Evlilik, Türk hukuk sisteminde yalnızca fiilî bir birliktelik değil, kanunla belirlenen şekil ve usullere uygun olarak kurulan bir aile hukuku müessesesidir. Peki, evlilik hangi şartlarda geçerli kabul edilir, kimler evlendirme yetkisine sahiptir ve evlenmenin nüfus kayıtlarına tescili nasıl yapılır? İşte bu soruların cevapları, evliliğin hukuki sonuçlarının doğması açısından büyük önem taşımaktadır.
4721 sayılı Türk Medenî Kanunu uyarınca evlilik; farklı cinsten iki kişinin, aile kurma amacıyla, evlendirmeye yetkili bir makam önünde ve kanunda öngörülen usule uygun şekilde iradelerini açıklamaları suretiyle kurulur. Kanunda öngörülen şekil şartlarına uyulmaksızın yapılan birliktelikler hukuken evlilik olarak kabul edilmez.
Evlendirme Yetkisi Ve Yetkili Makamlar
Evlendirmeye Yetkili Kişiler Kimlerdir?
Türk hukukunda evlendirme yetkisi, kanunla sınırlı sayıda belirlenmiş kamu görevlilerine tanınmıştır. Buna göre:
- Belediye bulunan yerlerde evlendirme yetkisi belediye başkanına veya belediye başkanının bu görevle yetkilendirdiği evlendirme memuruna aittir.
- Belediye teşkilatı bulunmayan köylerde ise evlendirme yetkisi muhtara verilmiştir.
- Ayrıca İçişleri Bakanlığı tarafından;
- İl nüfus ve vatandaşlık müdürlüklerine,
- İlçe nüfus müdürlüklerine,
- Yurt dışındaki Türk dış temsilciliklerine,
- İl ve ilçe müftülüklerine
evlendirme memurluğu yetkisi tanınabilmektedir.
Bu düzenleme, evlenme işlemlerinin ülke genelinde ve yurt dışında idari açıdan kolaylaştırılmasını amaçlamaktadır.
Yabancılık Unsuru İçeren Evlilikler
Eşlerden Birinin Yabancı Olması Hâlinde Yetkili Makamlar
Eşlerden birinin Türk vatandaşı olmaması, yani evliliğin yabancılık unsuru taşıması durumunda, evlendirme yetkisi bakımından özel bir düzenleme söz konusudur. Bu hâllerde evlenme işlemi;
- Belediye evlendirme memurlukları veya
- Nüfus müdürleri
tarafından gerçekleştirilebilir.
Bu tür evliliklerde, evlenme başvurusu, gerekli belgeler ve bildirim süreci bakımından farklı usuller uygulanabilmektedir. (Evlenme başvurusuna ilişkin detaylı açıklamalar için ilgili yazımıza bakınız.)
Evlenmenin Nüfusa Bildirimi Ve Tescili
Evlenme Bildirimi Yükümlülüğü
5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu’nun 23. maddesi uyarınca, evlendirme yetkisine sahip kişi veya makamlar; evlenmenin gerçekleştiği tarihten itibaren en geç 10 gün içinde evlenmeyi nüfus müdürlüğüne bildirmekle yükümlüdür. Nüfus müdürlüğü ise yapılan bildirimi resmî kayıtlara tescil etmekle sorumludur.
Bu bildirimin ve tescilin tamamlanmasıyla birlikte;
- Kadının nüfus kaydı, kocasının hanesine taşınır.
- Evlilik, nüfus kayıtlarında hukuken sonuç doğurur hâle gelir.
Dış Temsilcilikler Nezdinde Yapılan Evlenmeler
Yurt dışındaki Türk dış temsilcilikleri önünde yapılan evlenmelerde ise bildirim süresi farklıdır. Bu tür evlenmeler, evlenme tarihinden itibaren 30 gün içinde nüfus müdürlüklerine bildirilmelidir.
Nüfusa Tescil Edilmemiş Eski Evlilikler
1926 Öncesi Evlenmelerin Hukuki Durumu
4 Ekim 1926 tarihinden önce yapılmış olmakla birlikte hâlen nüfus kayıtlarına tescil edilmemiş olan evlenmeler, idari işlemle değil, ancak mahkeme kararı ile aile kütüğüne kaydedilebilir. Bu durumda ilgililerin, yetkili aile mahkemesine başvurarak evliliğin tespiti ve tesciline ilişkin karar almaları gerekmektedir.
Yurt Dışında Yapılan Evliliklerin Türk Hukukunda Geçerliliği
Yabancı Makamlar Önünde Yapılan Evlenmeler
Türk vatandaşlarının yurt dışında, yabancı yetkili makamlar önünde gerçekleştirdikleri evlenmelerin Türkiye’de geçerli kabul edilebilmesi için öncelikle Türk Medenî Kanunu hükümlerine uygun olması şarttır. Ayrıca, evliliğin mutlak butlanla batıl olmasını gerektiren herhangi bir nedenin bulunmaması gerekmektedir.
Bu şartları taşıyan evlenmelerde bildirim işlemi;
- Koca tarafından,
- Kocanın yabancı olması hâlinde ise kadın tarafından,
en geç 30 gün içinde, evlenmenin yapıldığı makamdan alınan resmî belgenin ilgili Türk dış temsilciliğine bizzat verilmesi veya gönderilmesi suretiyle yapılır.
Dış Temsilciliğin Bulunmadığı Hâller
Evlenmenin yapıldığı yerde Türk dış temsilciliğinin bulunmaması veya herhangi bir nedenle bildirim yapılamaması durumunda;
- Evlenme belgesinin Türkçe’ye çevrilmesi,
- Usulüne uygun şekilde onaylanması,
- Dışişleri Bakanlığı tarafından tasdik edilmesi
şartıyla belge, doğrudan nüfus müdürlüğüne sunularak evlenme bildirimi gerçekleştirilebilir.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Evlilik nüfusa bildirilmezse ne olur?
Evlenmenin nüfusa bildirilmemesi hâlinde, evlilik resmî kayıtlara yansımayacağından hukuki sonuçlar doğurmaz ve ileride ciddi hak kayıpları yaşanabilir.
Yurt dışında yapılan her evlilik Türkiye’de geçerli midir?
Hayır. Evliliğin, Türk Medenî Kanunu’na uygun olması ve butlan nedenleri içermemesi gerekir.
Evlenme bildirimi için süre kaç gündür?
Türkiye’de yapılan evlenmelerde 10 gün, yurt dışında yapılan evlenmelerde ise 30 gün içerisinde bildirim yapılmalıdır.
Yabancı eşle yapılan evlilikte özel bir prosedür var mı?
Evet. Yetkili makamlar ve bildirim usulleri bakımından farklı düzenlemeler uygulanmaktadır.
Geçmez Hukuk Bürosu