Türk Ceza Kanunu’nda Hırsızlık Suçuna Dair Hükümler

Basit Hırsızlık

Madde 141- (1) Zilyedinin rızası olmadan başkasına ait taşınır bir malı, kendisine veya başkasına bir yarar sağlamak maksadıyla bulunduğu yerden alan kimseye bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası verilir.

(2) (Mülga: 2/7/2012-6352/105 md.)

Nitelikli Hırsızlık

Madde 142- (1) Hırsızlık suçunun;

a) Kime ait olursa olsun kamu kurum ve kuruluşlarında veya ibadete ayrılmış yerlerde bulunan ya da kamu yararına veya hizmetine tahsis edilen eşya hakkında,

b) (Mülga: 18/6/2014-6545/62 md.)

c) Halkın yararlanmasına sunulmuş ulaşım aracı içinde veya bunların belli varış veya kalkış yerlerinde bulunan eşya hakkında,

d) Bir afet veya genel bir felaketin meydana getirebileceği zararları önlemek veya hafifletmek maksadıyla hazırlanan eşya hakkında,

e) Adet veya tahsis veya kullanımları gereği açıkta bırakılmış eşya hakkında,

f) (Mülga: 2/7/2012-6352/82 md.)

İşlenmesi hâlinde, üç yıldan yedi yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.

(2) Suçun;

a) Kişinin malını koruyamayacak durumda olmasından veya ölmesinden yararlanarak,

b) Elde veya üstte taşınan eşyayı çekip almak suretiyle ya da özel beceriyle,

c) Doğal bir afetin veya sosyal olayların meydana getirdiği korku veya kargaşadan yararlanarak,

d) Haksız yere elde bulundurulan veya taklit anahtarla ya da diğer bir aletle kilit açmak veya kilitlenmesini engellemek suretiyle,

e) Bilişim sistemlerinin kullanılması suretiyle,

f) Tanınmamak için tedbir alarak veya yetkisi olmadığı halde resmi sıfat takınarak,

g) (…)⁵⁸ büyük veya küçük baş hayvan hakkında,

h) (Ek: 18/6/2014-6545/62 md.) Herkesin girebileceği bir yerde bırakılmakla birlikte kilitlenmek suretiyle ya da bina veya eklentileri içinde muhafaza altına alınmış olan eşya hakkında,

İşlenmesi hâlinde, beş yıldan on yıla kadar hapis cezasına hükmolunur. Suçun, bu fıkranın (b) bendinde belirtilen surette, beden veya ruh bakımından kendisini savunamayacak durumda olan kimseye karşı işlenmesi halinde, verilecek ceza üçte biri oranına kadar artırılır.^[59]

(3) Suçun, sıvı veya gaz hâlindeki enerji hakkında ve bunların nakline, işlenmesine veya depolanmasına ait tesislerde işlenmesi halinde, beş yıldan oniki yıla kadar hapis cezasına hükmolunur. Bu fiilin bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi halinde, ceza yarı oranında artırılır ve onbin güne kadar adlî para cezasına hükmolunur.^[60]

(4) (Ek: 6/12/2006 – 5560/6 md.) Hırsızlık suçunun işlenmesi amacıyla konut dokunulmazlığının ihlâli veya mala zarar verme suçunun işlenmesi halinde, bu suçlardan dolayı soruşturma ve kovuşturma yapılabilmesi için şikâyet aranmaz.

(5) (Ek: 18/6/2014-6545/62 md.) Hırsızlık suçunun işlenmesi sonucunda haberleşme, enerji ya da demiryolu veya havayolu ulaşımı alanında kamu hizmetinin geçici de olsa aksaması hâlinde, yukarıdaki fıkralar hükümlerine göre verilecek ceza yarısından iki katına kadar artırılır.

Gece Vakti Hırsızlık

Madde 143 – Eğer hırsızlık gece saatlerinde işlenmişse, verilecek ceza yarı oranında yükseltilir.

Hafifletici Haller

Madde 144- (1) Hırsızlık suçunun;

a) Paydaş veya elbirliği ile malik olunan mal üzerinde,

b) Bir hukuki ilişkiye dayanan alacağı tahsil amacıyla,

İşlenmesi halinde, şikayet üzerine, fail hakkında iki aydan bir yıla kadar hapis veya adlî para cezasına hükmolunur.

Eşyanın Değerinin Düşüklüğü

Madde 145 – Çalınan eşyanın maddi değeri düşükse, cezada indirime gidilebilir ya da suçun işleniş biçimi dikkate alınarak ceza verilmeyebilir.

Kullanmak Amacıyla Hırsızlık

Madde 146 – Malın, sadece geçici kullanım amacıyla alınıp geri verilmek üzere alınması halinde, ceza şikayet üzerine yarıya kadar indirilebilir. Ancak eğer mal, başka bir suçu işlemek için kullanılmışsa, bu indirim uygulanmaz.

Zorunluluk Hali

Madde 147 – Kişinin zor ve kaçınılmaz bir ihtiyacını karşılamak için hırsızlık yapması halinde, cezada indirime gidilebileceği gibi ceza hiç verilmeyebilir.

Hırsızlık Suçuna Dair Önemli Noktalar

A) Soruşturma Aşaması

Basit ya da nitelikli hırsızlık suçlarında genellikle şikayet aranmaz. Ancak eğer suç; ortak mülkiyete konu bir mal üzerinde ya da borç tahsili amacıyla işlenmişse veya malın kısa süreli kullanımı hedeflenmişse, şikayet üzerine işlem başlatılır. Şikayet yazılı ya da zabıt altına alınmak şartıyla sözlü de olabilir. Altı ay içinde yapılmalıdır.

B) Kovuşturma Süreci

Şikayet gerektirmeyen durumlarda savcılık doğrudan soruşturma başlatabilir ve mahkeme yargılamayı resen yürütür. Ancak yukarıda belirtilen şikayete bağlı hallerde, mağdurun şikayetinden vazgeçmesi halinde dava düşer.

C) Tutuklama Şartları

Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 100. maddesi, tutuklama kararının verilebilmesi için gereken koşulları belirtir. Eğer suça ilişkin ciddi şüpheler varsa, delillerin karartılması veya kaçma ihtimali mevcutsa tutuklama kararı verilebilir. Ayrıca Türk Ceza Kanunu’nun 141 ve 142. maddeleri katalog suçlar arasında yer aldığından, bu durumda da doğrudan tutuklama kararı verilebilir.

D) Uzlaştırma Mekanizması

Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 253. maddesi gereği bazı suçlar, şikayete tabi olmasa bile uzlaştırmaya tabidir. TCK 141. maddedeki basit hırsızlık suçu bu kapsamda yer alır. Şikayete bağlı olan 144. maddedeki haller ve geçici kullanım amacıyla işlenen hırsızlık da uzlaşma prosedürüne tabidir.

E) Korunan Hukuki Yarar

Bu suçla korunmak istenen değer, kişinin mülkiyet ya da zilyetlik hakkıdır. Zilyetlik, bir malın fiili olarak kişinin kontrolünde bulunmasıdır. Rıza olmaksızın bir taşınır malın alınması bu hakkı ihlal eder.

F) Hırsızlık Suçunun Temel Unsurları

1. Maddi Unsur

• Fail: Herkes bu suçun faili olabilir.
• Mağdur: Malın mülkiyetine ya da fiili hâkimiyetine sahip herhangi biri olabilir.
• Eylem: Malın zilyedin kontrol alanından çıkarılarak failin alanına geçmesi gerekir. Rıza olmaması esas şarttır.

2. Manevi Unsur

Hırsızlık yalnızca kastla işlenebilir. Failin, malın başkasına ait olduğunu ve izinsiz alındığını bilmesi gerekir. Taksirle bu suç işlenemez. Ayrıca, failin kendisine veya başkasına çıkar sağlama amacı taşıması gerekir.

Suçun Özel Görünüm Biçimleri (TCK m.35-44)

1. Teşebbüs (TCK m.35)

Suçun kanuni tanımında yer alan fiillerin fail tarafından icra edilmeye başlanmasına rağmen elverişli nedenlerle tamamlanamaması hâlidir.
Hırsızlık suçu, neticesi harekete bağlı suçlardan olduğu için teşebbüse elverişlidir. Yani fail, eylemi tamamlayamasa bile bazı durumlarda cezalandırılır.

Örnek: Fail, gece saatlerinde bir eve girmeye çalışırken güvenlik kameraları tarafından fark edilip yakalanırsa, hırsızlık suçuna teşebbüsten dolayı cezalandırılabilir.

Teşebbüste ceza, failin kastı ve fiilin geldiği aşama dikkate alınarak indirilebilir.

2. İştirak (TCK m.37-39)

Birden fazla kişinin suça katılmasıdır. İştirak; faillik, azmettirme ve yardım etme şeklinde olabilir.

• Faillik: Birden fazla kişi birlikte hareket ederek suçu işler.
• Azmettirme: Başkasını suçu işlemeye ikna eden kişi.
• Yardım etme: Suçun işlenmesini kolaylaştıran ama doğrudan işlemeyen kişi.

Örnek: A şahsı, B’ye bir evin boş olduğunu söyleyip hırsızlık yapmaya ikna ederse, A azmettirici, B ise fail olur.

3. İçtima (TCK m.42-44)

Bir eylemin birden fazla suçu oluşturması ya da birden fazla eylemin tek suç olarak değerlendirilmesidir. İçtimada iki tür vardır:

a. Fiili İçtima (Gerçek İçtima)

Failin aynı anda birden fazla suçu işlemesi hâlidir.
Örnek: Fail, bir evden televizyon, telefon ve nakit para çalarsa bir hırsızlık suçu oluşur; çünkü hepsi tek fiil içinde gerçekleşmiştir.

b. Zincirleme Suç (TCK m.43)

Aynı suçun, aynı mağdura karşı, belirli aralıklarla ve aynı suç işleme kararıyla işlenmesidir. Bu durumda tek suç kabul edilir ancak cezada artırım yapılır.

Örnek: Fail, bir işyerine her hafta sonu girerek defalarca mal çalarsa zincirleme hırsızlık suçu oluşur.

4. Tekerrür (TCK m.58)

Failin, daha önce işlediği suçtan kesinleşmiş mahkûmiyetine rağmen yeniden suç işlemesidir. Bu durumda bazı ceza hukuku avantajlarından yararlanamaz.

Örnek: Daha önce hırsızlıktan ceza almış bir kişi, tahliye olduktan sonra yeniden hırsızlık yaparsa tekerrür hükümleri uygulanır ve cezası ertelenmez.

5. Etkin Pişmanlık (TCK m.168)

Failin suçu işledikten sonra pişmanlık duyarak zararları gidermesi hâlinde cezada indirim yapılmasıdır. Hırsızlık suçu bakımından etkin pişmanlık mümkündür.

• Soruşturma başlamadan önce: Cezada daha fazla indirim yapılır.
• Kovuşturma başladıktan sonra: Daha az indirim yapılır.

Örnek: Fail, çaldığı malı geri verir ve mağdurun zararını tamamen karşılar. Bu durumda etkin pişmanlık hükümleri uygulanabilir.

Geçmez Hukuk Bürosu