Geçmez Akademi · İmar Hukuku Merkezi · Kaynak kontrolü: 19 Ekim 2026. Bu yazı, İmar Hukuku Merkezi içindeki teknik serinin hesaplama rehberidir. Planın hangi belge ve ölçekle okunacağı için önce imar planı ölçekleri ve plan notları rehberine bakılabilir.

Bir taşınmaz için “600 metrekare arsa, emsal 0,60” denildiğinde bulunan sonuç, doğrudan dairenin net alanı veya satılabilir alan değildir. TAKS binanın hesaba giren tabanını, emsal ise hesaba giren katlar alanını sınırlar. Kaç kat yapılabileceği ve bu alanın projede ne kadar kullanılabileceği ayrıca belirlenir.

Bu rehberdeki bütün parsel alanları, katsayılar, mesafeler ve kat örnekleri varsayımsaldır. Hiçbiri belirli bir taşınmazın imar hakkını göstermez. Anlatım, uygulama imar planı bulunan alanlara ilişkin genel çerçevedir; özel mevzuata tabi alanlar ayrıca incelenir.

Hızlı geçiş: Temel farklar · Formüller · 600 m² örneği · Net alan ve çekmeler · Emsal dışı ve yüzde 30 · TAKS/KAKS yazmıyorsa · Kontrol listesi

1. TAKS, KAKS, emsal ve inşaat alanı arasındaki fark

KavramHesapta neyi ifade eder?
Net imar parseli alanıGenel hesaplamanın dayandığı parsel alanıdır. Eski kadastro yüzölçümü veya satış ilanındaki brüt alanla aynı olduğu varsayılmaz.
TAKSTaban alanı kat sayısıdır. Hesaba giren taban alanının imar parseli alanına oranını ifade eder.
KAKS / emsalKatlar alanı kat sayısıdır. Emsale konu katlar alanı toplamının imar parseli alanına oranıdır.
Katlar alanıKullanılabilen katların, mevzuata göre bu hesaba alınmayan alanlar çıkarıldıktan sonraki toplamıdır.
Yapı inşaat alanıEmsal hesabından farklı bir alan tanımıdır; yönetmelikteki kapsamıyla bodrum, balkon ve ortak alan gibi unsurları da içerebilir.
Bağımsız bölüm net alanıDairenin veya işyerinin kendi net alanıdır. Parselin emsal alanı veya binanın toplam alanı değildir.

Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği m.4, m.5/5 ve m.20–22 bu ayrımların temelini oluşturur. Özellikle parselin net alanı ile dairenin net alanı birbirinden ayrılmalıdır. Terimlerin kısa açıklamaları İmar Terimleri Sözlüğü’nde bulunur.

2. Temel hesap formülleri

TAKS hesabına giren taban alanı sınırı = Net imar parseli alanı × TAKS.
Emsale konu toplam katlar alanı sınırı = Net imar parseli alanı × KAKS/emsal.

TAKS 0,25, hesaba giren tabanın parselin yüzde 25’i anlamına gelir. Emsal 0,60 ise hesaba giren katlar alanı toplamının parsel alanının yüzde 60’ına karşılık gelmesidir. Emsal 1,20, aynı hesabın parsel alanının 1,20 katı üzerinden yapılmasıdır; “yüzde 1,20” değildir.

Bu formüller iki üst sınırı gösterir. Kullanım kararı, yapı nizamı, çekmeler, kat ve yükseklik, kot, otopark ve diğer koşullar birlikte sağlanmadan ortaya çıkan rakamlar uygulama izni oluşturmaz.

3. Örnek: 600 m² parselde TAKS 0,25 ve emsal 0,60

Varsayım: Hesaba esas net imar parseli 600 m²; TAKS 0,25; emsal 0,60 olsun. Başka bir özel hesap hükmü bulunmadığı kabul edilsin.

HesapSonuç ve anlamı
600 × 0,25150 m²: TAKS hesabına giren taban alanının katsayıdan doğan sınırı.
600 × 0,60360 m²: Emsale konu katlar alanı toplamının sınırı.
360 ÷ 1502,40: Kat sayısı izni değildir; iki farklı alan sınırının aritmetik oranıdır.

360 m²’yi tek katta kullanmak, TAKS hesabına giren taban 150 m² ile sınırlıyken mümkün kabul edilemez. Bununla birlikte “150 + 150 + 60 m²” gibi bir dağılım da tek başına üç kat izni vermez. Planın izin verdiği kat ve yükseklik ile projedeki her katın gerçek alan hesabı ayrıca kontrol edilir.

Üst katlar zemin katla aynı büyüklükte olmak zorunda değildir. Çıkmalar, geri çekilmeler, ortak alanlar ve emsale girme şartları hesabı etkileyebilir. Bu nedenle emsal/TAKS oranını yukarı veya aşağı yuvarlayıp kat adedi belirlemek doğru değildir.

4. Net alan ve çekme mesafeleri sonucu nasıl değiştirir?

Örnek: 1.000 m² eski parsel, 700 m² net imar parseli

Belgelendirilmiş bir imar uygulaması sonucunda eski 1.000 m² alan yerine hesaba esas 700 m² net imar parseli oluştuğu varsayılsın. Bu örnekteki 300 m² fark, her taşınmazda uygulanacak bir kesinti oranı veya DOP kuralı değildir.

TAKS 0,30 ve emsal 1,20 kabul edilirse:
Taban hesabı: 700 × 0,30 = 210 m².
Emsal hesabı: 700 × 1,20 = 840 m².

Yanlışlıkla eski 1.000 m² üzerinden emsal hesabı yapılırsa 1.200 m² bulunur; aradaki 360 m² fark, gerçekte bulunmayan bir kapasitenin varmış gibi değerlendirilmesine yol açar. Önce parselasyon ve tescil belgeleri incelenmelidir. 18. madde ve DOP rehberi bu işlemlerin ayrı çerçevesini açıklar.

Örnek: Çekmeler TAKS sınırından daha küçük alan bırakıyorsa

Net 400 m² büyüklüğünde, 20 × 20 metre dikdörtgen parsel düşünelim. Yalnızca bu örnekte ön ve arka mesafe 5’er metre, iki yan mesafe 3’er metre olsun. Bunlar ülke genelinde geçerli mesafe önerileri değildir.

Çekmelerden kalan basit dikdörtgen: (20 − 3 − 3) × (20 − 5 − 5) = 14 × 10 = 140 m².
TAKS 0,40’ın verdiği sınır: 400 × 0,40 = 160 m².

Bu varsayımlar altında, diğer koşulların daha da daraltmadığı kabulüyle 140 m²’lik geometrik sınır belirleyicidir. Katsayıdan 160 m² çıkması, çekme mesafelerinin ihlal edilmesine izin vermez. Yönetmeliğin m.20/3 hükmü, ilgili durumda TAKS ve bahçe mesafelerine göre bulunan taban alanlarından küçük olanını esas alır. Düzensiz parsellerde bu basit dikdörtgen hesabı kullanılmaz; teknik yerleşim çözümü gerekir.

5. Kat adedi, Yençok ve kot neden ayrıca incelenir?

TAKS ve emsal alan hesabıdır; kat adedi, Yençok/Hmax ve kot bilgisi ise yapının düşey düzenini etkiler. Emsalin yüksek olması, kat sınırını ortadan kaldırmaz. Aynı şekilde yüksekliğin izin vermesi, emsalin aşılabileceği anlamına gelmez.

Bodrumun hangi cephelerde açığa çıktığı, arazi eğimi ve kotlandırma da önemlidir. Her bodrum “fazladan serbest kat”, her çatı arası da “emsal dışı ek daire” sayılamaz. Yapının izin verilen kütlesi, alan hesabı ve kullanım amacı birlikte değerlendirilir.

6. Emsal dışı alanlar ve yüzde 30 sınırı nasıl anlaşılmalı?

Emsal harici bir alan, mevzuatta belirtilen tür ve koşulları taşıdığı için katlar alanı hesabına alınmayan alandır. “Ortak alan” etiketi tek başına yeterli değildir. Alanın amacı, bulunduğu kat, büyüklüğü, ortak kullanımı ve ilgili hükümdeki diğer şartlar araştırılır.

Yönetmeliğin m.5/8 ve m.22 hükümleri birlikte okunur. Yüzde 30 sınırına tabi emsal harici alanlar ile bu hesaba katılmaksızın emsal harici düzenlenen alanlar ayrılır. Bu nedenle ne “emsale otomatik yüzde 30 eklenir” ne de “toplam inşaat her durumda emsalin 1,30 katıdır” denilebilir.

Örnek: 300 m² emsal alanı, 60 m² uygun emsal harici alan

Yüzde 30 hesabına esas emsal alanının 300 m² olduğu bir örnekte bu kapsamdaki sınır 300 × 0,30 = 90 m² olur. Projede bu sınıfa giren ve bütün şartları taşıyan alanın yalnızca 60 m² olduğu kabul edilsin.

Bu iki kalemin toplamı 300 + 60 = 360 m² olur. Kalan 30 m², kendiliğinden konut veya ticaret alanına dönüşmez. Bu örnek, diğer bütün proje kalemlerini içeren bir toplam inşaat hesabı veya 360 m² net daire hakkı değildir.

1 Temmuz 2026 değişikliği, m.5/8’de belirli pergola ve süs havuzu kullanımları ile bazı boşluk, saçak ve çatı alanlarına ilişkin hükümleri güncelledi; m.22’ye umumi binalardaki belirli müşterek kullanımlar hakkında ikinci fıkra eklendi. Her bir unsurun koşulu ayrıca okunmalıdır. Resmî değişiklik metni ve Bakanlığın açıklaması bu ayrımı somutlaştırır.

Emsal dışı olarak onaylanmış bir alanın sonradan kapatılması, bağımsız bölüme katılması veya başka amaçla kullanılması serbest değildir. Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği m.21/3 kapsamında, emsal sınırını aşan dönüşüm ve bağımsız bölüm oluşturma sınırlamaları ayrıca değerlendirilir.

7. Planda TAKS veya KAKS yazmıyorsa: 2026’daki yüzde 40–60 ayrımı

Yönetmeliğin m.5/6 hükmü, 1 Temmuz 2026 tarihli ve 33297 sayılı Resmî Gazete’de yeniden düzenlendi. Eksik katsayıları, komşu binanın görüntüsüne veya satış ilanına bakarak doldurmak doğru değildir.

  • Temel kural: Ayrık veya blok nizamda uygulama planında açıkça belirlenmemiş TAKS için yüzde 40 sınırı öngörülür; devamındaki özel durumlar ayrıca okunur.
  • KAKS verilmemişse: m.20/3 ve m.21/4 uyarınca, yüzde 40’ı aşmayan ve yapı yaklaşma mesafelerine göre bulunan taban üzerinden kat adediyle kapasite belirlenir. Uygulama bu kapasite içinde, yapı yaklaşma mesafelerine uyularak ve TAKS yüzde 60’ı aşmadan yapılabilir.
  • Yapı yaklaşma mesafeleri ile KAKS verilmiş, TAKS verilmemişse: Yapı yaklaşma mesafeleri esas alınır; TAKS yüzde 60’ı geçemez.

Bu hükümler, açıkça belirlenmiş bir TAKS’ı kendiliğinden yüzde 60’a çıkarmaz. Yüzde 60 sınırı, bütün parselin o oranda kullanılabileceğine dair koşulsuz hak da değildir. Yapı nizamı, plandaki açık kararlar ve uygulanabilir özel hükümler kontrol edilmelidir.

Örnek: Hesap kapasitesi ile gerçek oturumun ayrılması

Net parsel 500 m² olsun; TAKS ve KAKS açıkça verilmemiş, kat adedi üç olarak belirlenmiş ve yaklaşma mesafeleri en az 300 m²’lik yerleşime geometrik olarak elverişli olsun. İlgili hükmün bütün şartlarının sağlandığı, başka bir sınırlama bulunmadığı varsayılsın.

Kapasiteyi bulmak için yüzde 40 sınırıyla 500 × 0,40 = 200 m² taban esas alınır. Üç kat üzerinden 200 × 3 = 600 m² emsale konu alan kapasitesi elde edilir; bunun parsel alanına oranı 1,20’dir. Uygulama aşamasında yüzde 60 sınırı 500 × 0,60 = 300 m² tabana karşılık gelir.

Bu, 300 m² tabanı üç katla çarparak 900 m² emsal kullanma izni değildir; başlangıçta belirlenen 600 m² kapasite aşılmaz. Alanın katlara dağılımı, yaklaşma mesafeleri ve diğer proje koşulları içinde çözülür. Bu örnek yalnızca hesap mantığını anlatır; parsel için imar durumu veya ruhsat kararı yerine geçmez.

8. En sık karıştırılan dört konu

  • “Balkonların tamamı emsal dışıdır.” Alanın niteliği, ölçüleri ve ilgili hüküm belirleyicidir. Her balkon için aynı sonuç çıkarılamaz.
  • “Bodrumlar hesaba hiç girmez.” Kullanım, açıklık/gömülülük, ortak alan veya eklenti niteliği ve mevzuat koşulları birlikte değerlendirilir.
  • “TAKS’a girmeyen alan emsale de girmez.” İki hesap farklıdır. Her unsur iki hesap yönünden ayrı sınıflandırılır.
  • “Hisseli tapudaki payım kadar yeri ayırıp ayrı ev yaparım.” Paylı mülkiyet belirli bir köşenin bağımsız mülkiyeti değildir. Pay, parsel ve yapılaşma koşulları ile gerekli izinler birlikte ele alınır.

Benzer şekilde müteahhide bırakılacak pay, malikin alacağı daire sayısı veya projenin ekonomik değeri yalnızca emsal çarpımıyla belirlenemez. Proje dağılımı, bağımsız bölüm alanları ve sözleşme hükümleri ayrı inceleme gerektirir.

9. Hesaplamadan önce ve sonra kontrol listesi

  1. Güncel ada-parsel ve mülkiyet bilgilerini doğrulayın. Eski ve yeni parsel ilişkisi varsa belgelerini alın. Web Tapu rehberi kayıtların bulunmasına yardımcı olur.
  2. Hesaba esas net imar parseli alanını ve geçerli imar durum belgesini belirleyin.
  3. Planın kullanım kararını, nizamını, TAKS ve KAKS değerlerini; kat, yükseklik ve kot koşullarını ayrı yazın.
  4. Çekme mesafeleri ve parsel geometrisinin izin verdiği yerleşimi teknik olarak kontrol edin.
  5. TAKS hesabını ve emsale konu katlar alanı hesabını ayrı yapın.
  6. Emsal harici unsurları dayanak madde, büyüklük, kullanım ve yüzde 30 hesabı yönünden ayrı çizelgede gösterin.
  7. Toplam yapı inşaat alanını, bağımsız bölüm net/brüt alanlarını ve ortak alanları birbirine karıştırmayın.
  8. Sonucu ruhsat eki onaylı proje ve idarenin değerlendirmesiyle karşılaştırın. Bir hesap farkı varsa dayanak hüküm ve alan dökümünü yazılı olarak isteyin.

Eski ruhsat, yeniden ruhsat veya tadilat söz konusuysa işlem tarihi, başvuru koşulları ve ilgili geçiş hükümleri ayrıca incelenir. Bir geçiş istisnası yalnızca kapsadığı maddeler için uygulanır; bütün güncel hesap kurallarını otomatik olarak dışlamaz.

10. Kısa sorular

Emsal 1,00 ise arsanın tamamına tek kat yapılabilir mi?

Emsal tek başına bunu göstermez. TAKS ve yaklaşma mesafeleri tabanı ayrıca sınırlar. Net 500 m² parselde emsal 1,00, 500 m² emsale konu toplam alanı ifade eder; bu alanın tek katta kullanılabileceğini göstermez.

Aynı parselde iki bina yapılırsa hak ikiye katlanır mı?

Hayır. Parsel için geçerli taban ve emsal sınırları, yapıların toplamı yönünden de değerlendirilir. İki ayrı kütle tasarlanması parselin toplam kapasitesini kendiliğinden artırmaz.

Urla ve İzmir’de her parsel için aynı emsal geçerli mi?

Hayır. Plan, kullanım, nizam, koruma koşulları ve uygulama durumu parselden parsele değişebilir. Bölgesel çerçeve için Urla’da tarla–arsa dönüşümü rehberi incelenebilir; bu rehber belirli bir parsele sayısal yapılaşma hakkı tanımaz.

Bu hesapla doğrudan inşaata başlanabilir mi?

Hayır. Hesap bir ön incelemedir. Gerekli idari izinler ve projeler tamamlanmadan, yalnızca katsayı çarpımına dayanılarak yapıya başlanamaz.

Resmî kaynaklar ve değerlendirme tarihi

Değerlendirme ve kaynak kontrolü: 19 Ekim 2026. Bu yazı bütün emsal harici kullanımların eksiksiz listesi veya bütün özel yapılaşma rejimlerinin özeti değildir. Her unsur bakımından güncel madde ve plan koşulu birlikte kontrol edilmelidir.

Genel bilgilendirme: Örnekler öğretici varsayımlardır. Somut taşınmazın kapasitesi; güncel plan ve plan notları, net parsel, resmî imar durumu, teknik proje ve özel mevzuat birlikte incelenerek belirlenebilir.

İmar Hukuku Merkezi · Plan ölçekleri ve plan notları · İmar Terimleri Sözlüğü
Instagram: @gecmezhukuk

Add your Comment