Çocuklar hakkında ceza yerine güvenlik tedbiri uygulanması mümkün müdür ve bu tedbirlerin hukuki dayanağı nedir?
Türk ceza hukukunda güvenlik tedbirleri, suçun işlenmesi hâlinde failin kişisel durumu ve toplum güvenliği gözetilerek hükmedilen, cezadan farklı nitelikte yaptırımlar olarak düzenlenmiştir. Bu sistem içerisinde çocuklara özgü güvenlik tedbirleri, cezalandırmadan ziyade koruma ve rehabilitasyon amacıyla öngörülmüş özel bir hukuki rejimi ifade etmektedir.
Güvenlik Tedbirlerinin Ceza Hukukundaki Yeri
Türk Ceza Kanunu (“TCK”) kapsamında güvenlik tedbirleri; suçun işlenmesi sonrasında, failin tehlikelilik durumu dikkate alınarak uygulanan ve önleyici–koruyucu nitelik taşıyan yaptırımlardır. Bu tedbirler, cezanın alternatifi veya tamamlayıcısı olarak düzenlenmiş olup, TCK’da farklı kategoriler altında ele alınmaktadır.
TCK Madde 56 ve Çocuklara Özgü Güvenlik Tedbirleri
TCK’nın 56. maddesinde, çocuklara özgü güvenlik tedbirleri atıf yöntemiyle düzenlenmiştir. Maddede;
“Çocuklara özgü güvenlik tedbirlerinin neler olduğu ve ne suretle uygulanacakları ilgili kanunda gösterilir.”
ifadesine yer verilmiş olup, bu atfın yöneldiği özel kanun Çocuk Koruma Kanunu’dur (5395 sayılı Kanun).
Bu düzenleme, çocuklar bakımından güvenlik tedbirlerinin genel ceza hukuku sisteminden ayrılarak, özel bir koruma rejimine tabi tutulduğunu göstermektedir.
Çocuk Koruma Kanunu Kapsamında Koruyucu ve Destekleyici Tedbirler
ÇKK Madde 5’in Sistematiği
Çocuk Koruma Kanunu’nun 5. maddesi, koruyucu ve destekleyici tedbirleri; çocuğun öncelikle kendi aile ortamında korunmasını hedefleyen müdahaleler olarak tanımlamaktadır. Bu kapsamda düzenlenen tedbirler şunlardır:
- Danışmanlık Tedbiri:
Çocuğun bakımından sorumlu kişilere çocuk yetiştirme konusunda rehberlik edilmesi; çocuklara ise eğitim ve gelişim sorunlarının çözümünde yol gösterilmesi. - Eğitim Tedbiri:
Çocuğun bir eğitim kurumuna devamının sağlanması, meslek edindirme kurslarına yönlendirilmesi veya kamu ya da özel sektörde uygun bir iş ortamına yerleştirilmesi. - Bakım Tedbiri:
Bakım yükümlüsünün görevini yerine getirememesi hâlinde çocuğun resmî veya özel bakım kuruluşlarından ya da koruyucu aile hizmetlerinden yararlandırılması. - Sağlık Tedbiri:
Çocuğun fiziksel ve ruhsal sağlığının korunması, tedavisi, rehabilitasyonu ve bağımlılık tedavilerinin yürütülmesi. - Barınma Tedbiri:
Barınma imkânı bulunmayan çocuklu kimselere veya hayatı tehlikede olan hamile kadınlara uygun barınma yeri sağlanması.
Bu tedbirler, yalnızca çocuğu değil; ailenin desteklenmesini ve ebeveynlik yükümlülüğünün güçlendirilmesini de hedeflemektedir.
Çocuklara Özgü Güvenlik Tedbirlerinin Uygulama Süreci
Çocuklara özgü güvenlik tedbirlerinin uygulanmasında belirli bir usul izlenmektedir:
- Sosyal İnceleme Raporu hazırlanır.
- Uygun görülen danışmanlık, eğitim, sağlık, bakım veya barınma tedbirleri belirlenir.
- İlgili kamu kuruluşları tarafından uygulama planı oluşturulur.
- Çocuğun tesliminden itibaren on gün içinde hazırlanan rapor, yetkili çocuk mahkemesine sunulur.
- Mahkeme, kabul edilen planın uygulanmasını denetler ve üçer aylık periyotlarla sosyal hizmet görevlilerinden etki raporu ister.
Bu sistem, tedbirlerin statik değil; dinamik ve denetlenebilir nitelikte olduğunu ortaya koymaktadır.
Yargıtay Uygulaması ve İçtihat Değerlendirmesi
Çocuklara özgü güvenlik tedbirlerinin kapsamı ve sınırları, Yargıtay içtihatlarıyla da netleştirilmiştir. Nitekim Yargıtay 6. Ceza Dairesi’nin 20.11.2011 tarihli, 2008/976 E., 2011/49798 K. sayılı kararında özetle şu hususlar vurgulanmıştır:
- TCK m.56 kapsamındaki çocuklara özgü güvenlik tedbirleri, yalnızca ceza sorumluluğu bulunmayan çocuklar için uygulanabilir.
- Ceza sorumluluğu bulunan çocuklar bakımından, ceza yerine güvenlik tedbiri uygulanması mümkün değildir.
- Ceza sorumluluğu olan çocuklar hakkında TCK m.31 uyarınca indirimli ceza uygulanır.
- Bu çocuklar korunma ihtiyacı içerisindeyse, ancak ÇKK m.5’te düzenlenen koruyucu ve destekleyici tedbirlere hükmedilebilir.
Yargıtay, ceza sorumluluğu bulunan 15–18 yaş grubundaki çocuk hakkında hem mahkûmiyet kararı verilmesi hem de çocuklara özgü güvenlik tedbiri uygulanmasını hukuka aykırı bularak bozma sebebi saymıştır.
Çocuklara Özgü Güvenlik Tedbirlerinin Hukuki Niteliği
Çocuklara özgü güvenlik tedbirleri; cezanın alternatifi değil, ceza sorumluluğu bulunmayan çocuklar için öngörülmüş özel bir koruma mekanizmasıdır. Bu tedbirler aracılığıyla devlet, çocuğun yanı sıra aileyi de kapsayan çok yönlü bir denetim ve destek süreci yürütmektedir.
Sıkça Sorulan Sorular
Çocuklara özgü güvenlik tedbirleri her çocuk için uygulanabilir mi?
Hayır. Bu tedbirler yalnızca ceza sorumluluğu bulunmayan çocuklar bakımından güvenlik tedbiri niteliği taşır.
Ceza alan çocuk hakkında güvenlik tedbiri uygulanabilir mi?
Ceza sorumluluğu bulunan çocuklar hakkında çocuklara özgü güvenlik tedbiri uygulanamaz; ancak ÇKK m.5 kapsamındaki koruyucu ve destekleyici tedbirler uygulanabilir.
Bu tedbirler cezaya alternatif midir?
Hayır. Güvenlik tedbirleri cezadan bağımsız, koruyucu ve rehabilite edici nitelikte düzenlemelerdir.
Tedbirlerin süresi neye göre belirlenir?
Tedbirlerin devamı, sosyal hizmet raporları ve mahkemenin periyodik denetimi doğrultusunda belirlenir.
Geçmez Hukuk Bürosu