Çocuk hastalar ve acil müdahaleler için konu rehberleri

28 Ekim 2026: Onamın farklı hasta gruplarındaki uygulanması aşağıdaki ayrı rehberlerde ayrıntılandırılmıştır.

27 Ekim 2026 güncellemesi: Elektronik onam, SMS doğrulaması ve hastanın hakları

Haber ve düzenleme tarihi: 27 Ekim 2026. Sağlık Bakanlığının Bilgilendirilmiş Rızanın Elektronik Ortamda Alınması Hakkında Yönetmeliği, 33413 sayılı Resmî Gazete’de yayımlandı ve aynı gün yürürlüğe girdi. Kaynak ve güncellik kontrolü: 27 Ekim 2026. Aşağıdaki bölüm, mevcut onam rehberine yeni düzenlemenin etkilerini ekler.

Kimleri etkiliyor, elektronik işlem nasıl ilerliyor?

Düzenleme birinci, ikinci ve üçüncü basamak sağlık tesislerini kapsar; elektronik yöntem seçildiğinde uygulanacak süreci belirler. Bütün onamların zorunlu olarak elektronik alınacağını söylemez. Kimlik ve telefon doğrulamasından sonra form e-Nabız veya kurumsal sistem üzerinden sunulur. Hasta formu inceler; müdahaleyi kabul ederse, o müdahaleye özgü SMS OTP ile iradesini bildirir.

e-Nabız yolunda kodu hasta kendisi girer; kurum cihazıyla yürütülen yöntemde ilgili sağlık meslek mensubuna iletir. Telefon numarasını doğrulama ile müdahaleye rıza verme ayrı işlemlerdir. Tamamlanan form e-Nabız erişimine açılır; işlem ve doğrulama izleri korunur. Küçük veya kısıtlının kanuni temsilcisi yoksa, hazır değilse yahut elektronik doğrulanamıyorsa elektronik rıza alınamaz (m. 6–11). Bu durum, diğer mevzuattaki acil müdahale hükümlerini kaldırmaz.

SMS onayı, bilgilendirme ve KVKK bakımından ne anlama gelir?

Hasta Hakları Yönetmeliği m. 15 ve 18 uyarınca hasta; işlemin niteliğini, alternatiflerini, risklerini ve reddetmenin sonuçlarını anlayabileceği dilde öğrenmelidir. Acil durumlar dışında karar vermesi için makul süre tanınır. Elektronik işlem kaydının bulunması, bu görüşmenin içeriğinin somut olayda incelenmesini gereksiz kılmaz. Yalnızca bir kodun kullanılmış olması üzerinden her türlü bilgilendirmenin eksiksiz yapıldığı sonucuna varılmamalıdır.

Tıbbi müdahaleye rıza, KVKK kapsamındaki aydınlatma ve veri işleme için açık rıza farklı hukuki işlemlerdir. Sağlık verilerinin işlenmesinde 6698 sayılı Kanun’un güncel m. 6/3 şartları değerlendirilir. Örneğin sır saklama yükümlülüğü altındaki kişiler veya yetkili kurumlarca teşhis, tedavi ve bakım için gerekli işleme bakımından m. 6/3-e uygulanabilir. Bu nedenle her sağlık verisi işlemesi için ayrıca açık rıza gerektiği söylenemez; amaç, hukuki sebep ve güvenlik yükümlülükleri ayrı ayrı belirlenir.

Hasta hangi sırayla hak arayabilir?

  1. Belge ve zaman çizelgesi oluşturun. Müdahale tarihini, bilgilendirme görüşmesini, telefonunuza gelen mesajları ve e-Nabız’da görünen formu saklayın. Kimlik ve sağlık bilgilerinizi herkese açık ortamlarda paylaşmayın.
  2. Kuruma yazılı başvurun. Hasta Hakları Yönetmeliği m. 16–17 kapsamında formun ve ilgili tıbbi kayıtların örneğini; hatalı kayıt varsa açıklanmasını ve düzeltilmesini isteyin. İtiraz ettiğiniz işlemi ve talebinizi somutlaştırın, teslim belgesini koruyun.
  3. Hasta hakları başvurusunu ayırın. Bilgilendirme ve hak ihlali iddiası için kurumun hasta hakları birimine başvurulabilir; yerinde çözülemeyen başvurular bakımından il sağlık müdürlüğü hasta hakları kurulu yolu bulunur. Kurul, tıbbi hata iddialarını değerlendiren veya tazminata hükmeden bir mahkeme değildir (m. 42/B–42/C).
  4. Veri sorunu varsa KVKK yolunu kullanın. Size ait olmayan onay, hatalı veri veya yetkisiz erişim iddiasında önce ilgili veri sorumlusuna usulüne uygun başvurun. Kurula şikâyet, bu ön başvurudan sonraki ayrı yoldur; tazminat davasının yerine geçmez.

Belge talebinde formun hangi işlem için düzenlendiğini, sürümünü ve işlem tarihini belirtmek yararlıdır. Uyuşmazlık konusu kayıtların korunmasını da talep edin. Erişim hakkı, başka hastaların kayıtlarının veya üçüncü kişilerin bilgilerinin sınırsız paylaşılması anlamına gelmez. Ayrıntılı belge listesi için hasta dosyasına erişim rehberi incelenebilir.

Başvuru süreleri hangi tarihte başlar?

KVKK başvurusu: Veri sorumlusu talebi en geç 30 günde sonuçlandırır. Süresinde verilen cevap yetersiz veya olumsuzsa cevabın öğrenilmesinden itibaren 30 gün içinde ve her hâlde ilk başvurudan itibaren 60 gün içinde Kurula şikâyet edilir. Cevap yoksa ilk 30 günlük cevap süresi beklendikten sonra, ilk başvurudan itibaren 60 günlük üst süre içinde başvurulur. Geç cevap yeni bir 30 günlük süre sağlamaz. Dayanak: KVKK m. 13–14 ve Kurulun 24.01.2019 tarihli, 2019/9 sayılı kararı.

Hasta hakları kurulu: Hasta Hakları Yönetmeliği m. 42/C-d’deki 30 gün, başvurunun kurula ulaşmasından itibaren kurulun karar verme süresidir; hastanın bütün dava yolları için ortak bir başvuru süresi değildir.

Zarar varsa hangi merciye gidilir?

Kamu sağlık hizmetinden doğan zarar: İdari eylem niteliğindeki sağlık hizmeti nedeniyle tazminatta İYUK m. 13 uyarınca önce ilgili idareye başvurulur. Eylemin öğrenilmesinden itibaren 1 yıl ve her hâlde eylemden itibaren 5 yıl kuralı dikkate alınır. Ret işleminin tebliğini izleyen günden; cevap verilmezse 30 günlük bekleme süresinin bitiminden itibaren, özel hüküm yoksa 60 gün içinde tam yargı davası açılır (m. 7, 13). Yetki, m. 36 uyarınca somut uyuşmazlığa göre belirlenir; sağlık hizmetinden kaynaklanan eylemlerde hizmetin görüldüğü veya eylemin yapıldığı yer idare mahkemesi önem taşır. İdari işlemden doğan zarar ile idari eylem birbirine karıştırılmamalı; sonradan anlaşılan zarar ve öğrenme tarihi dosya üzerinden incelenmelidir.

Özel sağlık hizmetinden doğan uyuşmazlık: Tüketici işlemi kapsamındaysa tüketici mahkemesi ve talep tutarına göre tüketici hakem heyetinin görevi değerlendirilir. Tüketici mahkemesinde dava şartı arabuluculuk kuralı ile hakem heyeti başvuruları gibi kanuni istisnalar ayrıdır (6502 sayılı Kanun m. 68, 73, 73/A). Tüketici, kendi yerleşim yerinde de dava açabilir. Kamu hizmetindeki tam yargı davasına bu tüketici arabuluculuğu şartı uygulanmaz.

Özel hukukta zamanaşımı: Haksız fiilde TBK m. 72, zararın ve sorumlunun öğrenilmesinden itibaren 2 yıl, fiilden itibaren 10 yıl öngörür; daha uzun ceza zamanaşımı şartları saklıdır. Sözleşmede ise tek süre yoktur: vekâlet kaynaklı alacaklarda m. 147/5’in 5 yıllık hükmü; özel hüküm bulunmayan alacaklarda m. 146’nın 10 yıllık hükmü gündeme gelebilir. Başlangıçta muacceliyet m. 149’a göre incelenir. Sözleşmenin niteliği ve özel hükümler belirlenmeden her sağlık uyuşmazlığına aynı süre uygulanamaz. Hasta hakları şikâyetinin bütün bu süreleri kendiliğinden durdurduğu varsayılmamalıdır.

Hekimler ve kurumlar için uygulama kontrolü

Pratik olarak, hastaya hangi işlemin anlatıldığı ile elektronik formun aynı müdahaleyi gösterip göstermediği birlikte kontrol edilmelidir. Telefon doğrulaması, bilgilendirme görüşmesi ve kabul iradesi dosyada birbirinden ayırt edilebilmelidir. Hazır şablon kullanılıyorsa hastaya özgü açıklamalar kaybolmamalıdır. Gerçekleşmeyen bir görüşmeyi sonradan yapılmış gibi kaydetmek veya uyuşmazlık çıktıktan sonra eski formu değiştirmek yerine, varsa açıklama ve düzeltmeler tarihçesi korunarak yapılmalıdır.

Resmî kaynaklar ve güncellik

Genel bilgilendirme: Bu güncelleme belirli bir kişi veya kurum hakkında hukuka aykırılık tespiti değildir. Elektronik kayıt, bilgilendirme, zarar ve sorumluluk somut delillerle değerlendirilir. Süre hesabında olay, öğrenme, başvuru ve tebliğ tarihleri birlikte incelenmelidir. Güncelleme yalnızca bu bölüm içindir; aşağıdaki branş taslakları işlem tarihinde ayrıca kontrol edilmelidir.

Geçmez Akademi / Sağlık Hukuku

Aydınlatılmış Onam Kaynak Merkezi — Hekimler ve diş hekimleri için branş rehberleri, düzenlenebilir form taslakları ve hastaya özgü bilgilendirme esasları.

Branş rehberlerini ve Word taslaklarını bulun

Aydınlatılmış Onam Ne Demektir?

Aydınlatılmış onam, hastanın önerilen tıbbi müdahaleyi anlayabileceği biçimde bilgilendirilmesinden sonra, serbest iradesiyle karar vermesi sürecidir. Tanı ve hastalığın seyri, işlemin amacı ve uygulanma biçimi, beklenen yararlar, riskler, alternatifler ve işlemin yapılmamasının sonuçları bu görüşmenin konusudur. İmzalı belge bu sürecin kaydına yardımcı olur; görüşmenin kendisinin yerine geçmez.

Bu form taslakları nasıl kullanılmalı?

Dosyalar, değiştirilmeden imzaya sunulacak matbu onam belgeleri değildir. Her branş sayfasındaki Word dosyası, somut hastaya ve seçilen işleme göre metin hazırlanması için açıklamalı bir başlangıç sunar. Köşeli parantezli alanlar doldurulmalı, hazırlık notları son metinden çıkarılmalı ve içerik işlemi uygulayacak hekim tarafından kontrol edilmelidir.

Standart bir şablondan yararlanılması tek başına onamı geçersiz kılmaz. Ancak yalnızca hastanın adını yazmak ve imzasını almak, kişisel koşullara uygun aydınlatmayı göstermez. Örneğin gözde katarakt ile lazer, dişte implant ile kanal tedavisi veya genel cerrahide fıtık ile bağırsak ameliyatı aynı açıklamalarla ele alınamaz.

  1. Somut işlemi seçin: Tanı, bölge, taraf, diş numarası veya seviye; yöntem, uygulayıcı, yer ve tahmini süreyi belirtin. Her farklı işlem için ayrı bir kopya hazırlayın.
  2. Kişiselleştirin: Ek hastalık, ilaç, alerji, önceki tedavi, hastanın öncelikleri ve ilgili diğer koşulları değerlendirin. İşleme özgü riskleri güncel klinik kaynaklarla tamamlayın; bu taslaklar eksiksiz risk listesi içermez.
  3. Görüşmeyi kaydedin: Uygun alternatifleri, erteleme veya reddin sonuçlarını açıklayın. Hastanın sorularını, yanıtları, kullanılan dili ve gerekiyorsa tercümanı kaydedin. Acil durumlar dışında makul düşünme süresi tanıyın.
  4. Kararı ve nüshaları tamamlayın: Hastanın kararını önceden seçmeyin. İlgili imzalar, tarih ve saat ile iki nüsha düzenleyin; bir nüshayı hastaya veya kanuni temsilcisine verin.

İşleme göre onam hazırlama rehberleri

Branş Word taslağını belirli bir işleme uyarlamak için hasta ve işlem özelinde açıklanacak başlıkları inceleyin.

Branşlara göre onam rehberleri ve form taslakları

42 branş ve branş grubu gösteriliyor.

Aşağıda 42 branş ve branş grubu için ayrı rehber ve düzenlenebilir Word taslağı yer alır. Liste uygulama odaklıdır; resmî uzmanlık sınıflandırmasının veya bütün tıbbi işlemlerin eksiksiz kataloğu değildir. İç hastalıkları ve çocuk sağlığı gibi ana dalların yan dallarında, ilgili ana dal sayfasından başlanarak somut işlem için ayrı açıklama eki hazırlanır.

Klinik branşlar

Cerrahi branşlar

Diş hekimliği

Tanı ve özel uygulamalar

Temel tıp ve laboratuvar alanlarında yaklaşım

Anatomi, fizyoloji, histoloji ve embriyoloji, tıbbi biyokimya, tıbbi mikrobiyoloji, tıbbi patoloji ve tıbbi farmakoloji gibi alanlarda ihtiyacın klinik örnek alma, tanısal inceleme, araştırma, eğitim veya biyolojik materyalin sonraki kullanımı olup olmadığı önce belirlenmelidir. Her alan için genel bir ameliyat onamı oluşturmak uygun bir çözüm değildir. Klinik girişim için ilgili işlem rehberi; araştırma ve materyal kullanımı için özel mevzuata uygun ayrı bilgilendirme ve izin süreci gerekir. Bu sayfadaki klinik taslaklar araştırma gönüllü olur formu yerine kullanılamaz.

Aydınlatmanın kapsamı ve işlemin sınırları

Bilgilendirme hastanın anlayacağı dilde ve mahremiyet korunarak yapılmalıdır. İşleme özgü risklerin yanı sıra, kişinin ek hastalıkları veya kullandığı ilaçlar nedeniyle değişen riskler de değerlendirilir. Risk sıklığı verilecekse güvenilir kaynağı ve belirsizlikleri açıklanmalıdır. Kesin sonuç garantisi veya “bütün riskleri kabul ediyorum” biçimindeki genel bir cümle, ayrıntılı açıklamanın yerini tutmaz.

Onam, “gereken her türlü işlemin yapılması” için sınırsız yetki sağlamaz. Öngörülebilen yöntem değişiklikleri ve ek girişimler açıklanmalı; anestezi, kan ürünü ve diğer işlemler bakımından gereken ek bilgilendirme kayıtları ilişkilendirilmelidir. Tıbbi zorunluluk ve acil durum istisnaları, somut gerekçeleriyle ayrıca değerlendirilir.

Çocuklar, temsilci, ret ve geri alma

Hastanın karar verme yeterliği somut olayda değerlendirilir; yaşlılık veya bir hastalık tanısı tek başına yakınının hasta yerine karar vermesini sağlamaz. Kanuni temsilci gereken hallerde temsil yetkisi doğrulanmalı; çocuk veya kısıtlı hasta, anlayabildiği ölçüde sürece katılmalıdır. Tercüman, yalnızca tercüman sıfatıyla hastanın yerine karar vermez.

Tedaviyi reddeden hasta aynı sağlık kuruluşuna tekrar başvurabilir mi?

Evet. Hasta Hakları Yönetmeliği’nin 25. maddesine göre tedaviyi reddetme veya durdurulmasını isteme hakkının kullanılması, hastanın sağlık kuruluşuna tekrar başvurusunda hasta aleyhine kullanılamaz. Önceki ret, hastayı sonraki sağlık hizmetlerinden genel olarak yoksun bırakma gerekçesi değildir. Yeni başvurunun gerektirdiği tıbbi değerlendirme ve ilgili sağlık hizmetinin koşulları ayrıca ele alınır.

Ret kararı öncesinde: Kanunen zorunlu hâller dışında hasta, planlanan veya uygulanmakta olan tedaviyi reddedebilir ya da durdurulmasını isteyebilir. Tedavinin uygulanmamasının doğurabileceği sonuçlar hastaya veya ilgili kanuni temsilciye açıklanmalı; bu bilgilendirme ve karar yazılı olarak belgelenmelidir. Ret edilen işlemin kapsamı, açıklanan olası sonuçlar ve hastanın kararı somut olarak kaydedilmelidir. Sadece genel bir imza almak, görüşmenin içeriğini göstermez.

Acil durum ve karar verme yeterliği: Hastanın yeterliği ve iradesini açıklayabilmesi, kanuni temsil gerekip gerekmediği ve kanuni zorunluluklar değerlendirilir. Yönetmeliğin 24. maddesinde rızanın alınamadığı hayati tehlike ve bilincin kapalı olduğu acil durumlar ile organ kaybı veya fonksiyon kaybına ilişkin özel koşullar düzenlenmiştir. Bu nedenle ne “her acilde hasta iradesi önemsizdir” ne de “her durumda işlem hemen durdurulmalıdır” sonucu çıkarılabilir. Acil müdahalenin kabul edilmemesinde imzalı beyan ve imzadan kaçınmada tutanak hususu m.26’da ayrıca yer alır.

Yeniden başvuruda pratik adımlar: Sağlık kuruluşuna yeni şikâyet ve mevcut durum açıklanır; önceki ret kaydı ve varsa raporlar sunulur. Yeni önerilen tedavinin yararı, riskleri, alternatifleri ve kabul etmemenin olası sonuçları hakkında açıklama istenir. Önceki ret nedeniyle hizmetin reddedildiği düşünülüyorsa olay tarihi ve yapılan açıklamalar kayda geçirilerek kuruluşun hasta hakları birimine başvurulabilir. Acil tıbbi değerlendirme ihtiyacı, şikâyet sürecinin sonucunu bekletmemelidir.

Ret ile veri rızası farklıdır: Buradaki konu tıbbi tedaviyi kabul veya reddetmedir. Bu beyan, kişisel verilerin işlenmesine ilişkin KVKK açık rızasıyla aynı değildir; tedaviye ret verilmesi bütün sağlık kayıtlarının silinmesi sonucunu kendiliğinden doğurmaz. Veri silme talebi bakımından ayrıca KVKK m.7’yi ve sağlık kayıtlarının silinmesini değerlendiren 6 Şubat 2020 tarihli, 2020/93 sayılı Kurul kararı özetini inceleyiniz.

Resmî dayanak ve kontrol tarihi: Sağlık Bakanlığı bünyesindeki resmî Hasta Hakları Yönetmeliği metni, özellikle m.24–26; 17 Ekim 2026. Bu bölüm genel bilgilendirmedir; somut tıbbi ve hukuki koşullar ayrıca değerlendirilir.

Hukuki dayanaklar ve yazılı rıza

Hasta Hakları Yönetmeliği m. 15 ve 18 bilgilendirmenin içeriği ve usulünü; m. 24–26 hasta rızası, ret ve rıza formunu; m. 28 şekil ve geçerliliği; m. 31 ise rızanın kapsamını düzenler. Yönetmeliğin 26. maddesi uyarınca mevzuatta öngörülen veya uyuşmazlığa yol açması tıbben muhtemel görülen müdahaleler için rıza formu hazırlanır. Form sözlü açıklamayla birlikte kullanılır; bilgilendiren ve müdahaleyi gerçekleştirecek sağlık meslek mensuplarınca imzalanır ve iki nüsha düzenlenir.

1219 sayılı Kanun m. 70, büyük cerrahi ameliyatlarda yazılı muvafakati düzenler. Aynı maddeye 7557 sayılı Kanun ile elektronik muvafakat hükümleri eklenmiştir. Bu düzenleme herhangi bir çevrim içi kutucuğun veya mesajın kendiliğinden yeterli olduğu anlamına gelmez; kimlik doğrulama, kayıt ve ilgili uygulama kuralları ayrıca değerlendirilmelidir. Organ ve doku işlemleri, gebeliğin sonlandırılması, sterilizasyon, yardımcı üreme, araştırma ve adli işlemler gibi alanlarda özel hükümler ayrıca kontrol edilir.

Onam, KVKK ve fotoğraf paylaşımı aynı şey mi?

Hayır. Tıbbi müdahaleye verilen onam; kişisel verilerin işlenmesine ilişkin aydınlatmanın, uygun veri işleme şartının belirlenmesinin veya gerektiğinde alınacak açık rızanın yerine geçmez. Tedavi fotoğraflarının eğitim, yayın ya da tanıtım amacıyla kullanılması da ayrıca değerlendirilmelidir. Hasta belgelerini bu sitenin yorum veya iletişim alanlarına yüklemeyin.

Hekimler için KVKK kontrol listesi

Aydınlatma eksikliği ve hukuki sorumluluk

Onamın bulunmaması veya aydınlatmanın yetersizliği; müdahalenin niteliği, hukuka uygunluk nedenleri, kusur, zarar ve nedensellik gibi unsurlarla birlikte değerlendirilir. Her eksiklik otomatik olarak aynı suçu veya aynı tazminat sonucunu doğurmaz. İmzalı form da hekimin özen yükümlülüğünü kaldırmaz ve hastanın haklarından genel feragat anlamına gelmez.

Uyuşmazlıkta tıbbi kayıtlar, onam belgeleri, görüşme tarihleri ve uygulanan işlemin kapsamı birlikte incelenmelidir. Hekim sorumluluğuna ilişkin onam rehberi ve malpraktis rehberi de incelenebilir.

Sıkça sorulan sorular

Word dosyasını indirip hemen imzalatabilir miyim?
Hayır. Köşeli parantezler, hastaya ve işleme özgü bilgiyle değiştirilmelidir. Sorumlu hekim klinik içeriği tamamlamalı ve hasta ile görüşmelidir.

Aynı branşın bütün işlemlerinde tek form kullanılabilir mi?
Açıklamalı iskelet tekrar kullanılabilir; ancak işlem adı, alternatifler, riskler ve takip bilgileri her uygulama için yeniden düzenlenir.

Matbu form kullanmak tek başına hukuka aykırı mı?
Standart taslak kullanılması ile bireyselleştirme yapılmadan genel imza alınması farklıdır. Değerlendirmede belgenin başlığından çok aydınlatmanın içeriği ve gerçek görüşmeyle uyumu önem taşır.

Bu dosyalar hastane tarafından onaylanmış klinik formlar mı?
Hayır. Geçmez Akademi tarafından sunulan açıklamalı hazırlama taslaklarıdır; kurumun ve sorumlu hekimin işlem özelindeki kontrolünden geçirilmelidir.

Genel bilgilendirme

Bu kaynak merkezi genel hukuki bilgilendirme ve hazırlama taslakları içerir. Somut hastaya ve işleme özgü tıbbi değerlendirme ile kurumun güncel mevzuat kontrolünün yerini tutmaz.

Tedaviyi ret ve yeniden başvuru bölümü güncellendi: 17 Ekim 2026. Diğer branş taslaklarının klinik içeriği uygulama tarihinde ayrıca kontrol edilmelidir.

Instagram: @gecmezhukuk

Comments (2)

  1. İzmir Sağlık Hukuku Avukatı | Malpraktis, Onam, Tazminat Davası

    says Temmuz 19, 2025 at 20.39

    […] Onam alınmadan yapılan müdahaleler […]

  2. Malpraktis Nedir? Hatalı Tıbbi Müdahale ve İzmir Malpraktis Avukatı

    says Temmuz 19, 2025 at 20.58

    […] Daha fazla bilgi için: Aydınlatılmış Onam Nedir? […]

Add your Comment