kural olarak kurumlar vergisine tabidir.
Ancak Kanun koyucu, kooperatiflerin kendine özgü yapısını dikkate alarak KVK m. 4/1-(k) bendi ile belirli kooperatif türleri bakımından kurumlar vergisi muafiyeti öngörmüştür.
Kurumlar Vergisi Muafiyetinin Kapsamı
KVK m. 4/1-(k) hükmü uyarınca;
Tüketim ve taşımacılık kooperatifleri hariç olmak üzere, kanunda belirtilen şartları sağlayan kooperatifler kurumlar vergisinden muaf tutulmuştur.
Bu çerçevede, tüketim ve taşımacılık kooperatifleri muafiyet kapsamı dışında bırakılmış; diğer kooperatifler için ise şarta bağlı bir vergi muafiyeti rejimi benimsenmiştir.
Kooperatiflerin Kurumlar Vergisi Muafiyetinden Yararlanma Şartları
Kurumlar vergisi muafiyetinden yararlanabilmek için kooperatiflerin, aşağıda sayılan şartları hem ana sözleşmelerinde düzenlemeleri hem de fiilen bu şartlara uygun faaliyet göstermeleri gerekmektedir.
Sermaye Üzerinden Kazanç Dağıtılmaması
Kooperatiflerin, sermaye şirketlerinden farklı olarak sermaye üzerinden kazanç dağıtmamaları esastır. Sermaye üzerinden kazanç dağıtılması, kooperatifin sermaye şirketine yaklaşmasına neden olacağından, bu durum muafiyetin kaybı sonucunu doğurur.
Bu nedenle ana sözleşmede, sermaye üzerinden kazanç dağıtılmayacağına dair açık hüküm bulunmalıdır.
Yönetim Kurulu Başkan ve Üyelerine Kazanç Üzerinden Pay Verilmemesi
Yönetim kurulu başkan ve üyelerine kazanç üzerinden pay verilmesi, sermaye şirketlerine özgü bir uygulamadır. Kooperatiflerde bu tür bir kazanç paylaşımı öngörülmemiştir.
Dolayısıyla, kurumlar vergisi muafiyetinden yararlanabilmek için:
- Ana sözleşmede yönetim kurulu başkan ve üyelerine kazanç üzerinden pay verilmeyeceği açıkça düzenlenmeli,
- Bu hükme uygulamada da riayet edilmelidir.
Yedek Akçelerin Ortaklara Dağıtılmaması
Kooperatiflerce ayrılan yedek akçelerin, ortakların sermayeye katılım oranlarına, kooperatifle yaptıkları işlem hacmine veya herhangi bir başka kritere göre dağıtılması hukuken yasaktır.
Bu nedenle, kurumlar vergisi muafiyetinin devamı için:
- Ana sözleşmede yedek akçelerin ortaklara dağıtılmayacağına ilişkin hüküm yer almalı,
- Yedek akçeler fiilen ortaklara dağıtılmamalıdır.
Sadece Ortaklarla İş Görülmesi
Kooperatiflerin temel amacı, ortaklarının ekonomik menfaatlerini korumak ve geliştirmektir. Bu amaç doğrultusunda, kooperatif faaliyetlerinin kural olarak yalnızca ortaklarla sınırlı olması gerekmektedir.
Bu çerçevede;
- Ana sözleşmede sadece ortaklarla iş görüleceğine dair hüküm bulunmalı,
- Kooperatif, fiilen ortak dışı kişilerle ticari faaliyette bulunmamalıdır.
Yapı Kooperatifleri Bakımından Özel Şartlar
Kurumlar vergisi muafiyeti, tüketim ve taşımacılık kooperatifleri dışındaki kooperatifler için öngörülmüş olmakla birlikte, yapı kooperatifleri açısından kanun koyucu ek ve özel şartlar da getirmiştir.
Yapı kooperatiflerinin kurumlar vergisi muafiyetinden yararlanabilmesi için, yukarıda sayılan genel şartlara ek olarak KVK ve ilgili ikincil mevzuatta öngörülen özel düzenlemelere de uygun hareket etmeleri gerekmektedir.
Sonuç ve Değerlendirme
Kooperatifler bakımından kurumlar vergisi muafiyeti, mutlak bir istisna değil, sıkı şartlara bağlanmış şarta bağlı bir vergi avantajıdır. Ana sözleşmede yer alan hükümlerin fiili uygulamayla desteklenmemesi halinde, kooperatifin muafiyeti kaybetmesi ve kurumlar vergisi mükellefi haline gelmesi söz konusu olacaktır.
Bu nedenle kooperatiflerin, hem kuruluş aşamasında hem de faaliyet sürecinde vergi hukuku bakımından uzman desteği almaları, olası vergi risklerinin önüne geçilmesi açısından büyük önem taşımaktadır.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Kooperatifler kural olarak kurumlar vergisine tabi midir?
Evet. Kooperatifler, KVK m. 1 uyarınca kural olarak kurumlar vergisi mükellefidir.
Hangi kooperatifler kurumlar vergisi muafiyetinden yararlanamaz?
Tüketim ve taşımacılık kooperatifleri, kurumlar vergisi muafiyeti kapsamı dışındadır.
Ana sözleşmede şartlar yer almasına rağmen fiilen uyulmazsa ne olur?
Şartlara fiilen uyulmaması halinde, kurumlar vergisi muafiyeti ortadan kalkar.
Yapı kooperatifleri için muafiyet şartları farklı mıdır?
Evet. Yapı kooperatifleri için genel şartlara ek olarak özel ve ilave şartlar öngörülmüştür.
Geçmez Hukuk Bürosu