Kooperatif kuruluşu hangi aşamalardan oluşur, anasözleşmede hangi unsurların yer alması zorunludur ve tescil–ilan sürecinde hangi hususlar incelenir?
1163 sayılı Kooperatifler Kanunu (“KK”) çerçevesinde kooperatiflerin kuruluşu, belirli usul ve şartlara bağlanmış olup, özellikle anasözleşmenin hazırlanması, kuruluş izninin alınması ve ticaret siciline tescil ile ilan aşamaları hukuki geçerlilik açısından büyük önem taşımaktadır. Bu yazıda, kooperatif kuruluş süreci bütüncül bir bakış açısıyla ele alınmaktadır.
Kooperatif Kuruluşunun Genel Esasları
Kooperatif kuruluşu için en az yedi kurucu ortağın bir araya gelmesi ve kooperatifin faaliyet esaslarını belirleyen anasözleşmenin imzalanması gerekmektedir. Anasözleşmenin imzalanmasını takiben, kurucular tarafından ilgili Ticaret Sicil Müdürlüğü nezdinde tasdik işlemleri gerçekleştirilir.
KK m. 88 uyarınca, Ticaret Bakanlığı, kooperatifler ve üst kuruluşları için örnek anasözleşmeler hazırlamaktadır. Yapı kooperatifleri bakımından ise bu yetki ilgili bakanlıklarca müştereken kullanılmaktadır.
Kooperatif Anasözleşmesinin Hazırlanması
Örnek Anasözleşmelerin Kullanılması
Kurucu ortaklar, Ticaret Bakanlığı tarafından hazırlanan örnek anasözleşmelerden yararlanarak kooperatif anasözleşmesini düzenleyebilirler. Bu durumda kuruluş izni, Ticaret İl Müdürlüğü tarafından verilmektedir.
Serbest Anasözleşme Hazırlanması
Örnek anasözleşmelerin kullanılmaması halinde, kurucu ortaklar KK m. 4’te öngörülen zorunlu unsurları içermek şartıyla anasözleşmeyi serbestçe hazırlayabilirler. Ancak bu durumda kuruluş izninin doğrudan Ticaret Bakanlığı’ndan alınması gerekmektedir.
Kooperatif Anasözleşmesinde Bulunması Zorunlu Unsurlar (KK m. 4)
Kooperatif anasözleşmesinde aşağıda sayılan hususların mutlaka yer alması gerekmektedir:
- Kooperatifin unvanı ve merkezi
- Kooperatifin amacı ve çalışma konuları
- Ortaklık sıfatının kazanılması ve kaybedilmesine ilişkin şartlar
- Ortakların pay tutarları ve sermayenin ödenme şekli
- Ayni sermaye konulup konulmayacağı
- Ortakların kooperatif borçlarından sorumluluk durumu
- Yönetim ve denetim organlarının görev, yetki ve sorumlulukları
- Kooperatifin temsiline ilişkin hükümler
- Gelir–gider farklarının hesaplanması ve kullanılması
- Kurucuların ad, soyad ve adres bilgileri
Bu unsurların anasözleşmede yer almaması, kooperatifin hukuken geçerli şekilde kurulmasını engeller.
Anasözleşmede Yer Alması İhtiyari Olan Hükümler (KK m. 5)
Kooperatif anasözleşmesinde bulunması zorunlu olmamakla birlikte düzenlenebilecek hususlar şunlardır:
- Genel kurulun toplantı ve karar alma usulleri
- Oy kullanma esasları
- Kooperatifin çalışma şekli
- Üst birliklerle ilişkiler
- Diğer kooperatiflerle birleşmeye ilişkin hükümler
- Kooperatifin süresi
Bu hükümlerin anasözleşmede yer almaması halinde, KK m. 6’da öngörülen yedek hükümler uygulama alanı bulacaktır.
Kooperatif Kuruluşunda Tescil ve İlan Süreci
KK m. 3 hükmü uyarınca, anasözleşmenin Ticaret Bakanlığı’na sunulması ve kuruluşa izin verilmesi halinde, kooperatif merkezinin bulunduğu yer ticaret siciline tescil ve ilan edilir.
Tescil ve İlan Edilecek Hususlar
Kooperatif kuruluşunda aşağıdaki hususlar ticaret sicilinde tescil ve ilan olunur:
- Anasözleşmenin tarihi
- Kooperatifin amacı, konusu ve süresi
- Unvanı ve merkezi
- Sermaye tutarı ve ödenen nakdi sermaye miktarı
- Ortaklık paylarının ada yazılı olduğu
- Ayni sermaye unsurları ve değerleri
- Temsil ve denetime ilişkin esaslar
- Yönetim kurulu üyeleri ve temsile yetkili kişiler
- İlanların yapılma şekli
- Varsa kooperatif şubeleri
Tescil ile birlikte kooperatif tüzel kişilik kazanır.
Değerlendirme ve Sonuç
Kooperatif kuruluş süreci, yalnızca şekli işlemlerden ibaret olmayıp, anasözleşmenin içeriği ve tescil aşamasındaki hukuki denetim, kooperatifin ileride karşılaşabileceği uyuşmazlıkların önlenmesi bakımından kritik öneme sahiptir. Bu nedenle kuruluş sürecinin uzman hukuki danışmanlık eşliğinde yürütülmesi, kooperatifin sağlıklı ve sürdürülebilir bir yapıya kavuşmasını sağlayacaktır.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Kooperatif kurmak için kaç kişi gerekir?
Kooperatif kuruluşu için en az yedi kurucu ortak gereklidir.
Anasözleşme örnekleri zorunlu mudur?
Hayır. Örnek anasözleşmelerin kullanılması ihtiyaridir; ancak kullanılmaması halinde kuruluş izni doğrudan Ticaret Bakanlığı’ndan alınmalıdır.
Kooperatif ne zaman tüzel kişilik kazanır?
Kooperatif, ticaret siciline tescil edilmesiyle tüzel kişilik kazanır.
Anasözleşmede zorunlu hükümler yer almazsa ne olur?
Zorunlu unsurların eksik olması, kooperatifin hukuken geçersiz sayılmasına yol açabilir.
Geçmez Hukuk Bürosu