Bilirkişiler, yargılama sırasında ortaya çıkan ve çözümü uzmanlık, özel veya teknik bilgi gerektiren hallerde, mahkeme tarafından başvurulan gerçek kişiler veya özel hukuk tüzel kişileridir. Bilirkişilik müessesesi, 3 Kasım 2016 tarihli ve 6754 sayılı Bilirkişilik Kanunu ile özel bir düzenlemeye kavuşmuştur. Bu Kanun ile bilirkişilerin;
- Görev tanımları,
- Yetki ve sorumlulukları,
- Nitelikleri ve rapor düzenleme usulleri,
ayrıntılı şekilde düzenlenmiş ve yargı uygulamasında standartlaştırılmıştır.
Bilirkişiler, yalnızca mahkemenin çözümünde genel hukuk bilgisiyle yetinemediği teknik ve özel konulara ilişkin inceleme yapmakla yükümlüdür. Kanunda, bilirkişinin sahip olması gereken nitelikler m. 10’da sayılmış olup, bu niteliklere sahip olmayan kişiler taraflarca itiraz edilebilir.
Bilirkişinin Nitelikleri ve Görevleri
Bilirkişilik Kanunu ve Yargıtay içtihatları çerçevesinde, bilirkişinin sahip olması gereken temel nitelikler şunlardır:
Uzmanlık ve Teknik Donanım
Bilirkişinin, kendisine tevdi edilen konuya ilişkin uzmanlığı ve yeterli teknik bilgiye sahip olması gerekir. Yargılama sırasında mahkeme, teknik veya özel bilgi gerektiren konularda yanlış uzmanlık alanındaki bilirkişiye başvurmamalıdır. Aksi halde, rapora dayalı hüküm hatalı sayılır ve Yargıtay tarafından bozma sebebi teşkil eder.
Tarafsızlık İlkesi
Bilirkişi, yargılamanın adil yürütülmesi açısından tarafsız olmalıdır. Taraflardan biri ile yakın ilişkisi, menfaat çatışması veya daha önce benzer dosyalarda görev almış olması, tarafsızlığı zedeleyebilir. Böyle durumlarda bilirkişinin şahsına itiraz hakkı doğar.
Gerekçelendirme Zorunluluğu
Bilirkişi raporları, inceleme neticesinde varılan sonuçları ayrıntılı, açık ve gerekçeli bir şekilde açıklamak zorundadır. Gerekçesiz veya eksik raporlar, mahkeme ve Yargıtay denetimine uygun değildir; taraflar bu raporlara karşı itiraz hakkını kullanabilir.
Bilirkişiye Yöneltilecek İtiraz Nedenleri
Bilirkişiye karşı yapılan itirazlar, genel olarak üç başlık altında toplanabilir:
- Uzman Olmama İtirazı:
Mahkeme tarafından atanmış bilirkişinin, konunun gerektirdiği uzmanlık ve teknik bilgiye sahip olmadığı hallerde taraflar itiraz edebilir. - Tarafsızlık İtirazı:
Bilirkişinin, taraflardan biri ile ilişkisinin bulunması veya önceki benzer davalarda görev alması, tarafsızlık ilkesine aykırıdır. - Gerekçesiz Rapor İtirazı:
Rapor, yargılama sürecini ve mahkeme denetimini mümkün kılacak biçimde gerekçelendirilmelidir. Aksi halde, rapora itiraz edilebilir ve mahkeme ek inceleme veya yeni bilirkişi raporu talep edebilir.
Yargıtay Kararları ile Örnek Uygulamalar
Uzman Olmayan Bilirkişiye Dayalı Karar
“… Sanıkların yetkilisi bulunduğu şirketin defter ve belgeleri üzerinde bilirkişi incelemesi yaptırılmaması karşısında, gerçeğin kuşkuya yer bırakmayacak şekilde ortaya çıkarılması açısından, Ticaret, İcra ve İflas Hukuku Öğretim Üyesi ile Mali Müşavirden oluşan bilirkişi kurulu aracılığıyla inceleme yaptırılmadan, konusunda uzman olmayan bilirkişi heyetinden alınan mevcut rapora dayanarak yazılı şekilde hüküm verilmesi…”
Yargıtay 8. Ceza Dairesi, E. 2017/6369, K. 2017/14238, T. 13.12.2017
Tarafsızlık İlkesine Aykırı Bilirkişiler
“… Dosyada bilirkişi olarak rapor tanzim eden bilirkişi, daha önce işçi vekili olarak başka dosyalarda görev almış olup, tarafsızlığı ilkesi ile çelişen bir durum ortaya çıkmıştır. Mahkemece, tarafsız bilirkişi seçilerek rapor alınması gerekirken yazılı şekilde karar verilmiş olması bozma nedenidir.”
Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, E.2017/2956, K. 2017/4478, T. 02.03.2017
Gerekçesiz Bilirkişi Raporları
“… Mahkemece alınan bilirkişi raporu gerekçesiz olup, hükme esas alınması mümkün değildir. Davacının rapora itirazları da karşılanmamıştır. Mahkemece, taraf, mahkeme ve Yargıtay denetimine elverişli rapor alınarak sonucuna göre karar verilmelidir. Eksik inceleme ile yazılı şekilde hüküm kurulması usul ve yasaya aykırıdır ve bozmayı gerektirir.”
Yargıtay 13. Hukuk Dairesi, E. 2015/41793, K. 2018/3717, T. 29.03.2018
Sonuç ve Öneriler
Bilirkişilik müessesesi, yargılama sürecinin adil, güvenilir ve hukuka uygun yürütülmesi açısından kritik öneme sahiptir. Bu çerçevede:
- Bilirkişiler, alanında uzman ve yeterli teknik bilgiye sahip olmalıdır.
- Tarafsızlık ilkesi gözetilerek görevlendirilmelidir.
- Raporlar, ayrıntılı ve gerekçeli şekilde hazırlanmalıdır.
Yargılama tarafları, bu kriterlere uymayan bilirkişilere veya raporlara karşı itiraz haklarını kullanmalıdır. Bu mekanizma, hukuka uygun ve adil bir yargılama süreci için zorunludur.
Geçmez Hukuk Bürosu