Doğum, çocuğun sağ veya ölü olarak bütün organlarıyla annesinden ayrılmasıyla birlikte gebeliğin sona ermesini ifade eder. Çocuğun sağ ve tam doğması hâlinde kişilik kazanması, Türk Medeni Hukuku bakımından son derece önemli sonuçlar doğurur. Zira çocuk, ana rahmine düştüğü andan itibaren, sağ ve tam doğmak koşuluyla medeni haklardan yararlanma ehliyetine sahip olur. Peki, doğumun bildirilmesi neden zorunludur, nereye ve hangi süreler içinde yapılmalıdır?
Doğumun zamanında bildirilmesi; hem nüfus hizmetlerinin sağlıklı şekilde yürütülmesi hem de çocuğun medeni haklarını eksiksiz biçimde kullanabilmesi açısından zorunludur.
Doğum Bildiriminin Hukuki Dayanağı
Doğum Bildirimi Hangi Kanuna Göre Yapılır?
Doğum bildirimi, 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu’nun 15. maddesi ile ayrıntılı biçimde düzenlenmiştir. Anılan hükümde; bildirimin süresi, yetkili makamlar ve bildirimin hangi belgelerle yapılacağı farklı ihtimallere göre açıklanmıştır.
Doğum Bildirimi Nereye ve Ne Zaman Yapılır?
Türkiye’de ve Yurt Dışında Doğum Bildirim Süreleri
Kanuni düzenlemeye göre;
- Sağ olarak dünyaya gelen her çocuk,
- Türkiye’de doğmuşsa doğumdan itibaren 30 gün içinde nüfus müdürlüğüne,
- Yurt dışında doğmuşsa 60 gün içinde dış temsilciliğe bildirilmelidir.
Doğum bildirimi, yalnızca nüfus müdürlüklerine değil, aynı zamanda doğumu gerçekleştiren sağlık kuruluşlarına da yapılabilir.
Yurt dışında gerçekleşen doğumlarda bildirim; yabancı yetkili makamlarca düzenlenmiş resmî belge veya raporun, dış temsilciliğe bizzat verilmesi ya da gönderilmesi suretiyle yapılır. Bu belgelerin yanında;
- Çocuğa verilen adı gösteren dilekçe,
- Ana ve babanın kimlik bilgilerini içeren belgeler
dış temsilciliğe sunulmalıdır.
Sağlık Kuruluşunda ve Dışında Gerçekleşen Doğumlar
Sağlık Personeli Nezaretinde Doğum Bildirimi
Sağlık kuruluşlarında veya sağlık personeli nezaretinde gerçekleşen doğumlar, ilgili sağlık birimi tarafından, doğumun gerçekleştiği yer nüfus müdürlüğüne 5 iş günü içinde bildirilir. Bu bildirime;
- Doğumun sağlık kuruluşunda veya sağlık personeli gözetiminde gerçekleştiğini gösteren rapor veya resmî belge,
- Doğum tescil isteğini içeren form dilekçe
eklenir.
Sağlık Personeli Nezareti Olmaksızın Gerçekleşen Doğumlar
Sağlık personelinin takibi olmaksızın gerçekleşen doğumlarda bildirim;
- Gebelik süresince anneyi takip eden tabip veya sağlık mesleği mensubu tarafından düzenlenen belge ile,
- Böyle bir belgenin bulunmaması hâlinde ise nüfus müdürlüğüne sözlü beyan yoluyla yapılır.
Bu durumda, sözlü beyanın doğruluğu mülki idare amirinin emriyle aile hekimleri tarafından araştırılır.
Süresinde Bildirilmeyen Doğumlarda Yaş Tespiti
Doğum bildiriminin kanunda öngörülen süreler geçirildikten sonra yapılması hâlinde, çocuğun doğum tarihinin tespiti bakımından yaş kriteri esas alınır.
- Çocuk 6 yaşını doldurmamışsa, ilgililerin beyanı dikkate alınır.
- Çocuk 6 yaşını doldurmuşsa, yaş tespiti resmî sağlık kuruluşu tarafından yapılır.
Ancak doğuma ilişkin resmî belge veya raporun ibraz edilmesi hâlinde, ayrıca yaş tespiti yapılmasına gerek bulunmaz.
Doğum Bildirimini Kimler Yapabilir?
Doğum bildirimi kural olarak;
- Çocuğun velisi,
- Vasisi veya
- Kayyımı
tarafından yapılır.
Bu kişilerin bulunmaması hâlinde ise doğum bildirimi;
- Çocuğun büyükannesi veya büyükbabası,
- Ergin kardeşleri,
- Çocuğun yanında bulunduğu kişiler
tarafından yapılmak zorundadır.
Sıkça Sorulan Sorular
Doğum bildirimi yapılmazsa ne olur?
Doğumun süresinde bildirilmemesi, çocuğun nüfus kayıtlarının oluşturulamamasına ve medeni haklardan yararlanmasında gecikmelere yol açabilir.
Yurt dışında doğan çocuk için bildirim süresi kaç gündür?
Yurt dışında doğan çocuklar için doğum bildirimi 60 gün içinde yapılmalıdır.
Evde doğum yapılmışsa bildirim mümkün müdür?
Evet. Sağlık personeli nezareti olmaksızın gerçekleşen doğumlar da sözlü beyan yoluyla nüfus müdürlüğüne bildirilebilir.
Doğum bildirimi kimler tarafından yapılabilir?
Öncelikle veli, vasi veya kayyım; bunların bulunmaması hâlinde yakın akrabalar veya çocuğun yanında bulunan kişiler bildirim yapabilir.
Geçmez Hukuk Bürosu