Hakaret suçu, Türk Ceza Kanunu’nda (“TCK”) kişilerin şeref, haysiyet ve saygınlığını koruma amacıyla düzenlenmiş olup, ceza hukukumuzda en sık uygulama alanı bulan suç tiplerinden biridir. Özellikle günlük yaşamda taraflar arasında yaşanan tartışmaların, iş ilişkilerinde meydana gelen anlaşmazlıkların veya kamu görevlilerinin görevlerini ifa ederken karşılaştıkları tepkilerin önemli bir kısmı, hakaret suçu kapsamında yargı mercilerinin önüne gelmektedir.

Bu bağlamda hakaret suçu, yalnızca bireyler arasındaki özel ilişkilerde değil; aynı zamanda kamu düzeni ve toplumsal barış bakımından da önem arz etmektedir. Zira kişilerin onur ve saygınlığını koruma, hem bireysel hem de toplumsal bir değer niteliği taşır.

Hakaret Suçunun Tanımı ve Unsurları

TCK m. 125/1’e göre:

“Bir kimseye onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnat eden veya sövmek suretiyle bir kimsenin onur, şeref ve saygınlığına saldıran kişi, üç aydan iki yıla kadar hapis veya adlî para cezası ile cezalandırılır.”

Hakaret suçunun temel unsurları şunlardır:

• Mağdurun onur, şeref ve saygınlığına saldırı: İsnat edilen fiil veya kullanılan ifadeler, objektif olarak kişiyi küçük düşürmeye elverişli olmalıdır.
• İsnat veya sövme fiili: Hakaret, ya somut bir olgunun isnadı yoluyla ya da doğrudan sövme suretiyle işlenebilir.
• Kamuya açıklık veya muhatap alma: Hakaretin mağdurun yüzüne karşı işlenmesi veya yazılı, sesli, görüntülü iletiyle mağdura yöneltilmesi mümkündür.

Nitelikli Haller

Hakaret suçunun daha ağır yaptırımla cezalandırılmasına yol açan nitelikli halleri TCK m. 125/3’te düzenlenmiştir. Buna göre:

• Kamu görevlisine karşı görevinden dolayı hakaret,
• Dini, siyasi, sosyal veya felsefi inançlara yönelik hakaret,
• Kişinin dini inançlarına ve kutsal saydığı değerlere saldırı,

durumlarında suçun alt sınırı bir yıldan az olamaz. Ayrıca suçun alenen işlenmesi halinde ceza altıda biri oranında artırılır.

Hakaret Suçunda Haksız Tahrik

Haksız tahrik, ceza hukukunda faile isnat edilen suçun cezai sorumluluğunu azaltan bir neden olarak kabul edilmektedir. Hakaret suçu bakımından ise TCK m. 129, özel bir düzenleme getirerek, haksız fiile tepki olarak işlenen hakaret suçunda cezasızlık veya indirim öngörmüştür.

TCK m. 129’un Düzenlemesi

• 129/1: Hakaret suçunun haksız bir fiile tepki olarak işlenmesi hâlinde, verilecek ceza üçte birine kadar indirilebilir veya ceza vermekten vazgeçilebilir.
• 129/2: Hakaret suçunun, kasten yaralama suçuna tepki olarak işlenmesi halinde, kişiye ceza verilmez.
• 129/3: Hakaret suçunun karşılıklı olarak işlenmesi durumunda, olayın mahiyetine göre taraflardan birine veya her ikisine ceza verilmesine yer olmadığına karar verilebilir.

Haksız Fiil ve İlliyet Bağı

Hakaret suçunda tahrik indiriminin uygulanabilmesi için:

1. Failin hakaretine sebep olan bir haksız fiil bulunmalıdır (hukuka aykırı davranış).
2. Hakaret ile haksız fiil arasında zaman bakımından yakınlık ve nedensellik bağı bulunmalıdır.
3. Hakaretin, orantılı bir tepki şeklinde ortaya çıkması gerekir.

Uzun süre sonra yapılan hakaretler tahrik indirimi kapsamında değerlendirilmez.

Karşılıklı Hakaret

Hakaret suçunun karşılıklı olarak işlenmesi halinde, tarafların birbirini hedef alan sözleri arasında zaman farkı aranmamaktadır. Bu durumda hâkim, olayın niteliğine göre her iki taraf açısından da ceza verilmesine yer olmadığına karar verebilir.

Uygulama ve Yargıtay İçtihatları

TCK m. 129 ile m. 29’un Ayrımı

Yargıtay, hakaret suçunda özel hüküm niteliğinde olan TCK m. 129’un uygulanması gerektiğini, genel nitelikteki TCK m. 29’un uygulanamayacağını sıkça vurgulamaktadır.

• Yargıtay 18. CD, 17.10.2016, 2016/13236 E., 2016/15975 K.: Hakaret suçunda genel tahrik hükmünün uygulanması yerine, özel düzenleme olan 129. maddenin dikkate alınması gerektiğini belirtmiştir.

Karşılıklı Hakaret

• Yargıtay 4. CD, 20.11.2017, 2014/15792 E., 2017/25235 K.: Karşılıklı hakaretin varlığı hâlinde doğrudan ceza verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerektiğini vurgulamıştır.

Hakaretin Unsurları ve Sınırları

• Yargıtay 18. CD, 16.06.2015, 2015/6639 E., 2015/2773 K.: Kaba sözler, rahatsız edici ifadeler veya nezaket dışı davranışların her durumda hakaret suçunu oluşturmayacağını, onur ve saygınlığı rencide edici nitelikte olması gerektiğini belirtmiştir.

Anayasal ve Uluslararası Hukuk Çerçevesi

Hakaret suçu, Anayasa m. 26’da güvence altına alınan ifade özgürlüğü ile doğrudan ilişkilidir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, hakaret suçuna ilişkin davalarda ifade özgürlüğünün sınırlarını titizlikle değerlendirmektedir.

AİHM kararlarına göre, ifade özgürlüğü; şok edici, rahatsız edici hatta incitici sözleri de kapsar. Ancak bu özgürlük, kişilerin onur ve saygınlığını zedeleyici saldırılara uzanamaz. Dolayısıyla hakaret suçunun sınırlarının doğru belirlenmesi, ifade özgürlüğü ile şeref ve haysiyet hakkı arasında hassas bir dengeyi gerektirir.

Sonuç ve Değerlendirme

Hakaret suçu, günlük hayatta sıkça karşılaşılan ve çoğu kez tartışmaların yargıya taşınmasına neden olan bir suç tipidir. TCK’nın 125. maddesi ile korunan hukuki değer, kişilerin onur ve saygınlığıdır. Bununla birlikte TCK m. 129, hakaretin haksız fiile tepki olarak işlenmesi veya karşılıklı hakaret hâllerinde faile yönelik önemli ceza indirimleri ve cezasızlık hükümleri öngörerek adaletin somut olayın özelliklerine göre sağlanmasına imkân tanımaktadır.

Uygulamada gerek tahrik hükümlerinin yanlış uygulanması, gerekse ifade özgürlüğü sınırlarının dar yorumlanması, hakaret suçunda önemli sorunlara yol açabilmektedir. Bu nedenle hakaret suçuna ilişkin davalarda, hem mevzuat hem de içtihatlar ışığında dikkatli bir değerlendirme yapılması; tarafların ise hak kaybı yaşamamak adına ceza hukuku alanında uzman bir avukattan hukuki destek alması büyük önem taşımaktadır.

Geçmez Hukuk Bürosu