Giriş: Dijitalleşen Dünyada Terekenin Korunması ve Uyuşmazlığın Boyutları

Modern bankacılık ve bilişim sistemlerinin ulaştığı baş döndürücü teknolojik seviye, finansal işlemlere eşi görülmemiş bir hız, konfor ve erişilebilirlik kazandırmıştır. Bugün saniyeler içerisinde dünyanın öbür ucuna fon transferi yapılabilmekte, akıllı telefonlar üzerinden saniyeler içinde kredi kullanılabilmekte ve hesaplar arası aktarımlar gerçekleştirilebilmektedir. Ancak, hayatımızı kolaylaştıran bu dijitalleşme ve hız, bireylerin vefatı sonrasında geride bıraktıkları malvarlıklarının, yani hukuki tabirle terekenin korunması süreçlerinde yepyeni, sinsi ve son derece karmaşık hukuki ihtilafları da beraberinde getirmiştir.

Geleneksel hukuk sisteminde hırsızlık, dolandırıcılık veya malvarlığına karşı işlenen diğer suçlar genellikle fiziksel mekanlarda, somut deliller bırakarak ve belirli bir zaman aralığında gerçekleşirken; günümüzde mirasbırakanın (murisin) vefatının hemen ardından gelişen olaylar tamamen dijital bir boyuta taşınmıştır. Murisin son nefesini vermesinin hemen sonrasında, henüz ölüm olayı resmi kurumlara bildirilmeden ve banka hesaplarına otomatik güvenlik blokeleri konulmadan önceki o kritik zaman dilimi, kötü niyetli kişiler için bir fırsat penceresi yaratmaktadır. Vefat edene ait cep telefonunun, mobil bankacılık şifrelerinin veya internet bankacılığı arayüzlerinin hukuka aykırı şekilde ele geçirilmesiyle, ömür boyu birikmiş olan mevduatlar saniyeler içinde başka hesaplara aktarılabilmektedir.

Vefat eden kişinin banka hesaplarında bulunan mevduatın, ölüm olayının yarattığı psikolojik şok, acı ve kargaşa ortamından faydalanan üçüncü kişiler veya doğrudan yasal mirasçılardan biri tarafından yetkisizce tahliye edilmesi, toplumumuzda ve adliye koridorlarında sıklıkla karşılaşılan acı bir gerçektir. Gerçekleşen bu haksız malvarlığı eksilmesi, ilk bakışta sadece basit bir bankacılık işlemi veya aile içi bir miras paylaşım sorunu gibi görünse de; meselenin özü hukuk sisteminin en temel yapı taşlarını sarsan derin bir uyuşmazlıktır. Bu eylem; Türk Medeni Kanunu (TMK), Türk Borçlar Kanunu (TBK), Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK), İcra ve İflas Kanunu (İİK) ve Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) eşzamanlı ve birbiriyle entegre bir biçimde uygulanmasını gerektiren, çok boyutlu, yüksek teknik bilgi isteyen bir hukuki süreçtir.

Bu kapsamlı makale; murisin vefatından sonra bilişim sistemleri vasıtasıyla gerçekleştirilen haksız malvarlığı aktarımlarında yasal mirasçıların başvurabileceği hukuki yolları, eksilen terekenin iadesi için başlatılacak icra takiplerinde usul hukukunun emredici yetki kurallarını, Yargıtay’ın bu konudaki genel eğilimlerini ve eylemin ceza hukuku boyutunu profesyonel, çözüm odaklı ve şeffaf bir perspektifle incelemektedir. Amacımız, bu tür acı verici durumlarla karşılaşan hak sahiplerine yol göstermek ve meslektaşlarımıza doktriner bir referans çerçevesi sunmaktır.

1. Hukuki Dayanak: Türk Medeni Kanunu Çerçevesinde Külli Halefiyet İlkesi ve Mirasın İntikali

Bir hukuki uyuşmazlığın adli makamlar önünde başarıyla çözümlenebilmesi için, öncelikle meselenin temelindeki “hak sahipliği” kavramının sağlam bir hukuki zemine oturtulması zorunludur. Vefat eden kişinin hesabından para çalındığında, bu eylemin mağduru kimdir? Ölen kişi mi, yoksa geride kalanlar mı? Bu kritik sorunun cevabı, Türk miras hukukunun kalbinde yer alan ve kökenleri Roma hukukuna kadar uzanan temel bir prensipte yatmaktadır.

1.1. Ölüm Anı ve Malvarlığının Kanun Gereği Doğrudan Geçişi

Türk Medeni Kanunu’nun (TMK) 599. maddesi, “külli halefiyet” (evrensel halefiyet) ilkesini düzenler. Bu emredici hükme göre mirasçılar, mirasbırakanın ölümü ile mirası bir bütün olarak, kanun gereğince derhal kazanırlar. Hukuk sistemimizde malvarlığının geçişi için ölüm olayının dışında herhangi bir ek işleme, tescile, onaya, devir sözleşmesine veya mahkeme kararına ihtiyaç yoktur.

Ölüm anının gerçekleştiği, kalbin durduğu saniye itibarıyla murisin “kişiliği” hukuken sona erer. O andan itibaren muris, haklara ve borçlara ehil olmaktan çıkar. Sahip olduğu tüm aktif malvarlığı değerleri (bankadaki nakit mevduatlar, gayrimenkuller, araçlar, hisse senetleri, telif hakları, alacaklar) ile pasif borçları (krediler, vergi borçları, şahsi borçlar), bir kül (bütün) halinde yasal mirasçıların mülkiyetine geçer.

Dolayısıyla, kötü niyetli bir fail, murisin ölümünden birkaç dakika veya birkaç saat sonra internet bankacılığına girip hesaptaki parayı kendi şahsi hesabına veya bir üçüncü şahsa transfer ettiğinde; teknik ve hukuki olarak ölmüş bir kişinin parasına müdahale etmiş olmaz. Failin tecavüz ettiği malvarlığı, ölüm anında mülkiyeti doğrudan doğruya yasal mirasçılara geçmiş olan bir malvarlığıdır. Terekede meydana gelen bu haksız ve hukuka aykırı eksilme, doğrudan mirasçıların aktif malvarlığında anında bir daralmaya, yani hukuki tabirle maddi zarara yol açar.

1.2. Elbirliği Mülkiyeti (İştirak Halinde Mülkiyet) ve Mirasçıların Birlikte Hareket Etme Zorunluluğunun İstisnaları

Mirasçılar birden fazla ise, terekeye dahil olan tüm malvarlığı değerleri üzerinde “elbirliği mülkiyeti” (iştirak halinde mülkiyet) rejimi söz konusu olur. Türk Medeni Kanunu gereğince, elbirliği mülkiyetinde ortakların belirlenmiş, bağımsız payları yoktur; her bir ortak malvarlığının tamamı üzerinde hak sahibidir ve kural olarak terekeye ait olağanüstü işlemlerde tüm mirasçıların oybirliği ile birlikte hareket etmesi gerekir.

Ancak, terekeye yönelen haksız fiiller, saldırılar ve hırsızlıklar karşısında terekenin korunması söz konusu olduğunda, kanun koyucu bu kurala bir istisna getirmiştir. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre, terekeye dahil bir malvarlığı değerinin (örneğin bankadaki paranın) haksız bir fiille eksiltilmesi durumunda, mirasçılardan her biri, terekedeki zararın tamamının veya en azından kendi miras payına düşen kısmının iadesi veya zararın tazmini için tek başına dava açma ehliyetine sahiptir. Zira burada amaç terekenin elden çıkarılması değil, terekeye yapılan haksız bir saldırının defedilmesi ve eksilen değerin tekrar terekeye veya mirasçılara kazandırılmasıdır.

2. Haksız Malvarlığı Aktarımının Türk Borçlar Kanunu Bağlamında Nitelendirilmesi

Usul hukukundaki yetki kuralları (davanın hangi ildeki veya ilçedeki mahkemede açılacağı) ve zamanaşımı süreleri, davanın temelini oluşturan maddi hukuk kurallarına göre tamamen değişiklik gösterir. Bu nedenle eylemin hukuki teşhisinin en baştan hatasız yapılması hayati önem taşır. Murisin vefatı akabinde banka hesabından rıza dışı para aktarılması eylemi, doktrinde ve adli yargı kararlarında ağırlıklı olarak iki hukuki kavram etrafında tartışılmaktadır: Sebepsiz Zenginleşme ve Haksız Fiil.

2.1. Sebepsiz Zenginleşme Kuramının Sınırları ve İkincil (Tali) Niteliği

Türk Borçlar Kanunu’nun (TBK) 77. ve devamı maddelerinde düzenlenen “sebepsiz zenginleşme”, haklı bir sebep olmaksızın (hukuki bir causa‘nın yokluğu veya sonradan ortadan kalkması durumu), bir başkasının malvarlığından veya emeğinden haksız yere zenginleşmeyi ifade eder. Sebepsiz zenginleşmede kural olarak ortada failin geçerli bir irade açıklaması veya zenginleşmeyi meşru kılacak hukuka uygun bir zemin bulunmaksızın gerçekleşen malvarlığı kaymasının iadesi söz konusudur. En tipik örneği, bankacılık sisteminde IBAN numarasının yanlış yazılarak hesaba yanlışlıkla EFT veya havale yapılmasıdır.

Ancak Türk Borçlar Hukuku doktrininde ve Yargıtay uygulamasında sebepsiz zenginleşme kurumu kural olarak “ikincil” (tali) nitelikte kabul edilir. Ortada sözleşmeden veya haksız fiilden doğan asli bir talep hakkı ve hukuki sebep mevcutsa, davacının öncelikle bu asli hukuki sebeplere dayanması emredilir. Ölüm sonrası murisin cep telefonunun şifresinin kırılarak veya önceden bilinen şifrenin izinsiz ve gizlice kullanılarak paranın başka bir hesaba aktarılması eylemi, asla pasif, irade dışı veya iyi niyetli bir hesap hatası değildir. Aksine, bilişim sistemlerinin aktif bir şekilde manipüle edildiği, kasıtlı, agresif ve suç teşkil eden bir malvarlığı müdahalesidir. Bu nedenle uyuşmazlığın çözüm yeri sebepsiz zenginleşme hükümleri olamaz.

2.2. Haksız Fiil Doktrini ve Eylemin Kasıtlı Doğası

Türk Borçlar Kanunu’nun 49. maddesi uyarınca haksız fiil; “Kusurlu ve hukuka aykırı bir fiille başkasına zarar veren, bu zararı gidermekle yükümlüdür.” şeklinde tanımlanmıştır. Murisin hesabından izinsiz para çekilmesi eylemi, haksız fiilin doktrinde aranan dört temel unsurunu eksiksiz ve kusursuz bir biçimde bünyesinde barındırır:

1. Hukuka Aykırı Fiil: Bir kişinin mülkiyet hakkına, malvarlığına (terekeye) ve özel hayatın bir parçası olan bilişim sistemine rıza dışı, kanunların yasakladığı şekilde müdahale edilmesi.
2. Kusur (Kast veya İhmal): Failin, vefat eden kişinin parası üzerinde ölüm anından itibaren hiçbir tasarruf yetkisi olmadığını bilmesine rağmen (veya bilmesi gerekmesine rağmen) parayı kendi menfaatine veya bir başkasının hesabına aktarma yönündeki açık ve yoğun kastı.
3. Zarar: Terekenin aktifinde meydana gelen niceliksel eksilme ve mirasçıların malvarlığındaki daralma.
4. İlliyet Bağı (Nedensellik): Failin hukuka aykırı işlemi (şifre girip onay verme) ile terekede meydana gelen zararın doğrudan birbirine bağlı olması ve fiil olmasaydı zararın gerçekleşmeyecek olması durumu.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun ve konuyla ilgili Yargıtay Özel Dairelerinin yerleşik içtihatlarında; murisin vefatından sonra banka kartı, mobil bankacılık veya internet şubesi kullanılarak hesabındaki paranın (emekli maaşı, birikim vb.) üçüncü kişilerce veya diğer mirasçılarca çekilmesi eyleminin, özel hukuk alanında doğrudan doğruya “haksız fiil” teşkil ettiği prensibi kesin olarak benimsenmiş ve istikrar kazanmıştır. Yüksek Mahkeme, bu nitelikteki eylemlerin özel hukuk boyutunun yanı sıra Türk Ceza Kanunu kapsamında da suç teşkil ettiğini vurgulayarak, uyuşmazlığın salt bir parasal iade talebi olmadığını defaatle teyit etmektedir.

2.3. Hukuki Nitelendirme Kıyaslaması

Maddi hukuktaki bu nitelendirmenin davacı konumundaki mirasçılara usul hukuku bağlamında nasıl devasa farklılıklar yarattığını daha iyi anlamak için aşağıdaki kıyaslama tablosu incelenmelidir:

Kriter	Sebepsiz Zenginleşme Yaklaşımı	Haksız Fiil Yaklaşımı (Yargıtay’ın Kabul Ettiği Somut Durum)
Fiilin Hukuki Niteliği	Genellikle pasif, ihmali, hataya dayalı veya irade dışı malvarlığı artışıdır.	Kasıtlı, aktif, planlı, bilişim sistemlerini manipüle eden ve ceza kanunlarınca yasaklanmış suç teşkil eden eylemdir.
Kusur Unsuru ve İspat	Zenginleşenin (davalı tarafın) kusurlu veya kötü niyetli olması şart değildir. Kusursuz olsa dahi iade ile yükümlüdür.	Failin (davalının) kastı veya ağır ihmali aranır. Ceza yargılamasındaki kusur tespiti hukuk yargılamasını doğrudan etkiler.
Maddi Hukuk Dayanağı	Türk Borçlar Kanunu Madde 77 ve devamı hükümleri.	Türk Borçlar Kanunu Madde 49 ve devamı (haksız fiil) ile TCK yollaması.
Usul Hukuku ve Yetkili Mahkeme	HMK Madde 6 uyarınca Genel Yetkili Mahkeme (kural olarak sadece Davalının ikametgâhı) uygulanır.	HMK Madde 16 uyarınca Seçimlik Özel Yetki (Davacının/Zarar Görenin Yerleşim Yeri dahil) uygulanır ve davacıya seçim hakkı tanır.

Bu net hukuki nitelendirme tablosunun ortaya koyduğu üzere; uyuşmazlığın haksız fiil olarak nitelendirilmesi, mağdur konumundaki yasal mirasçılara dava açacakları mahkemeyi seçme konusunda emsalsiz bir usul hukuku avantajı ve stratejik manevra alanı sağlamaktadır.

3. Hukuk Muhakemeleri Kanunu Madde 16: Haksız Fiillerde Zarar Görenin Korunması ve Seçimlik Yetki

Bir hukuki süreç başlatılırken avukatın vermesi gereken ilk ve en kritik stratejik kararlardan biri, icra takibinin veya davanın coğrafi olarak hangi yargı çevresindeki adliyede (hangi il veya ilçede) açılacağıdır. Davanın kanunların yetki vermediği yanlış bir mahkemede açılması; borçlunun (davalının) sunacağı basit bir “yetkisizlik itirazı” ile yıllar sürecek usuli itirazlara, dosyanın mahkemeler arasında görevsizlik ve yetkisizlik kararlarıyla gidip gelmesine, ciddi zaman israfına, enflasyonist ortamlarda alacağın erimesine ve vekalet ücreti ödenmesi gibi hak kayıplarına yol açar.

3.1. Haksız Fiilden Doğan Davalarda Yetki Kurallarının Felsefesi

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (HMK) “Haksız Fiilden Doğan Davalarda Yetki” başlıklı 16. maddesi, kanun koyucunun mağduru (zarar göreni) korumaya ve adalete erişimini kolaylaştırmaya yönelik iradesinin en somut, en hümanist göstergesidir.

Madde hükmü şu şekilde kaleme alınmıştır: “Haksız fiilden doğan davalarda, haksız fiilin işlendiği veya zararın meydana geldiği yahut gelme ihtimalinin bulunduğu yer ya da zarar görenin yerleşim yeri mahkemesi de yetkilidir.”.

Hukuk sistemimizde “taşınmazın aynına ilişkin davalar” gibi kamu düzenini ilgilendiren bazı davalarda “kesin yetki” kuralı vardır; dava sadece taşınmazın bulunduğu yerde açılabilir. Ancak HMK m. 16’da düzenlenen yetki kuralı kesin bir yetki değil, mağdurun tercihine bırakılmış “seçimlik” (alternatif) bir yetki kuralıdır. Yargıtay’ın ilgili Hukuk Dairelerinin kökleşmiş emsal kararlarında da istikrarla vurgulandığı üzere; haksız fiilden kaynaklanan tazminat ve alacak davalarında davacı, kanunun kendisine sunduğu bu alternatif mahkemelerden dilediğini seçmekte mutlak bir özgürlüğe sahiptir.

3.2. Mirasçının Hukuken “Zarar Gören” Sıfatı ve Yargıtay’ın Prensip Yaklaşımı

Raporun önceki bölümlerinde detaylandırıldığı üzere, külli halefiyet prensibi gereği terekede meydana gelen hırsızlık ve haksız malvarlığı aktarımı eylemlerinde, mirasçılar doğrudan doğruya haksız fiilin “zarar göreni” statüsündedir.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun yerleşik içtihatlarına göre; bir haksız fiil neticesinde terekede hukuken eksilme meydana geldiğinde, mirasçılar sadece olayın tarafı veya “ilgilisi” konumunda kalmazlar. Aksine, usul kanunlarının bizzat zarar görenlere tanıdığı tüm hukuki ayrıcalıklardan ve özellikle HMK m. 16’daki koruyucu özel yetki kurallarından eksiksiz olarak faydalanma hakkına sahip olurlar.

3.3. Uygulamalı Yetki Senaryosu: Birden Fazla Yargı Çevresinin Varlığı

Kanunun sağladığı bu muazzam yetki avantajını somut bir örnek üzerinden, farklı coğrafi bölgeleri ele alarak analiz edelim:

Diyelim ki, murisin son yerleşim yeri ve parasının bulunduğu banka şubesi Ankara’da, murisin vefatını fırsat bilip internet bankacılığı şifrelerini kırarak parayı kendi hesabına aktaran haksız fiil failinin (borçlunun) resmi ikametgahı İstanbul’da, bu eylem neticesinde mağdur olan ve hakkını aramak isteyen yasal mirasçının (davacının) yerleşim yeri ise İzmir’de bulunsun.

Bu senaryoda, davasını açacak olan mirasçının önünde hukuken geçerli ve itiraz edilemez şu alternatif yargı yerleri bulunmaktadır:

1. HMK m. 6 (Genel Yetki): Failin (davalının) fiili ve resmi yerleşim yeri olan İstanbul mahkemeleri. Bu tüm davalar için geçerli olan temel kuraldır.
2. HMK m. 16 (Fiilin İşlendiği / Zararın Doğduğu Yer): Bilişim sistemleri kullanılarak paranın çıkış yaptığı banka şubesinin veya banka genel müdürlük sunucularının bulunduğu Ankara mahkemeleri.
3. HMK m. 16 (Zarar Görenin Yerleşim Yeri): Külli halef sıfatıyla haksız fiil sonucu aktif malvarlığı eksilen mağdur mirasçının hayatını idame ettirdiği İzmir mahkemeleri.

Davacının, avukatı vasıtasıyla kendi yaşadığı il olan İzmir’i tercih etmesi; mahkemeye ve duruşmalara fiziksel erişim kolaylığı sağlaması, şehirlerarası seyahat ve konaklama masraflarının minimizasyonu, avukatlık ücretlerinin dengelenmesi ve kendi alıştığı hukuki çevrede psikolojik konfor hissetmesi bağlamında dava stratejisini maksimize eden en optimal usul tercihidir. Davalının (borçlunun) “Olay Ankara’da oldu, benim de adresim İstanbul’da, neden İzmir’de dava açıldı?” şeklindeki olası itirazları hukuken mesnetsiz kalacak, zira davacının bu seçimi doğrudan HMK m. 16’nın açık lafzına ve Yargıtay’ın emsal korumasına dayanmaktadır.

4. İlamsız İcra Takibi Pratiği ve Usulsüz Yetki İtirazının Doğurduğu Kesin Sonuçlar

Uygulamada avukatlar, haksız fiil sonucu eksilen ve miktarı belirli (likit) olan bir paranın tahsili için doğrudan Asliye Hukuk Mahkemelerinde uzun sürecek bir eda (alacak) davası açmak yerine, tahsilat sürecini hızlandırmak, borçlu üzerinde anında yasal bir baskı kurmak ve faiz işletmeye başlamak amacıyla sıklıkla İcra Müdürlükleri nezdinde “İlamsız İcra Takibi” (Genel Haciz Yolu) başlatmayı tercih ederler.

4.1. İcra ve İflas Kanunu Kapsamında Yetki Kurallarının Kıyasen Uygulanması

Bir icra takibinin başlatılabilmesi için öncelikli şart, yetkili icra dairesinin bulunmasıdır. İcra ve İflas Kanunu’nun (İİK) 50. maddesinin birinci fıkrası, para veya teminat borçları için yapılacak takiplerde yetki hususunda doğrudan doğruya Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun yetkiye dair hükümlerinin “kıyas yolu ile” uygulanacağını emredici şekilde hüküm altına almıştır.

Bu kıyas yollaması sayesinde, yukarıda detaylıca analiz ettiğimiz HMK m. 16’nın sağladığı tüm özel ve alternatif yetki ayrıcalıkları (örneğin mağdurun İzmir’deki icra dairelerini seçme hakkı), icra takiplerinin yetkisinin belirlenmesinde de aynen geçerlidir.

4.2. Hukuk Muhakemeleri Kanunu Madde 19 Kapsamında Yetki İtirazının Sıkı Şekil Şartları

Alacaklı mirasçı, İİK m. 50 ve HMK m. 16 kuralına dayanarak kendi bulunduğu yer olan İzmir icra dairelerinde takibi başlattığında, icra dairesi borçluya (İstanbu’daki faile) bir “Ödeme Emri” gönderir. Borçlu, ödeme emrini tebliğ aldığı tarihten itibaren 7 günlük hak düşürücü yasal süre içerisinde süreci uzatmak, haciz ihtimalini bertaraf etmek ve takibi durdurmak amacıyla sıklıkla icra dairesine bir “İtiraz Dilekçesi” sunar.

Bu itiraz dilekçesinde borçlular genellikle hem borcun esasına (asıla, miktara, faize) itiraz ederler hem de takibin yapıldığı icra dairesinin yetkisine (bölgesine) itiraz ederler. Ancak uygulamanın en can alıcı kırılma noktası, hukuki temsil olmaksızın veya dikkatsizce hazırlanan bu itiraz dilekçesinin usuli içeriğinde gizlidir.

HMK’nın “Yetki İtirazının İleri Sürülmesi” başlıklı 19. maddesinin 2. fıkrası gereğince; yetkinin kamu düzenine ilişkin olmadığı (kesin yetkinin bulunmadığı) hallerde, yetki itirazında bulunan tarafın yetkili mahkemeyi veya kıyasen icra dairesini doğru ve şüpheye yer bırakmayacak kadar açık bir biçimde göstermek zorunda olduğu emredici bir kural olarak düzenlenmiştir.

Eğer borçlu, sunduğu yedi günlük dilekçesinde sadece “İzmir İcra Daireleri yetkisizdir, yetkiye itiraz ediyorum” demekle yetinir ve yetkili gördüğü yeri (örneğin “İkametgahımın bulunduğu İstanbul İcra Daireleri yetkilidir” şeklinde) somut olarak belirtmezse, kanun koyucu bu eksik işlemi affetmez ve yetki itirazını baştan itibaren hiç yapılmamış (geçersiz/yok hükmünde) sayar.

Bu son derece katı usul kuralının arkasındaki hukuki felsefe (ratio legis), yargılama ve takip süratinin korunması, alacaklının sürüncemede bırakılmasının engellenmesi ve sırf zaman kazanmaya yönelik kötü niyetli, soyut yetki itirazlarının yargı mekanizmasını tıkamasının önüne geçilmesidir. Sistem borçluya net bir mesaj verir: “Madem buranın yetkisiz olduğunu iddia ediyorsun, o halde usul kurallarına göre hukuken yetkili olan yerin neresi olduğunu da bana bildirmek zorundasın.”

4.3. Yetkili İcra Dairesinin Gösterilmemesinin Hukuki Yaptırımı ve Yargıtay İçtihatları

Yargıtay’ın güncel içtihatları, bu usul kuralını son derece tavizsiz, lafzi ve katı bir şekilde uygulamaktadır. Yargıtay’ın ilgili Hukuk Dairelerinin son yıllardaki kanun yararına bozma kararlarında ve emsal ilamlarında açıkça belirtildiği üzere; borçlu yetki itirazında yetkili icra dairesini somut olarak ve tek bir yer olarak belirtmediğinde yetki itirazı tümden geçersizdir. Hatta birden fazla yetkili icra dairesi bulunması ihtimalinde (HMK 16’daki alternatifler gibi) dahi, borçlunun bunlardan sadece birini seçerek açıkça bildirmesi zorunlu tutulmuştur.

Borçlu tarafından usulüne uygun, yetkili yeri açıkça gösterir bir itirazda bulunulmadığı hallerde sonuç devasadır: Başlatılan icra dairesi normal şartlarda yetkisiz bir yer dahi olsa, borçlunun bu usuli hatası nedeniyle takibin yapıldığı yer icra dairesinin yetkisi meşrulaşır ve geri dönülemez biçimde kesinleşir. İcra dairesinin yetkisine usulüne uygun itiraz edilmemiş olması, o icra dairesinin (örneğimizde İzmir İcra Müdürlüğünün) işlemi yetkili olarak sürdürmesi için tam ve kusursuz bir yasal zemin oluşturur.

5. İtirazın İptali Davasının Sui Generis (Kendine Özgü) Karakteri ve Yetkili Mahkeme Paradoksu

Borçlunun icra dosyasına sunduğu (yetki açısından geçersiz olsa da borç yönünden geçerli sayılan) itiraz neticesinde, ilamsız icra takibi İİK m. 66 gereğince kendiliğinden durur. Duran bu icra takibine kalındığı yerden devam edilebilmesi, haciz aşamasına geçilebilmesi ve haksız yere terekenin içinden çekilen paranın tahsil edilebilmesi için alacaklının (mirasçının), itirazın kendisine tebliğinden itibaren bir (1) yıl içinde genel yetkili Hukuk Mahkemelerinde “İtirazın İptali Davası” açması kanuni bir zorunluluktur (İİK m. 67).

İtirazın iptali davası, adından anlaşılabileceği gibi salt bir “iptal” davası veya icra müdürlüğünün işlemini denetleyen bir idari işlem davası değildir. Bu dava, aynı zamanda maddi hukuk anlamında taraflar arasındaki asıl borç ilişkisini (somut olayımızda haksız fiilin varlığını, miktarını ve kusur oranlarını) tahkikat aşamasında tüm delilleriyle inceleyip kesin hükümle tespit eden, kendine özgü (sui generis) karakteristiğe sahip bir “eda davasıdır”. Alacaklı bu davada, borçlunun takibe yaptığı itirazın haksız ve kötü niyetli olduğunu mahkeme nezdinde ispatlayarak duran takibin devamını sağlamayı ve alacağına kavuşmayı amaçlar.

Ancak davanın bu çok yönlü, hem icra hukukuna hem de maddi borçlar hukukuna temas eden karmaşık doğası, Türk usul hukukunun en derin tartışmalarından birini, yani “Yetkili Mahkeme Paradoksunu” doğurmuştur. İtirazın iptali davası nerede açılacaktır? İcra takibinin yürütüldüğü adliyede mi, yoksa maddi hukukun (HMK 16) izin verdiği herhangi bir adliyede mi?

5.1. İcra Takibine Sıkı Bağlılık İlkesi ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun Katı Yaklaşımı

İtirazın iptali davasının hangi yer mahkemesinde açılacağı sorusu, hukuk doktrinini ve Yargıtay dairelerini uzun süre ikiye bölmüş çetrefilli bir konudur.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun (HGK) hukuku yeknesaklaştıran, uzun yıllardır istikrar kazanmış ve yerleşik hale gelmiş emsal kararlarında benimsediği ilkeye göre; itirazın iptali davası, varlığını icra takibine borçlu olan, takiple organik ve ayrılmaz bir bütünlük teşkil eden bağımlı bir davadır. Bu sebeple HGK, “İtirazın iptali davasını görme yetkisi ve görevi, kural olarak icra takibinin fiilen yapıldığı (ve yetkisinin kesinleştiği) yer mahkemesine aittir” prensibini oldukça katı bir usul kuralı olarak tatbik etmektedir.

Yargıtay HGK içtihatlarına göre, bir hukuk mahkemesinin itirazın iptali davasına bakabilmesi için ortada “yetkili icra dairesinde usulüne uygun ve geçerli bir icra takibi yapılmış olması” şarttır; ve bu durum özel bir dava şartıdır. Mahkeme hakimi, davanın esasına girip haksız fiili (paranın nasıl çekildiğini) incelemeden evvel, ilk celsede ön inceleme aşamasında mutlaka icra dairesinin yetkili olup olmadığını, yetki itirazının İİK m. 50 ve HMK m. 19/2’ye uygun yapılıp yapılmadığını re’sen (kendiliğinden) denetlemekle mükelleftir.

Eğer borçlu, icra dairesine zamanında ve usulüne uygun, yetkili yeri gösterir bir yetki itirazı yapmışsa ve mahkeme de bu itirazı haklı bularak icra dairesini yetkisiz görürse, davanın esasına girilmeden davanın “dava şartı yokluğundan usulden reddine” karar verilmesi emredilir. Bu felaket senaryosunda alacaklının, davası reddedildikten sonra yetkili olduğu tespit edilen icra dairesinden yeniden masraf yaparak ödeme emri göndertmesi ve süreci sıfırdan başlatması gerekir.

5.2. Yargıtay Özel Dairelerinin Esnek ve Alternatif Yaklaşımı

Hukuk Genel Kurulu’nun bu katı ve takibe sıkı bağlılık arayan tutumuna karşılık, Yargıtay’ın bazı Özel Daireleri (özellikle sözleşmeler, haksız fiiller ve ticari uyuşmazlıklara bakan daireler), çok daha esnek, mağdur dostu ve kanunun madde lafzına sadık bir doktriner yorum geliştirmekteydi.

Bu özel dairelerin kararlarında ısrarla ifade edildiği üzere; “İtirazın iptali davası açısından icra dairelerinin yetkisi, kamu düzenine ilişkin kesin yetki kapsamında değildir”. Bu görüşe göre, itirazın iptali davası özünde maddi hukuka dayanan bir alacak ve eda davasıdır. Madem ki HMK’nın yetki kuralları (Genel yetki m. 6 veya haksız fiil yetkisi m. 16) taraflara seçimlik haklar tanımaktadır, o halde alacaklı/davacı itirazın iptali davasını sadece icra takibinin yapıldığı yerde açmaya zorlanmamalıdır. Davacı dilerse davasını icra dairesinin bulunduğu yerde açabileceği gibi, maddi hukukun elverdiği zarar görenin yerleşim yeri gibi diğer seçimlik yerlerde de pekala açabilmelidir.

5.3. Usul Ekonomisi ve Dava Güvenliği Bakımından Stratejik Risk Analizi

Doktrindeki bu derin fikir ayrılıkları, avukatların makalelerindeki tartışmalar ve İstinaf Mahkemeleri ile Yargıtay daireleri arasındaki içtihat çatışmaları göz önüne alındığında, müvekkilin haklarını savunan profesyonel bir hukuk stratejisi daima riskleri minimize etmeye ve dava güvenliğini sağlamaya odaklanmalıdır. Davanın sırf usuli bir tartışma yüzünden yetkisizlik kararıyla reddedilmesi, yargılamanın yıllarca uzamasına, enflasyon karşısında alacağın değer kaybetmesine ve en kötüsü karşı tarafın avukatına ağır bir nispi vekalet ücreti ödenmesine neden olabilir.

Bu sebeple; şayet borçlu, başlatılan icra takibine karşı usulsüz bir yetki itirazında bulunarak (yetkili yeri göstermeyerek) icra dairesinin yetkisinin hukuken kesinleşmesine sebebiyet vermişse; itirazın iptali davasının mutlak surette icra takibinin fiilen yürütüldüğü ve yetkisinin kesinleştiği yargı çevresindeki Asliye Hukuk Mahkemesinde (Göreve ilişkin makalelerimizi inceleyiniz) açılması en güvenli, en sarsılmaz usuli yoldur.

Örneğimizdeki gibi İzmir İcra Dairesinin yetkisi kesinleşmişse, davanın da İzmir Asliye Hukuk Mahkemesinde açılması, Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun (HGK) o katı “takibin yapıldığı yer mahkemesi” şartını eksiksiz karşılayacaktır. Bu strateji sayesinde karşı tarafın yapacağı her türlü yetkisizlik itirazı hakim tarafından derhal reddedilecek ve mahkeme zaman kaybetmeden süratle davanın esasına, yani haksız fiilin ispatına ve paranın iadesi aşamasına geçecektir.

5.4. İcra İnkar Tazminatının Caydırıcı Gücü ve Talep Şartları

İtirazın iptali davası açmanın, doğrudan genel mahkemelerde bir alacak davası açmaya kıyasla alacaklıya (mirasçıya) sağladığı en büyük maddi ve psikolojik avantaj, İİK m. 67/2’de düzenlenen “İcra İnkâr Tazminatı” kurumudur.

Bu kurala göre; itirazın iptali davasının alacaklı lehine sonuçlanması ve borçlunun itirazının haksızlığına karar verilmesi halinde mahkeme, borçluyu hükmolunan asıl alacak miktarının (çalınan paranın) yüzde yirmisinden (%20) aşağı olmamak üzere uygun bir icra inkâr tazminatına mahkum eder.

Bu caydırıcı cezanın hükmedilebilmesi için belirli yasal şartların bir arada bulunması gerekir:

1. Geçerli bir ilamsız icra takibi yapılmış olmalıdır.
2. Borçlu süresi içinde borca itiraz etmiş olmalıdır.
3. Alacaklı 1 yıl içinde itirazın iptali davası açmış ve haklı çıkmış olmalıdır.
4. Alacak (muris’in hesabından çekilen para) “likit”, yani miktarı bilinebilir, hesaplanabilir, belirli bir tutar olmalıdır. (Banka hesabından çekilen rakam kuruşu kuruşuna belli olduğundan, somut olayda alacağın likit olduğu tartışmasızdır).
5. Davacının dava dilekçesinde bu tazminatı açıkça talep etmiş olması gerekir.

Davanın kazanılması durumunda failin asıl borcu faiziyle ödemesinin yanı sıra bir de %20 oranında inkar tazminatı ödemek zorunda kalacak olması, fail üzerinde çok ciddi bir finansal tazyik kurmakta ve adaletin tecellisini güçlendirmektedir.

6. Ceza Yargılaması ile Özel Hukuk Davası Arasındaki Etkileşim ve Bekletici Mesele

Murisin kardeşi veya bir üçüncü kişi tarafından cep telefonu ele geçirilerek internet bankacılığı üzerinden paranın haksızca aktarılması eylemi, sadece terekede maddi kayba yol açan medeni hukuktaki bir “haksız fiil” olmakla kalmaz; aynı zamanda toplumun bilişim sistemlerine olan güvenini zedeleyen, kamu düzenini ilgilendiren ağır bir ceza hukuku ihlalidir.

Özel hukuk (Asliye Hukuk Mahkemeleri) yargılamasının usuli engellerini, katı ispat zorluklarını aşmak ve maddi gerçeğe en hızlı, en kesin şekilde ulaşmak için eylemin ceza hukuku mekanizmaları ile senkronize ve koordineli bir biçimde yürütülmesi vazgeçilmez bir dava taktiğidir.

6.1. Bilişim Sistemleri Vasıtasıyla İşlenen Suçların Tipikliği

Mirasbırakanın ölümünden sonra cihazlarının veya şifrelerinin yetkisiz kişilerce kullanılarak maddi menfaat temin edilmesi, Türk Ceza Kanunu’nda (TCK) birden fazla bağımsız suç tipine vücut veren karmaşık bir eylemdir.

Öncelikli norm, TCK Madde 245’te düzenlenen “Banka veya kredi kartlarının kötüye kullanılması” suçudur. Yargıtay Ceza Daireleri, internet bankacılığı şifrelerinin izinsiz kullanımını ve havale/EFT işlemlerini bu madde kapsamında ağır yaptırımlara bağlamaktadır. Eş zamanlı olarak, rıza dışı dijital bir sisteme erişim sağlanması nedeniyle TCK Madde 244’te tanımlanan “Bilişim sistemine girme, sistemi engelleme, bozma, verileri yok etme veya değiştirme” suçlarının da maddi ve manevi unsurları oluşmaktadır.

6.2. Dijital Delillerin Toplanmasında Cumhuriyet Başsavcılığının Rolü

Hukuk mahkemelerinde, HMK’nın “senetle ispat” ve diğer katı delil kuralları geçerlidir. Bilişim sistemleri üzerinden saniyeler içinde gerçekleşen haksız fiillerin kanıtlanması; işlemi gerçekleştiren cihazın IP (Internet Protokolü) adreslerinin tespiti, MAC (Media Access Control) adresi eşleşmeleri, banka sunucu log kayıtları, GSM operatörlerinden alınacak HTS (Historical Traffic Search) sinyal ve baz istasyonu verileri gibi son derece teknik dijital delillerin analizine bağlıdır.

Bu karmaşık dijital delillerin sadece bir Asliye Hukuk Mahkemesi hakimi tarafından, standart posta müzekkereleriyle toplanmaya çalışılması aylar, hatta bazen yıllar alabilen meşakkatli ve hantal bir süreçtir. Oysa ki olay yeri neresi olursa olsun, yetkili Cumhuriyet Başsavcılıkları nezdinde derhal başlatılacak bir “suç duyurusu” bağlamında devreye giren mekanizma çok farklıdır. Savcılık makamının emrindeki Siber Suçlarla Mücadele Şube Müdürlükleri, Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) ve bankaların güvenlik birimleri üzerinden bu kritik dijital delilleri, teknik takip verilerini ve şüpheli ifadelerini çok daha seri, kapsamlı ve etkili bir şekilde celp ederek dosyaya kazandırma gücüne sahiptir.

6.3. Türk Borçlar Kanunu Madde 74: Hukuk Hakimini Bağlayıcılık İlkesi

Cumhuriyet Başsavcılığı kanalıyla yürütülen ceza soruşturmasının bizim itirazın iptali davamıza (hukuk davamıza) sağlayacağı en büyük fayda, Türk Borçlar Kanunu’nun (TBK) 74. maddesinde saklıdır. Bu madde, ceza yargılaması ile özel hukuk davaları arasındaki ilişkinin sınırlarını çizen ve iki mahkeme arasında köprü kuran çok hayati bir kuraldır.

İlgili madde uyarınca; hukuk hâkimi kural olarak ceza hâkiminin kusur oranına ilişkin yaptığı takdir değerlendirmesiyle veya sırf delil yetersizliğine (“şüpheden sanık yararlanır” ilkesi) dayalı olarak verdiği beraat kararıyla mutlak olarak bağlı değildir. Yani ceza mahkemesi beraat verse dahi, hukuk mahkemesi tazminata hükmedebilir.

Ancak maddenin getirdiği kritik ve emredici istisna şudur: Ceza mahkemesinin “fiilin hukuka aykırılığına ve maddi olguların sübutuna (yani o fiilin davalı fail tarafından bizzat işlendiğine dair tespitine)” ilişkin kesinleşmiş kararları, hukuk hâkimini mutlak surette bağlar.

Örneğin fail, ceza soruşturması aşamasında telaşa kapılarak veya çapraz sorguda çözülerek kolluk kuvvetlerine “Evet, vefat eden ağabeyimin telefonundan parayı ölümünden 2 saat sonra ben kendi hesabıma aktardım, ama bunu cenaze masraflarını karşılamak için veya onun bana olan eski borcunu tahsil etmek için iyi niyetle yaptım” şeklinde bir “ikrar” (itiraf) beyanında bulunursa; yahut siber inceleme raporları EFT işleminin sanığın elindeki cihazdan, sanığın evindeki Wi-Fi ağı üzerinden yapıldığını IP kayıtlarıyla kesin olarak kanıtlarsa, bu maddi tespit Asliye Hukuk Mahkemesindeki işimizi inanılmaz derecede kolaylaştırır.

Ceza yargılamasında maddi olguların fail tarafından gerçekleştirildiğine dair oluşacak bu kesinlik, bizim Asliye Hukuk Mahkemesindeki itirazın iptali davamızı esastan, hızlı ve tartışmasız olarak hak sahibi mirasçılar lehine sonuçlandıracaktır. Bu eşsiz ispat avantajı sebebiyle, avukatlık pratiğinde ceza soruşturmasının veya kovuşturmasının, hukuk mahkemesi tarafından HMK m. 165 kapsamında “bekletici mesele” yapılması yazılı olarak talep edilmeli ve her iki yargılama kolu birbirini besleyen stratejik bir senkronizasyonla yürütülmelidir.

7. Usul Ekonomisini Zedeleyecek ve Uygulama Alanı Bulamayacak Hatalı Hukuki Yollar

Mirasa dahil olan önemli bir varlığın, özellikle de nakit bir paranın kaybı karşısında, mirasçıların içinde bulunduğu panik hali ve bazen de eksik hukuki yönlendirmeler sonucunda, uyuşmazlığın doğasına hiç uygun olmayan, usul hukuku bakımından yanlış dava türlerine başvurulduğu görülmektedir. Usul ekonomisini zedeleyen, masraf yaratan ve nihayetinde “husumet” veya “dava şartı” yokluğundan kesin ret ile sonuçlanacak bu yolların baştan elenmesi, doğru hukuki isabetin bir gereğidir.

7.1. Ortaklığın Giderilmesi (İzale-i Şuyu) Davasının İmkansızlığı

Miras kalan mallar üzerinde elbirliği mülkiyeti olduğunda, mirasçıların sıklıkla başvurduğu ilk yol Sulh Hukuk Mahkemelerinde “Ortaklığın Giderilmesi” (İzale-i Şuyu) davası açmaktır. Ancak konu bankadaki nakit para olduğunda bu dava türü hukuken işletilemez.

Yargıtay’ın ilgili Hukuk Dairelerinin (Örneğin; 2015/12795 E., 2017/3725 K. sayılı ilamları gibi) sarih ve yerleşik içtihatlarına göre; terekede bulunan veya banka hesabındaki “nakit para” üzerinde ortaklığın giderilmesi davası açılamaz. Bunun mantığı çok basittir: Para, doğası gereği zaten paylaştırılabilir, bölünebilir (misli) bir eşyadır. Sulh Hukuk Mahkemesinin parayı satarak (açık artırmayla) paylaştırması gibi absürt bir durum söz konusu olamayacağından, haksız çekilen paranın tahsili için Sulh Hukuk’ta izale-i şuyu değil, doğrudan Asliye Hukuk Mahkemesinde eda (alacak/tazminat) davası veya itirazın iptali davası açılmalıdır.

7.2. Tenkis ve Tasarrufun İptali Davalarının Hukuki Dayanaktan Yoksunluğu

Bazen bu tür haksız aktarımlarda “Tenkis” veya “Tasarrufun İptali” davalarının açılabileceği yanılgısına düşülmektedir.

• Tenkis Davası: Tenkis, murisin hayattayken kendi hür iradesiyle yaptığı, ancak diğer mirasçıların kanuni saklı paylarını (mahfuz hisse) ihlal eden ivazsız (karşılıksız) kazandırmaların veya bağışlamaların kanuni sınıra çekilmesi için açılır. Somut olayımızda murisin bir iradesi, rızası veya yaptığı bir bağışlama işlemi yoktur; murisin ölümünden sonra bir başkasının sisteme girerek gerçekleştirdiği haksız bir el koyma vardır. Dolayısıyla tenkis davası açılamaz.
• Tasarrufun İptali Davası: Bu dava türü (İİK m. 277 ve devamı), borca batık bir borçlunun, kendi alacaklılarından mal kaçırmak amacıyla bilerek ve isteyerek (muvazaalı olarak) üçüncü kişilerle yaptığı tasarrufların iptali için öngörülmüştür. Olayımızda muris, alacaklılarından mal kaçırma kastıyla bir işlem yapmamıştır. İşlem, tamamen murisin iradesi dışında, ölüm sonrası gerçekleşmiştir.

Bu derinlemesine analiz, sorunun çözümünün kesin ve tartışmasız olarak Haksız Fiil Temelli Alacak/Tazminat davası veya İtirazın İptali davası çerçevesinde aranması gerektiğini teyit etmektedir.

8. Haksız Fiil Sorumluluğunda Zamanaşımı Sürelerinin Hesaplanması

Hukuki süreçte davacının (mirasçının) ne kadar haklı olursa olsun telafisi imkansız bir hak kaybına uğramamasının en kritik ve tavizsiz şartı, kanuni zamanaşımı sürelerine harfiyen riayet etmektir. Karşı tarafın (davalının) ileri süreceği tek cümlelik bir “zamanaşımı def’i”, tüm haklı davanın bir anda reddedilmesine yol açabilir.

8.1. Olağan Zamanaşımı Süreleri

Türk Borçlar Kanunu Madde 72 uyarınca, haksız fiillerden doğan tazminat ve alacak istemleri kural olarak, zarar görenin (mirasçıların) zararı ve tazminat yükümlüsünü (işlemi yapan faili) öğrendiği tarihten başlayarak iki (2) yılın ve her hâlükârda haksız fiilin işlendiği tarihten başlayarak on (10) yılın geçmesiyle zamanaşımına uğrar.

Örneğin, mirasçılar babalarının ölümünden altı ay sonra veraset ilamıyla bankaya gittiklerinde hesapların ölümden iki saat sonra bir başkası tarafından boşaltıldığını öğrenirlerse, bu 2 yıllık öğrenme süresi bankadan hesap dökümlerini aldıkları gün işlemeye başlar.

8.2. Uzamış Ceza Zamanaşımının Özel Hukuk Davalarına Etkisi

Ancak kanun koyucu, haksız fiilin aynı zamanda bir ceza kanunu ihlali (suç) teşkil ettiği ve kamu düzenini sarstığı durumlarda, mağduru çok daha üstün bir hukuki koruma çemberine almıştır.

TBK 72. maddesinin devamında yer alan ve doktrinde “uzamış ceza zamanaşımı” olarak bilinen kurala göre; tazminat davası aynı zamanda ceza kanunlarının daha uzun bir zamanaşımı öngördüğü cezayı gerektiren bir fiilden doğmuşsa, hukuk davasında (Asliye Hukuk Mahkemesindeki itirazın iptali davasında) da o suç için öngörülen bu uzamış ceza zamanaşımı süresi aynen uygulanacaktır.

Yukarıda detaylandırıldığı üzere, vefat eden kişinin hesabından bilişim sistemleri yoluyla paranın aktarılması TCK m. 245 (Banka veya kredi kartlarının kötüye kullanılması) ve TCK m. 244 suçlarını oluşturduğundan ve bu suçlar için kanunda öngörülen hapis cezası üst sınırları dikkate alındığında (TCK m. 66), mağdur mirasçılar olağan iki yıllık süre yerine, duruma göre 8 yıl veya daha uzun bir zamanaşımı süresinden yararlanma hakkına sahip olurlar.

Yine de, teknik olarak uzun zamanaşımı süreleri bulunsa da, hukuki pratiğin doğası gereği delillerin (özellikle şubedeki kamera kayıtlarının, GSM baz sinyallerinin, dinamik IP log kayıtlarının) sistemlerden kalıcı olarak silinmemesi ve kaybolmaması adına hukuki ve cezai aksiyonun olayın öğrenildiği anda, derhal alınması esastır.

9. Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

Konunun hukuki ve teknik karmaşıklığı sebebiyle, benzer mağduriyetleri yaşayan vatandaşlar tarafından en çok merak edilen soruları net, anlaşılır ve pratik bir şekilde yanıtlamak gereklidir.

10. Sonuç ve Hukuki Danışmanlığın Hayati Önemi

Murisin vefatı sonrasında, hukuki ve ahlaki sınırları aşarak bilişim sistemleri ve mobil bankacılık vasıtasıyla gerçekleştirilen haksız malvarlığı aktarımları; klasik miras paylaşımı veya basit tapu iptal davalarının çok ötesine geçen, son derece modern, dinamik ve agresif bir hukuki sorundur. Bu tür uyuşmazlıklar; ceza hukuku, medeni usul hukuku, bilişim hukuku ve icra-iflas hukukunun en ince teknik detaylarının, katı sürelerinin ve ispat kurallarının aynı anda, hatasız bir şekilde işletilmesini gerektiren çok boyutlu bir hukuki mücadeledir.

Makalemiz boyunca doktrin, kanun maddeleri ve Yargıtay uygulamaları ışığında detaylarıyla incelendiği üzere, usul hukukunun emredici şekil şartları tavizsizdir ve hata affetmez. İcra dairesine yapılan sıradan bir yetki itirazında sadece birkaç kelimelik bir eksiklik (yetkili ve görevli dairenin açıkça ve tek olarak gösterilmemesi), koskoca bir davanın coğrafi yargı alanını geri dönülemez biçimde değiştirmekte, Yargıtay Hukuk Genel Kurulu nezdinde davanın usuli akıbetini tamamen farklı bir yöne çevirebilmektedir.

Hukukun kanunlarda yazdığı gibi uygulanmadığı, ancak usule uygun talep edildiği takdirde tecelli ettiği unutulmamalıdır. Yanlış tespit edilmiş bir maddi hukuk zemininde (örneğin haksız fiil varken sebepsiz zenginleşmeye dayanılması) veya yanlış bir yer mahkemesinde açılan “İtirazın İptali” davası, özünde ne kadar haklı olunursa olunsun, alacağın tahsilini senelerce geciktirebileceği gibi, mahkemelerden gelecek usulden ret kararları neticesinde mağdur tarafın adalete inancını sarsabilir ve karşı tarafın vekiline ağır nispi vekalet ücretleri ödenmesi gibi trajik sonuçlara sebebiyet verebilir.

Hukuki süreçlerin, yargılamanın ve dava takibinin doğası gereği, delilleriniz ne kadar güçlü olursa olsun mahkemelerden “kesin sonuç”, “%100 kazanma garantisi” veya “şu tarihte biter” gibi vaatler beklemek veya bu tür vaatlerde bulunmak, evrensel hukuk etiğine, avukatlık meslek kurallarına ve yargının tabiatına aykırıdır. Hukuk, ihtimallerin profesyonelce yönetildiği bir bilim dalıdır.

Ancak; olayın öğrenildiği ilk andan itibaren elde edilebilecek dijital delillerin (IP logları, MAC eşleşmeleri ve GSM HTS kayıtları) zaman kaybedilmeden ceza soruşturması üzerinden süratle toplanmasının sağlanması, başlatılan bu ceza soruşturmasının hukuk davasında bir “bekletici mesele” yapılarak sarsılmaz bir delil olarak lehe kullanılması, HMK Madde 16’nın tanıdığı alternatiflerin en optimal şekilde değerlendirilerek en doğru yetkili mahkemenin seçilmesi ve İİK Madde 67 kapsamındaki borçluyu caydırıcı o %20’lik “icra inkâr tazminatı” taleplerinin dava dilekçesinde titizlikle formüle edilmesi, süreci başarıya ve maddi adalete götürecek yegane rasyonel yoldur.

Sevilen bir yakının vefatı gibi son derece ağır bir duygusal yükün altındayken, terekeye ve ailenin onuruna yapılan bu tarz haksız ve fırsatçı müdahaleler karşısında daha fazla mağduriyet yaşamamak; hak düşürücü süreleri veya zamanaşımı sürelerini kaçırmamak ve kanunların koruma şemsiyesinden eksiksiz faydalanabilmek adına bireysel ve amatör adımlar atmaktan kesinlikle kaçınılmalıdır. Bu denli iç içe geçmiş yasal düzenlemeler karşısında, konunun dogmatiğine uzman, medeni usul ve ceza pratiklerine fiilen hakim bir avukat vasıtasıyla, sürecin en başından itibaren profesyonel hukuki destek ve danışmanlık alınması zaruridir. Zira Anayasal bir hak olan hak arama özgürlüğü, ancak ve ancak doğru bir strateji kurgusu, hatasız bir usul takibi ve titiz, yetkin bir yasal temsil mekanizması ile gerçek, somut ve tatmin edici bir adalete dönüşebilir.