Ceza yargılamasında “Basit yargılama usulü nedir?”, “Hangi suçlarda uygulanır?”, “Basit yargılamada ceza indirimi ne kadar olur?”, “Bu usulde duruşma yapılır mı?” ve “Basit yargılama usulü kararına itiraz nasıl yapılır?” gibi sorular, son yıllarda en çok araştırılan konular hâline gelmiştir.

Yargı Reformu Strateji Belgesi kapsamında Ceza Muhakemesi Kanunu’nda yapılan değişiklikle hukuk sistemimize kazandırılan basit yargılama usulü, özellikle hızlı sonuç alınması ve ceza indirimi sağlaması nedeniyle hem sanıklar hem de mağdurlar açısından büyük önem taşımaktadır.

Yargı Reformu ve Basit Yargılama Usulünün CMK’ya Girişi

Yargı Reformu Strateji Belgesi doğrultusunda ceza yargılamasında etkinliği artırmak amacıyla yapılan değişiklikler kapsamında, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (“CMK”) ve bazı kanunlarda değişiklik yapan düzenleme 24 Ekim 2019 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Bu düzenleme ile basit yargılama usulü, Türk ceza muhakemesine hızlı, pratik ve daha az masraflı bir yargılama yöntemi olarak eklenmiştir.

Basit yargılama usulü, belirli suçlarda klasik ceza yargılamasına göre çok daha kısa sürede sonuç alınmasını sağlayan, duruşmasız şekilde karar verilebilmesine imkân tanıyan özel bir usuldür.

Basit Yargılama Usulü Nedir? Amacı ve Hukuki Niteliği

Basit yargılama usulü; iddianamenin kabulünden sonra, kanunda sınırlandırılmış hafif suçlar bakımından mahkemeye tanınan takdir yetkisiyle uygulanan hızlandırılmış bir ceza yargılaması yöntemidir.

Basit yargılama usulü, ceza mahkemelerinin iş yükünü azaltmak, davaların makul sürede bitirilmesini sağlamak ve ceza muhakemesini daha verimli hâle getirmek amacıyla düzenlenmiştir.

Bu yargılama biçimi olağan ceza yargılamasına alternatif değil, yalnızca kanunda belirlenen suçlarda uygulanabilen istisnai bir usuldür.

Basit Yargılama Usulünün Uygulanabileceği Suçlar

CMK’ya göre basit yargılama usulünün uygulanabileceği suçlar şunlardır:

• Sadece adli para cezasını gerektiren suçlar,
• Üst sınırı iki yıl veya daha az hapis cezası öngörülen suçlar.

Bu nedenle “Basit yargılama usulü hangi suçlarda uygulanır?” sorusunun cevabı; hafif nitelikli, kısa süreli hapis cezası veya para cezası gerektiren suçlardır.

Basit Yargılama Usulünün Uygulanamayacağı Haller

CMK, bazı durumlarda bu usulün uygulanmasını sınırlamıştır. Aşağıdaki hallerde basit yargılama uygulanmaz:

• Yaş küçüklüğü (çocuk sanık),
• Akıl hastalığı,
• Sağır ve dilsizlik,
• Soruşturulması veya kovuşturulması izne ya da talebe bağlı suçlar,
• Basit yargılama kapsamındaki suçun kapsam dışı başka bir suçla birlikte işlenmesi.

Bu istisnalar, ceza muhakemesinde adil yargılanma hakkını koruma amacı taşır.

Basit Yargılama Usulünün İşleyişi: Yazılı Beyan ve Duruşmasız Karar

Mahkeme basit yargılama usulünü uygulamaya karar verdikten sonra süreç şu şekilde ilerler:

1. İddianame, sanığa, mağdura ve şikâyetçiye tebliğ edilir.
2. Taraflardan 15 gün içinde yazılı beyan ve savunmalarını sunmaları istenir.
3. Tebligatta, mahkemenin duruşma yapılmaksızın karar verebileceği açıkça belirtilir.

Bu süreçte mahkeme, ihtiyaç duyduğu delilleri kendiliğinden talep edebilir.

Basit yargılama usulünün en önemli özelliklerinden biri, mahkemenin:

• Duruşma yapmadan,
• Cumhuriyet Savcısının mütalaasını almadan,
• Dosya üzerinden

karar verebilmesidir.

Verilen karar; beraat, ceza verilmesine yer olmadığı, düşme ya da mahkûmiyet kararı olabilir.

Mahkûmiyet kararı verilmesi hâlinde ceza dörtte bir oranında indirilir.

Basit Yargılama Usulünde Verilen Karara İtiraz

Basit yargılama usulünün en önemli güvencelerinden biri, verilen karara karşı itiraz yolunun açık olmasıdır.

İtiraz edilmesi hâlinde:

• Kararı veren mahkeme duruşma açar,
• Yargılama genel hükümlere göre yeniden yapılır,
• Taraflara duruşma davetiyesi gönderilir,
• Duruşmaya katılmamaları durumunda yokluklarında hüküm kurulabileceği bildirilir.

Mahkeme, itiraz üzerine yapacağı yargılamada ilk kararına bağlı değildir; yeni delilleri değerlendirerek farklı bir karar verebilir.

İtiraz sanık dışındaki kişiler tarafından yapılmış olsa dahi, sanık lehine uygulanan cezanın dörtte bir oranındaki indirimi korunur.

Bu yönüyle basit yargılama usulü, hem hızlı hem de hak arama özgürlüğünü güvence altına alan bir yapıya sahiptir.

Basit Yargılama Usulü Ceza Yargılamasında Neden Önemlidir?

Basit yargılama usulü, ceza yargılamasında:

• Hız,
• Etkinlik,
• Daha düşük maliyet,
• Daha kısa karar süreleri,
• Mahkemelerin iş yükünün azalması

gibi önemli avantajlar sağlayan modern bir yöntemdir.

Geçmez Hukuk Bürosu