Konulara Göre Hukuk Rehberleri · Tüketici ve ticaret
İçindekiler Tablosu
ToggleTicari Alacaklar: Sözleşme, Fatura, Temerrüt ve Tahsil Yolları
Ticari alacak dosyasında fatura bulunması önemli olmakla birlikte alacağın doğumu, ifa ve vade ayrıca ispatlanmalıdır. Teslim veya hizmetin yapılması, karşı tarafın itirazları ve ödeme-mahsup kayıtları birlikte değerlendirilir. Tahsil yolunun seçimi, yalnızca borç tutarına göre yapılamaz.
Bu sayfada: Alacağın dayanağı ve temerrüt · Tahsil yol haritası · Süreler ve riskler · Hazırlanacak belgeler · Borçlu itiraz ederse alacak sona erer mi? · Yazılı sözleşme yoksa faturaya dayanarak alacak istenebilir mi? · Ticari tedarikte vade ve gecikme faizi
Ticari tedarikte ödeme günü belirlenmemişse gecikme faizi ne zaman başlar?
Kısa yanıt: Ticari işletmeler arasında mal veya hizmet tedarikinde, tedarikçi edimini yerine getirmişse ve TTK m. 1530 uygulanıyorsa, geçerli bir ödeme günü kararlaştırılmadığında borçlu kanundaki 30 günlük sürenin sonunda ihtarsız temerrüde düşebilir. Hesap, faturanın düzenlendiği güne değil; duruma göre faturanın alınmasına, teslime veya kabule dayanır.
Önce işlemin kapsamını ve vadeyi belirleyin
TTK m. 1530/2–3, ticari işletmeler arasındaki tedarik ilişkisini esas alır. Geçerli bir ödeme günü veya süresi kararlaştırılmışsa, tedarikçi edimini yerine getirdiği ve borçlunun gecikmeden sorumlu tutulamayacağı bir durum bulunmadığı takdirde, vade geçince ayrıca ihtar gerekmez. Vadenin bitimini izleyen günden itibaren sözleşmede faiz şartı olmasa da temerrüt faizi istenebilir. İşlem m. 1530 kapsamı dışındaysa TBK m. 117’nin ihtar ve belirli vade kuralları ayrıca incelenir.
Otuz gün hangi olaydan sayılır?
- Fatura teslimden sonra alınmışsa: Faturanın veya eşdeğer ödeme talebinin borçluya ulaştığı tarihten sonraki 30 gün esas alınır.
- Faturanın alınma tarihi belirsizse: Mal veya hizmetin teslim alınmasını izleyen 30 güne bakılır.
- Fatura teslimden önce alınmışsa: Başlangıç faturanın alınması değil, mal veya hizmetin teslimidir.
- Kabul veya gözden geçirme usulü varsa: Fatura, kabul ya da inceleme tarihinde veya öncesinde alınmışsa 30 gün kabul veya incelemeden sonra hesaplanır. Sözleşmedeki inceleme süresi teslimden itibaren 30 günü aşıyor ve bu durum alacaklı aleyhine ağır haksızlık oluşturuyorsa inceleme süresi teslimden başlayarak 30 gün kabul edilir.
Bu dört ihtimal TTK m. 1530/4’te, ödeme günü veya süresi kararlaştırılmadığında ya da kararlaştırılan süre m. 1530/5’e aykırı olduğunda uygulanır. Örneğin 3 Kasım’da teslim edilen malın faturası 5 Kasım’da alınmışsa ve özel bir kabul usulü yoksa, hesapta esas alınacak olay 5 Kasım’daki alımdır. Faturaya itiraz için öngörülen sekiz gün ayrı bir konudur; ödeme vadesi yerine geçmez.
Sözleşmesel ödeme süresinde 60 gün esas olmakla birlikte, açık anlaşmayla ve alacaklı aleyhine ağır haksızlık yaratmamak kaydıyla daha uzun süre belirlenebilir. Alacaklı KOBİ veya tarımsal ya da hayvansal üreticiyse ya da borçlu büyük ölçekli işletmeyse bu istisna uygulanmaz. Taksitli ödemeler için m. 1530/8 ayrıca incelenmelidir.
Hangi faiz ve giderim istenebilir?
TTK m. 1530/7 kapsamındaki geç ödemelerde, geçerli bir temerrüt faizi oranı kararlaştırılmamışsa TCMB’nin ilanı esas alınır. 1 Ocak 2026’dan geçerli oran yıllık %43, asgari tahsil giderimi 2.020 TL’dir. Tebliğ 2 Ocak 2026’da yayımlanmıştır. Bu oran her ticari borca uygulanmaz. Hesap birden fazla yıla yayılıyorsa ilgili dönem oranları ve ara ödemeler ayrıştırılır; faiz ve tahsil giderimi talep cetvelinde ayrı kalemler olarak gösterilir.
Alacak dosyası nasıl hazırlanır ve hangi yol izlenir?
- Teslim ve vade kayıtlarını eşleştirin. Sözleşmeyi, siparişi, irsaliye veya hizmet kabul belgesini, e-fatura iletim kayıtlarını ve dekontları birlikte saklayın. Fatura üzerindeki tek taraflı vade kaydını tarafların anlaşmasıyla karıştırmayın.
- Her teslim ve faturayı ayrı hesaplayın. Bakiye, faturanın alınma ve teslim tarihleri, varsa kabul tarihi, vade, faiz başlangıcı ve kısmi ödemeler bir cetvelde izlenebilir olmalıdır. İhtar gerekiyorsa gönderim ve ulaşma kaydını koruyun.
- Takip ile davayı ayırın. Muaccel bakiye için genel haciz yoluyla ilamsız takip değerlendirilebilir. İtirazla duran takipte İİK m. 67 uyarınca itirazın iptali için itirazın alacaklıya tebliğinden itibaren bir yıl; İİK m. 68 kapsamındaki belgeler varsa icra mahkemesinde kaldırma için yine tebliğden itibaren altı ay söz konusudur. Sıradan bir fatura tek başına m. 68’de aranan belge olarak görülmemelidir.
- Dava şartını ve mahkemeyi kontrol edin. Ticari nitelikteki para alacağı ve itirazın iptali davalarında TTK m. 5/A kapsamında önce arabuluculuk bürosuna başvurulur. 6325 sayılı Kanun m. 18/A uyarınca büro başvurusu ile son tutanak arasındaki sürede zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez. Ticari davada asliye ticaret mahkemesi görevlidir; yetki için davalının yerleşim yeri ve sözleşmenin ifa yeri dahil uygulanabilir kurallar, varsa geçerli yetki veya tahkim şartı kontrol edilir.
Ödeme süresi, icra itirazından sonraki süre ve alacağın zamanaşımı birbirinden ayrıdır. TBK m. 149 uyarınca zamanaşımı kural olarak muacceliyetle başlar; muacceliyet bildirime bağlıysa bildirimin yapılabileceği gün esas alınır. Sürenin uzunluğu sözleşme türüne ve özel hükümlere göre değerlendirilir. Takip yollarının ayrıntıları için icra itirazları rehberine bakılabilir.
Resmî kaynaklar ve değerlendirme tarihi: 7 Kasım 2026. TTK m. 4, 5, 5/A ve 1530 · TCMB faiz ve giderim tablosu · 2 Ocak 2026 tarihli Resmî Gazete · TBK m. 117 ve 149 · İİK m. 67–68 · 6325 sayılı Kanun m. 18/A · HMK m. 6, 10 ve 17–18. Bölüm genel bilgilendirme amaçlıdır; somut hesap teslim, ödeme ve tebliğ belgeleri üzerinden yapılır.
Yazılı sözleşme yoksa faturaya dayanarak alacak istenebilir mi?
İmzalı bir sözleşmenin bulunmaması, alacağın hiç doğmadığını veya faturanın tek başına her şeyi ispatladığını göstermez. Kanunda özel şekle tabi tutulan işlemler saklı olmak üzere sözleşmenin kurulması ile onun mahkemede nasıl ispatlanacağı ayrı sorulardır. Siparişin verildiği, malın teslim edildiği veya hizmetin yapıldığı somutlaştırılmalıdır.
TTK m. 21/2’de faturanın alınmasından itibaren sekiz gün içinde içeriğine itiraz edilmemesine ilişkin düzen vardır. Bu kural, gerçekte bulunmayan bir temel ilişkiyi her durumda kendiliğinden kuran genel bir borç karinesi gibi kullanılmamalıdır. Faturanın düzenlenmesi, karşı tarafa ulaşması ve ifanın gerçekleşmesi ayrı ayrı ele alınır.
- Sipariş: E-posta, teklif-kabul, yazışma, platform veya satın alma kayıtları.
- İfa: İrsaliye, teslim alanın yetkisi, teslim tutanağı, hizmet çıktısı ve kabul belgeleri.
- Hesap: E-fatura ve itiraz kayıtları, cari hesap hareketleri, banka ödemeleri, iadeler ve mahsuplar.
- İspat: Elektronik belgelerin asılları ve bütünlüğü korunur. HMK m. 199’daki belge kavramı, m. 200’deki senetle ispat koşullarını veya m. 222’deki ticari defter şartlarını kendiliğinden ortadan kaldırmaz.
Alacak çizelgesinde her faturanın konusu, teslimi, vadesi, ödeme ve bakiye tutarı gösterilmelidir. Sadece toplam bakiye yazılması, karşı tarafın iade veya ayıp iddiasına cevap vermez. Borçlu şirketin tam unvanı, işlemi yapan kişinin temsil yetkisi ve varsa teminatlar ayrıca doğrulanır.
İşlemin ticari dava sayılması, TTK m. 5/A kapsamında arabuluculuk ve icra itirazından sonra kullanılacak yol ayrı kontrol edilir. Her alacağa aynı zamanaşımı veya faiz başlangıcı uygulanmaz. Takip yolları için icra itirazları rehberi; işlemin kurulması için sözleşmeler rehberi kullanılabilir.
Bu bölümün dayanakları: TBK m. 1, 12 ve 117 · TTK m. 5/A ve 21 · HMK m. 199, 200 ve 222. Kontrol: 31 Ekim 2026.
Alacağın dayanağı ve temerrüt
Sözleşme, sipariş, teslim, kabul ve fatura aynı işlem zincirinin farklı belgeleridir. Faturaya itiraz edilmemiş olması, hiç yapılmamış bir teslimi her durumda tek başına ispatlamaz. Tacirler arasındaki ticari defterler de kanuni koşullarıyla incelenir. TBK m. 117 ve TTK m. 1530 gibi düzenlemeler, temerrüt ve ödeme süresi bakımından olayın niteliğine göre önem taşır.
Ticari faiz, avans faizi, sözleşmesel faiz ve ceza koşulu aynı kavramlar değildir. Hangi oranın hangi tarihten ve hangi hukuki nedenle istendiği açıklanmalıdır. Döviz borcu, kur farkı ve kısmi ödeme hesapları da sözleşme ve emredici düzenlemeler üzerinden ayrı değerlendirilir.
Tahsil yol haritası
- Sözleşme, sipariş, sevk ve teslim belgeleri ile bütün faturalar ve ödemeler eşleştirilir.
- Vade ve temerrüt koşulları belirlenir; gerekiyorsa kanıtlanabilir ihtar gönderilir.
- Eldeki belgenin niteliğine göre genel haciz, kambiyo takibi, alacak davası veya geçici koruma seçenekleri incelenir.
- İtiraz veya dava hâlinde ticari arabuluculuk, görev ve yetki kontrol edilir; talep edilen kalemler hesap cetveliyle gösterilir.
Süreler ve riskler
Alacağın sözleşmesel dayanağı, kıymetli evrak veya özel işlem türü farklı zamanaşımı süreleri doğurabilir. TBK m. 146-147'deki genel ve özel süreler yanında ticari işlemin özel hükümleri araştırılır. İcra itirazından sonra başvurulacak yolun süresi de ayrıca takip edilir. Ticari görüşmelerin devam etmesi zamanaşımını her durumda kendiliğinden durdurmaz veya kesmez.
Hazırlanacak belgeler
Mutabakatlar, e-fatura iletim ve itiraz kayıtları, irsaliyeler, teslim imzaları, cari hesap dökümleri, banka hareketleri ve teminatlar korunur. Alacaklı ve borçlu şirketin tam unvanı ile temsilcileri doğrulanır. Aynı grup içindeki başka şirketin işlem yapmış olması, her şirketin borçtan otomatik sorumlu olduğu anlamına gelmez. Cari hesap tablosu dayanak belgelerle açıklanabilir olmalıdır.
Borçlu itiraz ederse alacak sona erer mi?
Hayır. Takibin durması ile borcun hukuken ortadan kalkması farklıdır. Eldeki belgelere göre itirazın kaldırılması, iptali veya alacak davası seçenekleri incelenir. Borçlunun malvarlığına yönelik geçici koruma için de kanuni koşullar gösterilmeli; her fatura otomatik ihtiyati haciz sebebi sayılmamalıdır.
Resmî kaynaklar ve güncellik
Mevzuat ve bağlantı kontrolü: 23 Ekim 2026. Madde numaraları metin içinde ilgili açıklamalarla birlikte gösterilmiştir.
Ayrıntılı konu rehberleri
- Vatandaşlar İçin Kapsamlı İcra Takibi Başlatma Rehberi: Adım Adım Alacak Tahsili
- Yargılama Stratejisi Olarak Delil Islahı Yoluyla Münhasıran Karşı Tarafın Ticari Defterlerine Dayanılması (HMK m. 176 vd. ve m. 222/5 Analizi)
- Karşılıksız Çek Hukuku: Şikayet, İcra Takibi, Cezai Yaptırımlar ve 2025-2026 Mevzuat Kapsamında Stratejik Çözüm Rehberi
Bağlantılı hukuk alanları
Genel bilgilendirme: Bu sayfa somut dosya için hukuki görüş veya sonuç taahhüdü içermez. Başvuru yolu ve süreler; olay, statü, belge, tebligat ve geçiş hükümleri üzerinden ayrıca değerlendirilir.
Son Yazılar
- Üniversite Hastanelerinde Başhekim Seçimi ve Hukuki Denetim: 11971 Sayılı Karar
- Akıllı Kanser İlacı Bedeli İçin SGK Davası ve İhtiyati Tedbir
- Ozan Elektronik Para’nın izni iptal edildi: Cüzdan bakiyesi nasıl istenir?
- Emniyette Sağlık Nedeniyle GİH’e Geçiş
- 2026’da Konkordato ve Doğrudan İflas Masrafları Nasıl Hesaplanır?
Faaliyet Alanlarımız
- Aile Hukuku
- Arabuluculuk
- Askeri Davalar Rehberi
- Bilişim Hukuku
- Borçlar Hukuku
- Ceza Hukuku
- Ceza Usul Hukuku
- Gayrimenkul ve Kira Hukuku
- Göç ve İltica Hukuku
- Haberler ve Hukuk Gündemi
- Hekim Rehberleri
- İcra Hukuku
- İdare Hukuku
- İdare Hukuku Rehberiniz
- İmar Hukuku
- İş Hukuku
- Kamulaştırma
- Kişisel Verilerin Korunması Hukuku
- Malpraktis Davaları
- Medeni Usul Hukuku
- Miras Hukuku
- Sağlık Hukuku
- Şirketler Hukuku
- Sözleşmeler Hukuku
- Tazminat Hukuku
- Ticaret Hukuku
- Tüketici Hukuku