Anonim şirketlerde azınlık pay sahipleri hangi hâllerde genel kurul kararlarının alınmasını engelleyebilir, olumsuz azınlık hakları neyi ifade eder ve bu haklar çoğunluğa karşı nasıl bir koruma sağlar?
Azınlık haklarının bu yönü, şirket içi menfaat çatışmalarında azınlığın korunması bakımından özel bir önem taşımaktadır.
Azınlık Kavramı ve Türk Ticaret Kanunu’ndaki Yeri
Azınlık kavramı öğretide farklı şekillerde ele alınmakla birlikte, Türk Ticaret Kanunu esas itibarıyla “oransal azınlık” anlayışını benimsemiştir. Buna göre;
- Halka kapalı anonim şirketlerde esas sermayenin en az %10’una,
- Halka açık anonim şirketlerde ise esas sermayenin en az %5’ine
sahip olan pay sahipleri, TTK anlamında azınlık olarak kabul edilmiştir.
Kanun koyucu, bu pay sahiplerine çoğunluktan farklı olarak birtakım özel haklar tanımıştır. Bu düzenlemelerin temel amacı; anonim ortaklık bünyesinde ortaya çıkabilecek çıkar çatışmalarında çoğunluk karşısında zayıf konumda bulunan pay sahiplerini korumaktır.
Doktrinde “azınlık” kavramı yerine zaman zaman “azlık” teriminin de kullanıldığı görülmektedir.
Azınlık Haklarının Türleri
Azınlık hakları, Türk Ticaret Kanunu’nun çeşitli hükümlerinde düzenlenmiş olup, doğurdukları hukuki sonuçlar bakımından iki ana gruba ayrılmaktadır:
- Olumlu azınlık hakları
- Olumsuz azınlık hakları
Bu yazı kapsamında olumsuz azınlık hakları ele alınmaktadır.
Olumsuz Azınlık Hakları Kavramı
Olumsuz azınlık hakları; genel kurulda gerekli toplantı ve karar yeter sayısı sağlanmış olsa dahi, azınlığın olumsuz oy kullanması suretiyle belirli kararların alınmasını engelleyebilmesine imkân tanıyan haklardır.
Bu haklar sayesinde azınlık, çoğunluğun iradesiyle alınması planlanan ancak şirketin yapısını veya pay sahiplerinin menfaatlerini ciddi şekilde etkileyebilecek kararlar karşısında koruma altına alınmaktadır.
Olumsuz Azınlık Haklarının Görünüm Biçimleri
Sulh ve İbraya Mani Olma Hakkı
Türk Ticaret Kanunu’nda anonim şirket;
- Kurucularının,
- Yönetim kurulu üyelerinin,
- Denetçilerinin
şirketin kuruluşundan ve sermaye artırımından doğan sorumluluklarının, şirketin tescil tarihinden itibaren dört yıl geçmedikçe sulh ve ibra yoluyla ortadan kaldırılamayacağı hüküm altına alınmıştır.
Sermaye artırımı hâlinde ise bu dört yıllık süre, sermaye artırımının ticaret siciline tescil tarihinden itibaren işlemeye başlar.
Dört yıllık sürenin sona ermesinden sonra, genel kurul tarafından sulh ve ibra kararı alınması mümkündür. Ancak;
- Azınlık pay sahiplerinin sulh ve ibraya karşı oy kullanması hâlinde,
- Sulh ve ibranın genel kurulca onaylanması mümkün değildir.
Bu hakkın kullanılabilmesi için;
- Halka açık anonim şirketlerde sermayenin en az %5’ine,
- Halka kapalı anonim şirketlerde ise sermayenin en az %10’una
sahip azınlığın tek taraflı olarak karşı oy kullanması yeterlidir. Ayrıca azınlığın bu yöndeki iradesinin genel kurulda ayrıca onaylanması gerekmez.
Ağırlaştırılmış Toplantı ve Karar Yeter Sayıları
Türk Ticaret Kanunu’nda bazı genel kurul kararları bakımından ağırlaştırılmış toplantı ve karar yeter sayıları öngörülmüştür. Her ne kadar kanun bu durumu açıkça bir azınlık hakkı olarak nitelendirmemiş olsa da, öğretide bu düzenlemeler olumsuz azınlık hakları kapsamında değerlendirilmektedir.
Genel kural olarak TTK’da karar yeter sayısı salt çoğunluk şeklinde belirlenmişken; kararın niteliğine ve şirket açısından taşıdığı öneme göre bazı hâllerde daha yüksek çoğunluk oranları aranmıştır.
Örneğin;
- Şirketin tabiiyetinin değiştirilmesi,
- Pay sahiplerinin sermaye taahhütlerinin artırılması
gibi konularda tüm pay sahiplerinin onayı şart koşulmuştur.
Bu düzenlemeler sayesinde, azınlığın rıza göstermediği esaslı ve köklü değişikliklerin çoğunluk iradesiyle zorla hayata geçirilmesinin önüne geçilmektedir.
Olumsuz Azınlık Haklarının Hukuki Amacı
Olumsuz azınlık hakları; anonim şirketlerde çoğunluk gücünün sınırsız kullanımını engelleyerek, şirket içi dengeyi sağlamayı amaçlar. Bu haklar sayesinde azınlık, şirketin temel yapısını etkileyen kararlarda koruyucu bir veto yetkisine sahip olur.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
1- Olumsuz azınlık hakkı ne anlama gelir?
Azınlığın, genel kurulda gerekli çoğunluk sağlansa bile olumsuz oy kullanarak belirli kararların alınmasını engelleyebilmesini ifade eder.
2- Sulh ve ibra kararları her hâlde alınabilir mi?
Hayır. Azınlığın karşı oy kullanması hâlinde sulh ve ibra kararının alınması mümkün değildir.
3- Ağırlaştırılmış karar yeter sayıları neden öngörülmüştür?
Şirketin yapısını ve pay sahiplerinin menfaatlerini ciddi şekilde etkileyen kararların azınlığın rızası olmaksızın alınmasını önlemek amacıyla öngörülmüştür.
4- Olumsuz azınlık hakları hangi şirket türlerinde geçerlidir?
Bu haklar, anonim şirketler bakımından Türk Ticaret Kanunu’nda düzenlenmiştir.
Geçmez Hukuk Bürosu