Hukuki Çerçeve: HMK ve CMK Düzenlemeleri

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (“HMK”) m. 266, bilirkişi incelemesinin sınırlı alanlarda yapılabileceğini açıkça düzenlemektedir:

“Mahkeme, çözümü hukuk dışında, özel veya teknik bilgiyi gerektiren hâllerde, taraflardan birinin talebi üzerine yahut kendiliğinden, bilirkişinin oy ve görüşünün alınmasına karar verir. Hâkimlik mesleğinin gerektirdiği genel ve hukuki bilgiyle çözümlenmesi mümkün olan konularda bilirkişiye başvurulamaz.”

Buna göre; bilirkişinin görevi, özel veya teknik bilgi gerektiren konularla sınırlıdır ve alanında uzman olması şarttır. Hâkim, yalnızca kendi genel ve hukuki bilgisiyle çözebileceği konularda bilirkişiye başvuramaz.

Benzer şekilde, 5271 sayılı Ceza Muhakemeleri Kanunu (“CMK”) m. 63/1 hükmü, bilirkişinin başvuru koşullarını düzenler:

“Çözümü uzmanlığı, özel veya teknik bilgiyi gerektiren hâllerde bilirkişinin oy ve görüşünün alınmasına re’sen, Cumhuriyet savcısının, katılanın, vekilinin, şüphelinin veya sanığın, müdafiinin veya kanunî temsilcinin istemi üzerine karar verilebilir.”

CMK çerçevesinde de bilirkişinin alanında uzman olması, yeterli teknik bilgiye sahip olması ve görevin açık biçimde tanımlanması gereklidir.

Yargıtay İçtihatları ve Uygulama

2.1. Hukuk Dairesi Kararları

• Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, 2019/4959 E., 2019/6880 K.: Mahkemece kusur bilirkişi raporu esas alınarak hüküm kurulmuş, ancak bilirkişilerin makine, endüstri ve elektrik-elektronik mühendislerinden oluştuğu ve kazaya konu olayın tüm yönlerini kapsayan bilimsel ve teknik bilgiye sahip olmadığı saptanmıştır. Rapora dayalı hüküm hatalıdır.
• Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, 2016/18447 E., 2019/8027 K.: Sigorta uzmanı bilirkişinin, aracın teknik özelliklerinden olan istiap haddi hususunda rapor hazırlamaya yeterli olmadığı, bilirkişinin yalnızca kendi uzmanlık alanında görev yapabileceği vurgulanmıştır.

Bu kararlar, bilirkişinin yalnızca kendi uzmanlık alanında çalışabileceğini ve yeterli teknik bilgiye sahip olması gerektiğini net biçimde ortaya koymaktadır.

2.2. Ceza Dairesi Kararları

• Yargıtay 8. Ceza Dairesi, 2015/19232 K.: CMK’nın 63. maddesi uyarınca, çözümü uzmanlık, özel veya teknik bilgi gerektiren hallerde bilirkişiye başvurulabilir. Hakimlik mesleğinin gerektirdiği genel ve hukuki bilgiyle çözülmesi mümkün konularda bilirkişi dinlenmez. Bilirkişiye verilecek görev, hangi hususların aydınlığa kavuşturulacağı açıkça belirtilmelidir.

Karar, bilirkişinin kendisine verilen görev alanı dışına çıkamayacağını ve yalnızca istenen hususları inceleyerek rapor hazırlayabileceğini ortaya koymaktadır.

Bilirkişinin Yetki ve Sorumlulukları

HMK ve CMK hükümleri ile Yargıtay içtihatları çerçevesinde bilirkişinin görevleri şu şekilde özetlenebilir:

1. Alanında uzman olmalı: Bilirkişi, kendi uzmanlık alanı dışındaki konularda rapor hazırlayamaz.
2. Yeterli teknik bilgiye sahip olmalı: Rapor, ilgili teknik veya özel konuları doğru ve eksiksiz analiz etmelidir.
3. Görev sınırları belirli olmalı: Bilirkişiye hangi hususları incelemesi gerektiği açıkça belirtilir ve rapor bu çerçevede hazırlanır.
4. Hukuki çözüm yerine teknik çözüm sunmalı: Hukuki değerlendirme hâkimin sorumluluğunda olup, bilirkişi yalnızca teknik veya özel bilgi gerektiren alanları aydınlatır.

Sonuç

Özetle, HMK ve CMK kapsamındaki düzenlemeler ile Yargıtay kararları, bilirkişinin:

• Alanında uzman,
• Yeterli bilgi ve donanıma sahip,
• Sadece kendisine verilen görev çerçevesinde çalışması

gerektiğini açıkça ortaya koymaktadır. Bu şartlar yasal bir zorunluluk olup, aksi halde hazırlanan bilirkişi raporlarının hukuki geçerliliği ve hükme esas alınabilirliği tartışmalı hâle gelir.

Geçmez Hukuk Bürosu