Basit yargılama usulü ile ilgili sıkça sorulan sorular arasında; “Tahkikat aşaması kaç duruşmada tamamlanır?”, “Duruşmalar arasındaki süre ne kadardır?”, “Bilirkişi incelemesi veya istinabe durumunda ne olur?”, “İşlemden kaldırılan dosyalar ne şekilde sonuçlanır?” gibi sorular yer almaktadır. Bu yazımızda, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) 320. maddesi çerçevesinde, basit yargılamada tahkikat sürecinin nasıl yürütüldüğünü detaylı olarak açıklıyoruz.

Tahkikat Aşamasının Temel Kuralları

Basit yargılama usulünde tahkikat, ön inceleme ile birlikte 6100 sayılı HMK’nın 320. maddesinde düzenlenmiştir. Maddenin 3. fıkrasına göre:

“Mahkeme, tarafların dinlenmesi, delillerin incelenmesi ve tahkikat işlemlerinin yapılmasını yukarıdaki fıkrada belirtilen duruşma hariç, iki duruşmada tamamlar. Duruşmalar arasındaki süre bir aydan daha uzun olamaz. İşin niteliği gereği bilirkişi incelemesinin uzaması, istinabe yoluyla tahkikat işlemlerinin yürütülmesi gibi zorunlu hâllerde, hâkim gerekçesini belirterek bir aydan sonrası için de duruşma günü belirleyebilir ve ikiden fazla duruşma yapabilir.”

Bu hükümle, basit yargılamanın hızlı sonuçlandırılması hedeflenmiş ve tahkikat işlemlerinin ön inceleme duruşması hariç iki duruşmada tamamlanması gerektiği belirtilmiştir. Duruşmalar arasının bir aydan uzun olamayacağı kuralı, sürecin etkin yürütülmesini güvence altına alır.

Tahkikatta Uzama ve İstisnalar

Tahkikat süresinin uzamasını gerektiren durumlar arasında:

• Taraf veya tanıkların başka il/ilçelerde ikamet etmesi,
• Farklı mahkemeler aracılığıyla işlemlerin yürütülmesi,
• Bilirkişi incelemesinin hemen tamamlanamaması,
• İstinabe yoluyla tahkikat işlemlerinin yapılması,

gibi zorunlu haller yer almaktadır. Bu durumlarda mahkeme gerekçesini belirterek, bir aydan sonrası için duruşma günü tayin edebilir ve ikiden fazla duruşma yapabilir.

İşlemden Kaldırılan Dosyalar

Maddenin 4. fıkrasında düzenlendiği üzere:

“Basit yargılama usulüne tabi davalarda, işlemden kaldırılmasına karar verilmiş olan dosya, yenilenmesinden sonra takipsiz bırakılırsa, dava açılmamış sayılır.”

Buna göre, basit yargılama usulüne tabi dosyalar en fazla bir kez işlemden kaldırılabilir. Dosya yenilenip takipsiz bırakıldığında, tekrar yenilenmesi mümkün olmayacak ve dava açılmamış sayılacaktır. Bu hüküm, yargı sürecinde kesinlik ve netlik sağlamak amacıyla öngörülmüştür.

Tahkikat Aşamasının Hızlı ve Etkin Yürütülmesi

Basit yargılamada tahkikat, tarafların beyanlarının dinlenmesi, delillerin incelenmesi ve işin niteliğine uygun incelemelerin yapılması suretiyle yürütülmektedir. Duruşmalar arasının sınırlandırılması ve zorunlu hâllerde mahkemenin gerekçeli yetkisi, sürecin hem hızlı hem de hukuka uygun şekilde tamamlanmasını sağlamaktadır. Ayrıca, işlemden kaldırılan dosyalara ilişkin düzenleme, basit yargılamada hukuki kesinlik ve tekrar dosya açılmasını önleme amacını taşımaktadır.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS) – Basit Yargılamada Tahkikat

1. Tahkikat kaç duruşmada tamamlanır?
Ön inceleme duruşması hariç, tahkikat işlemleri iki duruşmada tamamlanır.

2. Duruşmalar arasındaki süre ne kadar olabilir?
Duruşmalar arasındaki süre bir aydan uzun olamaz.

3. Bilirkişi incelemesi veya istinabe gerekiyorsa ne olur?
Mahkeme gerekçesini belirterek ikiden fazla duruşma tayin edebilir ve süreyi uzatabilir.

4. İşlemden kaldırılan dosya tekrar açılabilir mi?
Hayır, basit yargılama usulünde dosya en fazla bir kez işlemden kaldırılabilir. Takipsiz bırakılan dosya tekrar açılamaz.

5. Tahkikat sürecinin amacı nedir?
Tahkikat, tarafların dinlenmesi, delillerin incelenmesi ve işin niteliğine uygun incelemelerin yapılması suretiyle yargılamayı hızlı ve etkili biçimde sonuçlandırmak için yürütülür.

Geçmez Hukuk Bürosu