Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru, temel hak ihlallerine karşı en etkili hukuki yoldur. Bu rehber, 2025 yılı güncel mevzuatına göre başvurunun aşamalarını, kabul şartlarını, form doldurma ipuçlarını ve stratejik adımları açıklamaktadır.

---

Giriş: Temel Hakların Korunmasında Son Kale: Bireysel Başvuru Nedir?

Bireysel başvuru, Türk hukuk sistemine 23 Eylül 2012 tarihinde girmiş olan, temel hak ve özgürlüklerin korunmasına yönelik istisnai bir anayasal yargı denetim mekanizmasıdır.¹ Bu yol, temel olarak, “kamu gücünü kullanan kişi ve kurumların sebep olduğu” ve Anayasa ile Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (AİHS) kapsamında korunan temel hak ve özgürlüklerin ihlali iddialarını karara bağlamakla görevlidir.¹

Bu başvurunun hukuki dayanağı, doğrudan Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 148. maddesi ² ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 45 ila 51. maddeleridir.³

Ancak, bireysel başvurunun niteliğinin doğru anlaşılması, sürecin başarısı için hayati önem taşır. Bireysel başvuru, “ikincil” (tâli) nitelikte bir hukuk yoludur.⁴ Bu, Anayasa Mahkemesinin bir “süper temyiz” mercii olmadığı anlamına gelir. AYM, bireysel başvuru incelemesinde, alt derece mahkemelerinin (ilk derece, istinaf veya temyiz mahkemeleri) delilleri değerlendirmesindeki hataları, kanunu yorumlamasındaki yanlışlıkları veya olgusal tespitlerdeki isabetsizlikleri denetlemez.² Zira Anayasa, “kanun yolunda gözetilmesi gereken hususlarda inceleme yapılamaz” hükmünü amirdir.²

Anayasa Mahkemesinin odaklandığı nokta, alt derece mahkemesinin bu eylem, işlem veya ihmalinin sonucunda, başvurucunun Anayasa veya AİHS tarafından güvence altına alınan temel bir hakkının (örneğin adil yargılanma hakkı, mülkiyet hakkı veya ifade özgürlüğü) ihlal edilip edilmediğidir. Bu nüans, başvurunun temelini oluşturur ve başvuru formundaki gerekçelendirmenin bu odakla yapılması zorunludur.

---

Bölüm 1: Başvuru Hakkının Çerçevesi: Kimler ve Hangi Haklar İçin?

Başvurunun Anayasa Mahkemesi tarafından incelenebilmesi, “kişi” ve “konu” bakımından Mahkemenin yetki alanına girmesine bağlıdır.

Kimler Başvurabilir? (Kişi Bakımından Yetki)

Bireysel başvuru hakkı, ihlal iddiasının mağduru olduğunu ileri süren herkese tanınmıştır. Ancak bu hak, belirli koşullara tabidir:

1. Şahsen ve Doğrudan Etkilenme: Başvurucunun, iddia edilen hak ihlalinden “şahsen ve doğrudan” zedelenmiş olması gerekir.³ Bir başkasının uğradığı hak ihlali için veya soyut bir hukuk kuralının Anayasa’ya aykırılığı iddiasıyla bireysel başvuru yapılamaz.
2. Güncel Mağduriyet: İhlal nedeniyle ortaya çıkan mağduriyetin, başvurunun yapıldığı sırada da “devam ediyor olması” (güncel olması) gerekir.³
3. Tüzel Kişiler: Sadece gerçek kişiler değil, özel hukuk tüzel kişileri (şirketler, dernekler, vakıflar vb.) de, ancak kendi haklarına (örneğin mülkiyet hakkı, adil yargılanma hakkı, örgütlenme özgürlüğü) yönelik bir ihlal olduğunda başvuruda bulunabilirler. Tüzel kişi adına yapılan başvurularda, başvuru tarihi itibarıyla “temsile yetkili kişinin” adı ve soyadı forma yazılmalı ve bu kişinin yetkisini gösteren “temsile yetki belgesinin” başvuru formuna eklenmesi zorunludur.³

Hangi Haklar İleri Sürülebilir? (Konu Bakımından Yetki)

Bireysel başvurunun kapsamı, tüm hukuki iddiaları değil, yalnızca belirli temel hak ihlallerini kapsar. Başvuru konusu olabilecek haklar iki ana kategoride toplanır:

1. Anayasa Kapsamındaki Haklar: Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Temel Hak ve Ödevler” başlıklı İkinci Kısmı’nda yer alan tüm haklar.³
2. AİHS Kapsamındaki Haklar: Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (AİHS) ve Türkiye’nin taraf olduğu AİHS’e ek protokoller kapsamında korunan haklar.³

Bu iki kaynağın birlikte zikredilmesi, Anayasa Mahkemesinin konu bakımından yetkisinin AİHS ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) içtihadını da kapsadığını teyit eder. Nitekim AYM, AİHM’in yapısal sorunlara ilişkin pilot kararlarına atıf yapabilmektedir.⁴ Başvurucuların, ihlal iddialarını kurgularken yalnızca ilgili Anayasa maddesine değil, aynı zamanda AİHS’in paralel maddesine ve AİHM’in yerleşik içtihadına da dayanarak iddialarını güçlendirmeleri, başvurunun başarısı açısından stratejik bir öneme sahiptir.

Kapsam Dışı Alanlar (Neler Başvuruya Konu Edilemez?)

Her kamu gücü işlemi bireysel başvuruya konu edilemez. Anayasa Mahkemesinin konu bakımından yetkisi dışında kalan işlemler şunlardır:

• Yasama işlemleri (Kanunlar)
• Düzenleyici idari işlemler (Yönetmelikler, tebliğler vb.)
• Anayasa Mahkemesinin kendi kararları
• Anayasa’nın yargı denetimi dışında bıraktığı işlemler (Örneğin Yüksek Askeri Şûra’nın terfi ve kadrosuzluk nedeniyle emekliye ayırma işlemleri).⁵

Bu işlemler aleyhine doğrudan bireysel başvuru yapılamaz. Ancak, bu işlemlerin uygulanması (örneğin bir kanunun uygulanması suretiyle verilen bir mahkeme kararı) yoluyla bir temel hak ihlal edilmişse, bu uygulama işlemi (nihai karar) aleyhine başvuru yapılabilir.⁶

---

Bölüm 2: Başvurunun “Altın Kuralları”: Kabul Edilebilirlik Kriterleri

Bireysel başvuruların çok büyük bir kısmı, esastan incelenmeye (hak ihlali olup olmadığının tartışılmasına) geçilmeden, usuli nedenlerle reddedilmektedir. “Kabul edilebilirlik” (inadmissibility) olarak adlandırılan bu filtreleme aşaması ⁶, başvurunun önündeki en büyük engeldir. Bu nedenle, aşağıda belirtilen “altın kurallara” uyulmaması, başvurunun esası ne kadar haklı olursa olsun, doğrudan reddedilmesine (kabul edilemezlik kararı verilmesine) yol açar.⁷

1. Altın Kural: Başvuru Yollarının Tüketilmesi

Bu, bireysel başvurunun ikincil niteliğinin ⁴ doğal bir sonucudur ve en temel kabul edilebilirlik şartıdır.

• Anayasa Mahkemesine başvurmadan önce, ihlale neden olduğu iddia edilen “işlem, eylem ya da ihmal için kanunda öngörülmüş idari ve yargısal başvuru yollarının tamamının tüketilmiş olması” bir zorunluluktur.³
• Bu, örneğin bir mahkeme kararına karşı istinaf ve temyiz gibi olağan kanun yollarının tamamının kullanılmış ve bu sürecin sonlanmış olması gerektiği anlamına gelir.
• Başvuruya dayanak olan kararın “kesinleşmiş” (nihai) bir karar olması şarttır.³ Başvuru formunda, bu “nihai kararı veren mahkeme, merci veya makamın” (ilk derece, istinaf ya da temyiz mahkemesi) ve bu kararın “tarih ve sayısının” (esas ve karar numaraları) açıkça belirtilmesi gerekir.³

Başvuru yolları tüketilmeden yapılan başvurular, “başvuru yollarının tüketilmemesi” nedeniyle kabul edilemez bulunur.⁷

2. Altın Kural: 30 Günlük Kritik Süre (Süre Aşımı)

Bireysel başvuru, zaman aşımına tabi bir haktır ve bu süre çok kısadır.

• Başvuru, “başvuru yollarının tüketildiği tarihten”, eğer tüketilecek bir başvuru yolu öngörülmemişse “ihlalin öğrenildiği tarihten” itibaren otuz gün içinde yapılmalıdır.³
• 30 günlük bu süre, hak düşürücü bir süredir. Sürenin başlangıç tarihi, başvurucular için en kritik tuzaklardan birini oluşturmaktadır. Süre, kararın başvurucuya “resmen tebliğ edildiği” tarihten değil, “öğrenildiği” tarihten başlar.
• Anayasa Mahkemesi içtihadı, kararın UYAP (Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi) üzerinden erişilebilir hale gelmesini veya avukatın kararı fiziken görmesini “öğrenme” olarak kabul edebilmektedir. “Tebliğden Önce Öğrenme” ⁷ durumu, süreyi başlatır. AYM içtihadına göre, erişilebilir hale gelen nihai kararın en geç üç ay içinde ilgilileri tarafından bilindiği ve gerekçesinin öğrenildiği kabul edilebilmektedir.⁷
• Bu nedenle, başvurucuların nihai kararı UYAP veya mahkeme kalemi vasıtasıyla öğrendikleri tarihi (formdaki “öğrenme tarihi” ³) esas almaları ve resmî tebligatın gelmesini beklemeden 30 günlük süreyi işletmeleri, hak kaybını önlemek adına zorunludur.

30 günlük süre geçtikten sonra yapılan başvurular, “süre aşımı” nedeniyle kabul edilemez bulunur.⁷

Süreyi Kaçırma ve Mazeret (İstisna)

30 günlük sürenin kaçırılması halinde tek bir istisnai yol bulunmaktadır:

• Mücbir sebep (deprem, sel gibi) veya ağır hastalık gibi “haklı bir mazeret” ³ nedeniyle süresinde başvuru yapamayanlar, mazeretin ortadan kalktığı tarihten itibaren on beş gün içinde ³ başvuruda bulunabilirler.
• Bu durumda, başvuru formuna mazereti açıklayan beyanlar ve “mazeretini ispatlayan belgeler” ³ eklenmelidir. Anayasa Mahkemesi, bu tür başvurularda öncelikle mazeretin geçerli olup olmadığını inceler ve mazereti kabul eder veya reddeder.⁵

Diğer Kabul Edilemezlik Nedenleri

Süre ve tüketme şartlarına ek olarak, başvurular ⁷’de listelenen şu nedenlerle de kabul edilemez bulunabilir:

• Açıkça Dayanaktan Yoksunluk: Başvurunun hiçbir ciddi hukuki temelinin olmaması veya ihlal iddiasının kanıtlanamaması.
• Kişi Bakımından Yetkisizlik: Başvuranın “mağdur” ³ sıfatını taşımaması.
• Konu Bakımından Yetkisizlik: İddia edilen ihlalin, Anayasa veya AİHS kapsamındaki haklar ³ dışında kalması.
• Zaman Bakımından Yetkisizlik: İhlal iddiasına konu olayın, bireysel başvurunun yürürlüğe girdiği 23 Eylül 2012 tarihinden ¹ önce kesinleşmiş olması.⁶
• Başvuru Hakkının Kötüye Kullanılması: Mahkemeyi yanıltıcı bilgi vermek gibi durumlar.

---

Bölüm 3: Başvuru Dosyasının Hazırlanması: Form, Gerekçe ve Ekler

Kabul edilebilirlik şartlarını taşıdığını düşünen başvurucunun, başvurusunu son derece titiz bir teknik ve stratejik hazırlıkla sunması gerekmektedir.

Adım 1: Resmi Başvuru Formunun Temini ve Teknik Gereklilikler

Başvurunun “şekil” şartları, İçtüzük ile katı kurallara bağlanmıştır:

• Başvuru, Anayasa Mahkemesinin internet sayfasında (anayasa.gov.tr) ⁸ örneği bulunan resmi “Bireysel Başvuru Formu” ³ kullanılarak yapılmak zorundadır. Ayrı bir dava dilekçesi kabul edilmemektedir.
• Form, PDF ⁸ veya ZIP ⁸ formatında indirilebilir.
• Formun bilgisayarda (elektronik olarak) doldurulabilmesi için Adobe Reader 9 veya daha güncel bir sürümünün ⁸ yüklü olması gerekir.
• Başvurucu, formu bilgisayarda doldurup kaydedebilir veya formun çıktısını alıp okunaklı bir “el yazısı ile” ⁸ doldurabilir.
• Her iki durumda da, doldurulan formun mutlaka çıktısı alınmalı ve ilgili bölüm (VII. Beyan ve İmza) başvurucu veya temsilcisi tarafından imzalanmalıdır.³ İmzalı asıl nüshanın ibrazı zorunludur.

Adım 2: Formun Doldurulması (Stratejik Yaklaşım)

Formun doldurulması, teknik bir angarya değil, davanın kazanılması için ilk ve en önemli adımdır.

• Form, zorunlu olarak Türkçe doldurulmalıdır.³
• Formun (ekleri hariç) 10 sayfayı geçmemesi gerekmektedir.³

Bölüm IV (İhlal İddiaları) – Başvurunun Kalbi: Başvurunun kaderi bu bölümde yazılanlara bağlıdır. ³’da detaylandırılan şu ilkelere göre doldurulmalıdır:

1. Açık ve Özet Olma: İddialar, hukuki terimlere boğulmadan, “açık, sade ve anlaşılır” bir dille ifade edilmelidir.³
2. Hakla İlişkilendirme: İhlale neden olduğu iddia edilen olaylar (A. Olayların Açıklanması) ile Anayasa’nın hangi maddesi ³ ve/veya AİHS kapsamındaki ³ hangi hakkın (C. İhlal İddiaları) ihlal edildiği arasında “bağlantının kurulup açıklanması” zorunludur.³
3. Ayrı Ayrı Açıklama: Eğer birden fazla temel hak (örneğin hem adil yargılanma hem mülkiyet hakkı) ihlal edilmişse, her bir ihlal iddiası ve gerekçesi “ayrı ayrı” ³ açıklanmalıdır.
4. Gerekçe ve Delil: Her ihlal iddiası için “gerekçeler ve delillere ait özlü açıklamalar” ³ sunulmalıdır. “Hakkım ihlal edildi” demek yeterli değildir; neden ve nasıl ihlal edildiği açıklanmalıdır.
5. Mağduriyetin Kanıtı: Başvurucu, soyut bir ihlalden değil, “kişisel ve güncel bir hakkının” ³ ihlal edildiğini ve bu mağduriyetin “başvuru yapıldığı sırada da sürdüğünü” ³ gerekçeleriyle ortaya koymalıdır.

Adım 3: Gerekli Ek Belgeler ve Dizi Pusulası

Başvuru formu tek başına yeterli değildir; iddiaları destekleyen belgelerin de sunulması gerekir.

• Forma eklenen belgelerin, asılları değil, “onaylı suretlerinden” ³ oluşmasına dikkat edilmelidir.

Zorunlu Ekler:

1. Temsil Belgesi (Varsa): Başvuru avukat aracılığıyla yapılıyorsa vekâletname; tüzel kişi adına yapılıyorsa temsile yetki belgesi.³
2. Harç Makbuzu: Başvuru harcının ödendiğini gösteren “harç tahsil makbuzu”.³
3. Nihai Karar: Başvuru yollarının tüketildiğini gösteren kesinleşmiş mahkeme veya merci kararı (tebliğ şerhiyle birlikte).³

Dizi Pusulası (Kritik Tavsiye):

Başvuru formunun I. Bölümü’nde “Başvuru Dizi Pusulası” kısmı yer alır. Bu bölümün titizlikle doldurulması, başvurunun akıbeti için kritik önemdedir. Bireysel Başvuru Bürosu’ndaki ⁶ idari incelemeyi yapan raportörlerin işini kolaylaştırmak, sürecin sağlığı için zorunludur.

• Tüm ek belgeler “tarih sırasına göre” ³ numaralandırılmalıdır.
• Bu belgeler, pusula kısmına “ana başlıklar hâlinde sayfa numaralarıyla birlikte” ³ yazılmalıdır.
• Anayasa Mahkemesi Başvuru Kılavuzu, bu usule uymanın “başvurunun inceleme süresini kısaltacağını” ³ açıkça belirtmektedir. Düzensiz, karmaşık ve endekslemesi yapılmamış bir dosya, inceleme sürecini geciktirir ve olumsuz bir ilk izlenim yaratır.
• Ayrıca, belgelerin düzenlenmesinde “zımba, ataş, yapıştırıcı bant” ³ gibi malzemelerin kullanılmaması gerekmektedir.

---

Bölüm 4: Mali Yükümlülükler ve Başvurunun Gönderilmesi

Başvurunun hazırlanmasının ardından, mali yükümlülüklerin yerine getirilmesi ve dosyanın fiziken Mahkemeye ulaştırılması gerekir.

Başvuru Harcı ve Maliyetler (2025 Yılı)

Bireysel başvuru, harca tabi bir yargısal faaliyettir.

• Adalet Bakanlığı tarafından yayımlanan ve ⁹ kaynağında belirtilen 2025 yılı harç tarifesine göre, “Anayasa Mahkemesi Bireysel Başvurularında Başvuru Harcı” 5.064,40 ₺ olarak belirlenmiştir.
• Bu harcın ilgili vergi dairesine veya maliye veznesine yatırılması ve alınan “harç tahsil makbuzunun” ³ başvuru formuna eklenmesi zorunludur.

Tablo 1: AYM Bireysel Başvuru Güncel Maliyetleri (2025 Yılı)

Kalem	Tutar (TRY)	Gerekli Açıklama
AYM Bireysel Başvuru Harcı 9	5.064,40 ₺	Başvuru formu teslim edilirken ödenmesi zorunlu olan maktu harçtır.
Adli Yardım	–	Bu harcı ödeme gücü olmadığını belgeleyenler adli yardım talebinde bulunabilir.

Adli Yardım Talebi

Başvuru harcını veya olası yargılama giderlerini ödeme gücünden yoksun olan başvurucular ³, adli yardım talebinde bulunabilirler.

• Bu talep, başvuru formunun “V. Diğer Bilgiler” bölümünde gerekçelendirilmelidir.
• Ancak bu talep, basit bir beyana dayandırılamaz. ¹⁰ kaynağı, bu konuda net bir uyarıda bulunmaktadır: “Soyut ve gerekçesiz bir şekilde ve herhangi bir belgeye dayanmaksızın” yapılan adli yardım talepleri incelenmeksizin reddedilebilir.
• Başvurucunun, ödeme gücü olmadığını ispatlayan belgeleri (örneğin muhtarlıktan alınacak fakirlik belgesi, sosyal yardım alındığına dair belgeler) ¹⁰ talebine eklemesi şarttır. Aksi takdirde, eksikliğin giderilmesi için yazışma yapılacak ve bu durum “başvurunun sonuçlandırılma sürecinin uzamasına” ¹⁰ neden olacaktır.

Başvurunun Teslim Edileceği Yerler ve Yöntemler

Başvuru formu ve ekleri³’de belirtildiği üzere bizzat veya iadeli taahhütlü posta yoluyla aşağıdaki mercilerden birine teslim edilebilir:

1. Doğrudan Anayasa Mahkemesi Başkanlığı: Ahlatlıbel Mahallesi, İncek Şehit Savcı Mehmet Selim Kiraz Bulvarı No: 4, 06805 Çankaya / Ankara.³
2. Diğer Mahkemeler: Başvurucunun bulunduğu yerdeki adliyelerde (asliye hukuk mahkemesi, sulh hukuk mahkemesi veya idari yargı mercileri).³ Bu mahkemeler, başvuruyu harç makbuzuyla birlikte derhal AYM’ye gönderir.
3. Yurt Dışı Temsilcilikleri: Türkiye Cumhuriyeti’nin yurt dışı temsilcilikleri (Büyükelçilikler, Konsolosluklar).³

Başvuru tarihi, formun ve harç makbuzunun bu mercilerden birine verildiği tarih olarak kabul edilir.³

Elektronik Başvuru (UYAP): Dava ve diğer yargılama işlemlerinin elektronik ortamda gerçekleştirildiği hallerde, başvurunun “UYAP” kullanılarak yapılması da mümkündür.³

---

Bölüm 5: Başvurunun Mahkeme Önündeki Yolculuğu: İnceleme Aşamaları

Başvuru dosyası Anayasa Mahkemesine ulaştıktan sonra¹¹’de ana hatları çizilen çok aşamalı bir inceleme sürecine girer.

Aşama 1: Kayıt ve İdari İnceleme (Ön İnceleme)

• Başvuru, Mahkemeye ulaştığında kaydedilir ¹¹ ve başvurucuya, başvuru numarasını belirten bir yazı (kayıt alındı belgesi) gönderilir.¹²
• Dosya, “Bireysel Başvuru Bürosu” ⁶ tarafından bir “idari incelemeden” (veya “ön inceleme” ⁶) geçirilir.
• Bu aşamada, başvurunun esasına girilmez. Yalnızca 30 günlük süreye uyulup uyulmadığı, formun usulüne uygun doldurulup doldurulmadığı ve eklerinde (harç, vekâletname, nihai karar) herhangi bir eksiklik olup olmadığı incelenir.⁶

Aşama 2: Eksikliklerin Giderilmesi

• İdari incelemede, “temel nitelikte olmayan” (örn. harç makbuzu, imza, yetki belgesi eksiği) bir eksiklik tespit edilirse ¹⁴, başvuru hemen reddedilmez.
• Başvurucuya veya temsilcisine bu eksikliği gidermesi için 15 günlük bir süre tanınır.¹⁴
• Bu süre içinde eksiklik giderilmezse, başvuru “idari ret” ⁷ kararıyla reddedilir. Bu karara karşı 7 gün içinde itiraz mümkündür.¹⁴

Aşama 3: Kabul Edilebilirlik İncelemesi (Komisyonlar)

İdari incelemeyi geçen veya eksiklikleri tamamlanan dosya, “Komisyonlara” ⁶ sevk edilir.

• Komisyonlar, başvurunun Bölüm 2’de detaylandırılan “kabul edilebilirlik kriterlerini” (süre, yolların tüketilmesi, açıkça dayanaktan yoksunluk vb.) ⁷ taşıyıp taşımadığını inceler.
• Komisyonlar, başvurunun “kabul edilemez olduğuna” ¹¹ “oybirliği ile” ¹¹ karar verebilirler. Bu karar kesindir.

Aşama 4: Esas İncelemesi (Bölümler)

Komisyonlar tarafından kabul edilemez bulunmayan veya hakkında oybirliğiyle karar verilemeyen başvurular, esas incelemesi için “Bölümlere” ¹¹ sevk edilir.

• Bölümler, öncelikle “kabul edilebilirlik ve esasın birlikte incelenmesine” ¹¹ veya önce “kabul edilebilirlik incelemesi” ¹¹ yapılmasına karar verebilir. Yani Bölümler de başvuruyu kabul edilemez bularak reddedebilir.
• Başvuru Bölüm tarafından kabul edilebilir bulunursa, “Esas İncelemesi” ¹¹ aşamasına geçilir.
• Bu aşama, başvurucunun temel bir hakkının ihlal edilip edilmediğinin ¹⁵ hukuken tartışıldığı ve karara bağlandığı nihai aşamadır.

Süreç Takibi

Başvurucular, başvurularının hangi aşamada olduğunu (idari inceleme, Komisyon, Bölüm vb.) merak etmektedir.

• Başvurucular, kendilerine verilen kayıt numarasıyla “e-Devlet Kapısı” ³ üzerinden “Bireysel Başvuru Sorgulama” ¹⁶ hizmetini kullanarak dosyalarının güncel durumunu takip edebilirler.¹²
• Anayasa Mahkemesi, idari yoğunluk nedeniyle “telefon, faks, elektronik posta vb. yollarla” ³ süreç hakkında bilgi vermemektedir.

---

Bölüm 6: Özel ve Acil Durum Usulleri

Tüm başvurular standart inceleme sırasını beklemez. Acil ve geri dönülmez tehlikelerin veya sistemik sorunların varlığı halinde özel usuller devreye girer.

Tedbir Talebi (İnfazın Durdurulması)

Bireysel başvuru sürecindeki en kritik ve en yanlış anlaşılan konulardan biri tedbir talebidir.

• Kural: Bireysel başvuru yapılmış olması, hakkında başvuru yapılan kesinleşmiş kamu gücü işleminin (örn. mahkeme kararı, idari işlem) “icrası ya da infazını” otomatik olarak durdurmaz.⁵ İnfaz, başvuru süresince devam eder.
• İstisna (Tedbir Kararı): Bu kuralın tek istisnası, telafisi güç veya imkânsız bir zararın doğmasını engellemek için verilen “tedbir kararıdır”.
• Nedir? Tedbir kararı, başvurucunun “yaşamına ya da maddi veya manevi bütünlüğüne yönelik ciddi bir tehlike” ¹⁷ bulunduğunun anlaşılması üzerine, Mahkemenin ihlale neden olan işlemi geçici olarak durdurmasıdır.²
• Eşiği Çok Yüksektir: Tedbir, yalnızca “ciddi bir tehlike” ¹⁸ halinde verilir. Tipik örnekleri, başvurucunun sınır dışı edilme ¹⁷ riski veya “ceza infaz kurumunda veya geri gönderme merkezinde sağlık durumu” ¹⁷ dikkate alınmaksızın tutulması gibi yaşamı veya bütünlüğü tehdit eden durumlardır.
• Nasıl Talep Edilir? Başvuru formunun V. Bölümü’ndeki “Tedbir talebi varsa nedenleri” ¹⁸ kısmına, bu talebin gerekçeleri açıkça yazılmalıdır.
• Süreç: Tedbir talepleri “derhâl” ¹⁷ incelenir. Anayasa Mahkemesi, aciliyetine binaen bu talepleri hızla değerlendirir. Mesai günlerinde saat 16.00’ya kadar ulaşan talepler “aynı gün” ¹⁸ değerlendirilir.

Pilot Karar Usulü (Yapısal Sorunlar)

Anayasa Mahkemesi, bazen binlerce başvurunun aynı hukuki sorundan kaynaklandığını tespit edebilir.

• Nedir? AYM, bir başvurunun “yapısal bir sorundan” ²⁰ kaynaklandığını (örneğin, yargılamaların sistematik olarak “makul sürede” ⁴ tamamlanamaması) ve bu sorunun “başka başvurulara da yol açtığını” ²¹ tespit ederse, “pilot karar usulünü” ²⁰ uygulayabilir.
• Sonucu: Mahkeme, bu yapısal sorunu ve çözüm yollarını ele alan “pilot bir karar” ²¹ verir. Bu karardan sonra, benzer nitelikteki binlerce başvuru ²¹, idari merciler veya alt mahkemeler tarafından bu pilot karardaki ilkeler çerçevesinde çözümlenir.

---

Bölüm 7: Karar Aşaması ve Sonuçları

Bölümler tarafından yapılan esas incelemesi ¹¹ tamamlandığında, Mahkeme başvurunun esası hakkında bir karar verir.

Verilebilecek Karar Türleri

İnceleme sonucunda ³’de belirtilen temel karar türleri şunlardır:

1. Kabul Edilemezlik (Inadmissibility): Başvurunun Bölüm 2’de belirtilen usuli şartları (süre, yolların tüketilmesi, açıkça dayanaktan yoksunluk vb.) taşımaması nedeniyle esasına girilmeden reddedilmesi.³
2. Düşme (Strike-out): Başvurucunun başvurusundan feragat etmesi ¹⁹, vefat etmesi, davanın konusuz kalması veya Mahkemenin incelemeyi sürdürmeyi haklı kılan bir neden görmemesi halinde verilen karar.⁷
3. İhlal Olmadığı Kararı (No Violation): Başvurunun kabul edilebilir bulunduğu, ancak esastan yapılan incelemede iddia edilen temel hak ihlalinin gerçekleşmediğinin tespit edilmesi.³
4. İhlal Kararı (Violation): Başvurunun kabul edilebilir bulunduğu ve esastan yapılan incelemede başvurucunun temel bir hakkının kamu gücü tarafından ihlal edildiğine ¹⁵ karar verilmesi.³

İhlal Kararı Verilmesinin Sonuçları

Anayasa Mahkemesi bir “ihlal kararı” verdiğinde, sadece ihlali tespit etmekle kalmaz, aynı zamanda bu ihlalin ve sonuçlarının nasıl ortadan kaldırılacağına da hükmeder.¹⁵

1. Yeniden Yargılama: Eğer tespit edilen ihlal bir mahkeme kararından kaynaklanmışsa ¹⁹, Anayasa Mahkemesi, “ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde” ¹⁵ “yeniden yargılama yapılması” ¹⁹ için dosyayı ihlali gerçekleştiren ilgili mahkemeye (ilk derece, istinaf veya temyiz) ¹⁵ geri gönderir. Yeniden yargılama yapan mahkeme, AYM’nin ihlal kararı doğrultusunda yeni bir karar vermek zorundadır.
2. Tazminat: Yeniden yargılama yapılmasının mümkün olmadığı veya ihlalin sonuçlarını gidermeye yetmediği durumlarda, Mahkeme başvurucu lehine “tazminata hükmetme” ¹⁵ kararı verebilir. Hükmedilen bu tazminat, kararın tebliğinden itibaren dört ay içinde Maliye Bakanlığı tarafından ¹⁵ başvurucuya ödenir.
3. Yapılması Gerekenlere Hükmetme: Mahkeme, ihlalin giderilmesi için “genel mahkemelerde dava açılması yolunu” ¹⁵ gösterebilir veya ihlalin bir idari işlemden kaynaklanması halinde bu işlemin geri alınması gibi spesifik adımlara hükmedebilir.

---

Sonuç: Stratejik Değerlendirme ve Başarı Şansı

Bu kapsamlı rehber, Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru sürecinin, ne kadar teknik, detay odaklı ve katı usul kurallarına bağlı bir yol olduğunu net bir şekilde ortaya koymaktadır. Bu yol, temel hak ihlalleri karşısında son derece güçlü bir güvence sunmakla birlikte, bu güvenceye ulaşmak ciddi bir hukuki hazırlık gerektirmektedir.

Başarı, başvurunun esastaki haklılığından önce, Bölüm 2 ve 3’te detaylandırılan “kabul edilebilirlik” filtrelerinin hatasız bir şekilde aşılmasına bağlıdır. İhlal iddialarının ³ Anayasa ve AİHS kapsamındaki haklarla ³ güçlü ve gerekçeli bir şekilde ilişkilendirilmesi, başvuru yollarının tüketildiğini gösteren “nihai kararın” ³ doğru tespit edilmesi ve en önemlisi, “öğrenme” tarihinden başlayan 30 günlük ⁵ hak düşürücü süreye riayet edilmesi, başvurunun esastan incelenmesi için hayati önem taşımaktadır.

Dosyanın “Dizi Pusulası” ³ gibi teknik detaylarının titizlikle hazırlanması dahi inceleme süresini ³ etkileyebilmektedir. Sürecin bu karmaşıklığı, adli yardım talebindeki ispat yükümlülüğü ¹⁰ ve tedbir talebindeki yüksek eşik ¹⁸ göz önüne alındığında, hak kaybı yaşanmaması adına bir hukuk uzmanından (avukat) profesyonel destek alınması, başvurunun esastan incelenme ve başarıya ulaşma şansını önemli ölçüde artıracaktır.

Bireysel başvuru yaparken izlemeniz gereken yol haritası için sunum dosyamız;

Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru – Sıkça Sorulan Sorular (SEO Uyumlu SSS Bölümü)

Diğer makalelerimiz;

Munzam Zarar (Aşkın Zarar) Nedir? AYM’nin Emsal Kararı Işığında Enflasyon Farkı Tazminatı 

2025-2026 Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi (AAÜT)

Alıntılanan çalışmalar

1. Bireysel Başvuru | Anayasa Mahkemesi, erişim tarihi Kasım 7, 2025, https://www.anayasa.gov.tr/tr/mahkeme/gorev-ve-yetkileri/bireysel-basvuru/
2. Anayasa Mahkemesi̇ni̇n Bi̇reysel Başvuru Tedbi̇r Kararı – Erbab Hukuk Arabuluculuk ve Danışmanlık, erişim tarihi Kasım 7, 2025, https://www.erbabhukuk.com/anayasa-mahkemesinin-bireysel-basvuru-kapsamindaki-tedbir-karari/
3. tc anayasa mahkemesi bireysel başvuru formu kılavuzu, erişim tarihi Kasım 7, 2025, https://www.anayasa.gov.tr/media/5687/basvuru_kilavuzu.pdf
4. Anayasa Mahkemesi Makul Sürede Yargılanma Hakkı ile İlgili Pilot Karar Verdi, erişim tarihi Kasım 7, 2025, https://www.astra-law.com/haberler/anayasa-mahkemesi-makul-surede-yargilanma-hakki-ile-ilgili-pilot-karar-verdi.html
5. Sıkça Sorulan Sorular – Anayasa Mahkemesi, erişim tarihi Kasım 7, 2025, https://www.anayasa.gov.tr/tr/iletisim/sikca-sorulan-sorular/
6. Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuruda Kabul Edilebilirlik Kriterleri ve İnceleme Yöntemi, erişim tarihi Kasım 7, 2025, https://www.anayasa.gov.tr/media/4479/8.pdf
7. Bireysel Başvuru Kabul Edilebilirlik Kriterlerine Ait Emsal Kararlar – Anayasa Mahkemesi, erişim tarihi Kasım 7, 2025, https://www.anayasa.gov.tr/tr/bireysel-basvuru/bireysel-basvuru-kabul-edilebilirlik-kriterlerine-ait-emsal-kararlar/sure-asimi/
8. Bireysel Başvuru Elektronik Formu | Anayasa Mahkemesi, erişim tarihi Kasım 7, 2025, https://www.anayasa.gov.tr/tr/bireysel-basvuru/bireysel-basvuru-elektronik-formu/
9. 2025 YILI İDARÎ YARGI POSTA MASRAF VE HARÇLARI, erişim tarihi Kasım 7, 2025, https://rayp.adalet.gov.tr/resimler/26/dosya/2025-yiliharclar03-01-20252-55-pm.pdf
10. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğünün 59 uncu maddesine göre hazırlanmıştır., erişim tarihi Kasım 7, 2025, https://kiev-be.mfa.gov.tr/Content/assets/consulate/images/localCache/12/e0191108-d484-4835-85d0-f3eb83dbfa3c.pdf
11. Bireysel Başvuru Süreçleri – Anayasa Mahkemesi, erişim tarihi Kasım 7, 2025, https://www.anayasa.gov.tr/media/8619/basvuru_surecleri_2023.pdf
12. BIREYSEL BAŞVURU – Anayasa Mahkemesi, erişim tarihi Kasım 7, 2025, https://www.anayasa.gov.tr/files/bireyselbasvuru/bb_brosur.pdf
13. Bireysel başvurunun Ön İNCELEME USULÜ, BİREYSEL BAŞVURU BÜROSUNUN ÇALIŞMA SİSTEMİ – DergiPark, erişim tarihi Kasım 7, 2025, https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/155567
14. Anayasa Mahkemesi Bireysel Başvuru 2025 | Mıhcı Hukuk Bürosu, erişim tarihi Kasım 7, 2025, https://mihci.av.tr/anayasa-mahkemesi-bireysel-basvuru/
15. bireysel başvuruda ihlalin ortadan kaldırılmasının bir aracı olarak “yeniden yargılama” kararı ve icrası – DergiPark, erişim tarihi Kasım 7, 2025, https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/1832024
16. Bireysel Başvuru Sorgulama – e-Devlet Kapısı, erişim tarihi Kasım 7, 2025, https://www.turkiye.gov.tr/anayasa-mahkemesi-bireysel-basvuru-sorgulama
17. SIK SORULAN SORULAR Bireysel Başvuruya Dair – Anayasa …, erişim tarihi Kasım 7, 2025, https://www.anayasa.gov.tr/media/5621/bb_sss.pdf
18. Tedbir Taleplerinin Değerlendirilmesindeki İlkeler – Anayasa Mahkemesi, erişim tarihi Kasım 7, 2025, https://www.anayasa.gov.tr/tr/bireysel-basvuru/tedbir-taleplerinin-degerlendirilmesindeki-ilkeler/
19. BIREYSEL BASVURU – Anayasa Mahkemesi, erişim tarihi Kasım 7, 2025, https://www.anayasa.gov.tr/media/6570/bb_brosur.pdf
20. Makale » ANAYASA MAHKEMESİNİN PİLOT KARAR UYGULAMASI VE, erişim tarihi Kasım 7, 2025, https://dergipark.org.tr/tr/pub/yasamadergisi/issue/82969/1356959
21. Pilot karar usulü nedir? – Alptekin & Işık & Özer Hukuk ve Danışmanlık, erişim tarihi Kasım 7, 2025, https://alptekinisik.av.tr/pilot-karar-usulu-nedir.html