Limited şirketler, sermaye şirketi niteliği taşımalarına rağmen şahıs şirketlerine özgü bazı unsurlar da barındırmaktadır. Bu yönüyle ortaklık ilişkisi ve pay devri konularında özel düzenlemelere tabi tutulmuşlardır. Özellikle şirket ortaklarından birinin ölümü halinde, şirketin bu duruma vereceği tepki, hem pay sahiplerinin hakları hem de şirketin devamlılığı açısından büyük önem arz eder. Türk Ticaret Kanunu (“TTK”), limited şirketlerde pay devrine ve miras yoluyla gerçekleşen pay geçişlerine ilişkin ayrıntılı düzenlemeler öngörmüştür.
Limited Şirketlerde Pay Devri Kuralı
TTK m. 595 uyarınca, limited şirkette esas sermaye paylarının devri, noter huzurunda düzenlenecek yazılı bir sözleşme ile mümkündür. Ayrıca, şirket sözleşmesinde aksi kararlaştırılmamışsa, bu devrin geçerli olabilmesi için genel kurul tarafından onaylanması şarttır.
İlgili düzenleme:
- TTK m. 595/1: “Esas sermaye payının devri ve devir borcunu doğuran işlemler yazılı şekilde yapılır ve tarafların imzaları noterce onanır.”
- TTK m. 595/2: “Şirket sözleşmesinde aksi öngörülmemişse, esas sermaye payının devri için, ortaklar genel kurulunun onayı şarttır. Devir bu onayla geçerli olur.”
Ölüm Halinde Pay Devri: Miras Yoluyla İntikal
Genel Kurul Onayının Gerekmediği Haller
Şirket ortağının ölümü halinde, payların mirasçılara geçişi TTK m. 596/1 hükmü uyarınca genel kurul onayına tabi değildir. Bu durumda, esas sermaye payı yasal olarak doğrudan mirasçılara intikal eder. Dolayısıyla, TTK m. 595’te öngörülen şekil şartları (noter onayı, genel kurul kararı vb.) ölüm halinde uygulanmaz.
TTK m. 596/1:
“Esas sermaye payının, miras, eşler arasındaki mal rejimine ilişkin hükümler veya icra yoluyla geçmesi hâllerinde, tüm haklar ve borçlar, genel kurulun onayına gerek olmaksızın, esas sermaye payını iktisap eden kişiye geçer.”
Şirketin Ret Hakkı ve Usulü
Bununla birlikte, şirketin TTK m. 596/2 uyarınca mirastan pay alan kişiyi ortak olarak kabul etmeme hakkı bulunmaktadır.
- Şirket, iktisabın öğrenildiği tarihten itibaren üç ay içinde bu hakkını kullanmalıdır.
- Bu durumda şirket, mirasçıya, payın gerçek değeri üzerinden, payı kendisi veya gösterdiği bir üçüncü kişi adına devralma önerisinde bulunmalıdır.
TTK m. 596/2:
“Şirket, iktisabın öğrenilmesinden itibaren üç ay içinde esas sermaye payının geçtiği kişiyi onaylamayı reddedebilir. Bunun için… gerçek değeri üzerinden devralmayı… önermesi şarttır.”
Gerçek Değerin Tespiti
Payın gerçek değeri konusunda taraflar arasında uzlaşma sağlanamaması durumunda, TTK m. 597/1 gereğince, şirket merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesi tarafından bu değer tespit edilir.
TTK m. 597/1:
“…Taraflardan birinin istemi üzerine, şirket merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesince belirlenir.”
3.4. Sürenin Niteliği
Belirtilen üç aylık süre hak düşürücü nitelikte olup, süresinde alınmayan ret kararı, pay devrinin onaylandığı anlamına gelir.
Miras Geçişi İçin Gerekli Belgeler
Mirasçılar, şirket nezdinde hak iddia edebilmek için aşağıdaki belgelerden biriyle başvuru yapabilir:
- Veraset ilamı (mirasçılık belgesi),
- Vasiyetname,
- Miras sözleşmesi.
Bu belgelerin ibrazı ile şirket, mirasçının ortaklık statüsünü değerlendirmelidir.
Şirketin Kendi Paylarını İktisap Etmesi
TTK m. 612 uyarınca, limited şirketler bazı şartların varlığı halinde kendi paylarını iktisap edebilir. Ancak, miras yoluyla intikal söz konusu olduğunda bu kısıtlamalar uygulanmaz.
5.1. Genel Kural: Payların %10’u ile Sınırlı İktisap
TTK m. 612:
“Şirket kendi esas sermaye paylarını… özkaynaklara sahipse ve… esas sermayenin yüzde onunu aşmıyorsa iktisap edebilir.”
Bu oran, şirketten çıkma veya çıkarma halinde %20’ye çıkabilmektedir. Ancak;
5.2. Miras Yoluyla Edinimde Sınır Yoktur
Ortaklardan birinin ölümü halinde, şirketin payı iktisap etmesi durumunda %10 veya %20 oran sınırlamaları uygulanmaz. Şirket, bu durumda sınırlamaya tabi olmadan payı devralabilir.
Ölüm Halinde Şirketin Sona Ermesi
Limited şirketlerde bir ortağın ölümü, kural olarak şirketin sona ermesine yol açmaz. Ancak şirket sözleşmesinde özel bir hüküm bulunması halinde, ortaklardan birinin ölümü şirketin kendiliğinden sona ermesine sebep olabilir.
Bu durumda, mirasçılar veya diğer ortaklar, şirketin sona erdiğine dair mahkeme kararı verilmesini talep edebilir.
Sonuç
Limited şirketlerde pay devri kural olarak şekil şartlarına tabi olup genel kurul onayı gerektirir. Ancak miras yoluyla gerçekleşen pay geçişleri bu kurallardan istisna tutulmuştur. Bu istisnaya rağmen şirket, mirasçıları ortak olarak kabul etmeyebilir, ancak bunu ancak belirli usul ve süreye riayet ederek yapabilir. Mirasçılar açısından hak kaybı yaşanmaması adına bu sürecin dikkatle yönetilmesi; şirketler açısından da ortaklık yapısının devamlılığı için düzenli ve şeffaf bir prosedür izlenmesi önem arz eder.