Anlaşmalı boşanma, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun (TMK) 166. maddesinin 3. fıkrasında düzenlenen, eşlerin boşanma ve boşanmanın tüm hukuki sonuçları (velayet, nafaka, mal paylaşımı ve tazminat) üzerinde tam bir mutabakata vararak evlilik birliğini sona erdirmesidir.1 Bu yol, özellikle İzmir gibi metropol şehirlerde yaşayan ve zamanın değerli olduğunun bilincinde olan bireyler için, çekişmeli boşanma davalarının getirdiği uzun yargılama süreleri, yüksek maliyetler ve ağır psikolojik yıpranma süreçlerine karşı en hızlı, ekonomik ve medeni çözümü sunar.4
Ancak, sürecin hızlı olması, basit olduğu anlamına gelmemelidir. Anlaşmalı boşanmanın temeli olan “boşanma protokolü”, tarafların gelecekteki tüm hukuki ve mali ilişkisini geri dönülmez bir şekilde belirleyen bir mahkeme kararı (ilam) niteliğindedir. İzmir özelinde bir boşanma avukatının rehberliği olmadan, “birkaç kalemle” hazırlanan protokollerde yapılan küçük hatalar veya göz ardı edilen detaylar, ileride telafisi imkansız hak kayıplarına ve yıllarca sürecek yeni davalara yol açabilir. Bu rehber, İzmir’de anlaşmalı boşanma sürecini hukuki temelleri, Yargıtay kararları ışığında kritik protokol detayları ve İzmir Adliyesi’ndeki pratik uygulamalarıyla ele almak için hazırlanmıştır.
Anlaşmalı Boşanmanın Yasal Şartları: TMK 166/3’ün 5 Temel Kriteri
Bir boşanma davasının “anlaşmalı” olarak kabul edilip tek celsede sonuçlanabilmesi için kanunun aradığı şartlar kümülatiftir; yani tamamının aynı anda sağlanmış olması zorunludur. Bu şartlardan birinin dahi eksik olması halinde, taraflar anlaşmış olsalar bile dava çekişmeli boşanma davası usulüne göre yürütülür.6
Şart 1: Evliliğin En Az Bir Yıl Sürmüş Olması
TMK 166/3’ün ilk ve en net şartı, evlilik birliğinin resmi nikah tarihinden itibaren en az bir yıl sürmüş olmasıdır.1 Düğün tarihi, dini nikah tarihi veya birlikte yaşamaya başlama tarihi bu sürenin hesaplanmasında dikkate alınmaz.7 Kanun koyucu, bu süreyi eşlerin ani ve düşünülmeden alınmış kararlarla evliliklerini bitirmelerini engellemek amacıyla bir “düşünme payı” olarak öngörmüştür.9 Bir yıllık süre dolmadan açılan anlaşmalı boşanma davası, diğer tüm şartlar tam olsa dahi, mahkeme tarafından usulden reddedilecektir.7
Şart 2: Eşlerin Birlikte Başvurması veya Bir Eşin Davasını Diğerinin Kabul Etmesi
Anlaşmalı boşanma iradesi ortak olmalıdır. Bu, iki şekilde tezahür edebilir: Eşler, ortak bir dava dilekçesiyle mahkemeye “birlikte” başvurabilir veya eşlerden biri dava açar, diğer eş (davalı) de bu davayı ve boşanma talebini “kabul” eder.1
Şart 3: Hakimin Tarafları Bizzat Dinlemesi
Anlaşmalı boşanma davasında, tarafların duruşmaya bizzat katılmaları ve boşanma iradelerini hakim karşısında sözlü olarak teyit etmeleri yasal bir zorunluluktur.3 Tarafların avukatlarının duruşmada bulunması yeterli değildir. Hakim, bu görüşmede tarafların iradelerini “serbestçe” açıkladıklarına, herhangi bir baskı, tehdit veya hata altında olmadıklarına bizzat kanaat getirmek zorundadır.6 Hakim, taraflara protokolü okuyup anladıklarını ve içeriğini kabul edip etmediklerini soracaktır.14
Şart 4: Boşanmanın Mali Sonuçları ve Çocukların Durumu Üzerinde Anlaşma (Protokol)
Tarafların, boşanmanın “fer’ileri” olarak adlandırılan tüm sonuçları (yoksulluk ve iştirak nafakası, velayet, çocukla kişisel ilişki, maddi ve manevi tazminat, mal paylaşımı) üzerinde eksiksiz bir şekilde anlaşmış olmaları ve bu anlaşmayı yazılı bir “anlaşmalı boşanma protokolü” haline getirmeleri şarttır.2
Şart 5: Hakimin Protokolü Uygun Bulması
Tarafların her konuda anlaşmış olması, davanın otomatik olarak kabul edileceği anlamına gelmez. Hakim, tarafların iradesine bağlı olsa da, hazırlanan protokolü denetlemekle yükümlüdür.10 Bu denetimdeki en kritik nokta, “çocuğun üstün menfaati” ilkesidir.17 Hakim, tarafların anlaştığı velayet düzenlemesini veya çocuk için belirlenen iştirak nafakası miktarını 11 çocuğun yararına aykırı bulursa, protokolde değişiklik yapılmasını isteyebilir. Taraflar hakimin önerdiği bu değişikliği kabul etmezse, anlaşma sağlanamamış sayılır ve dava “çekişmeli” boşanma davasına dönüşür.10
Evlilik 1 Yıl Dolmadan Boşanmak: “Anlaşmalı” Boşanma Mümkün mü?
Bu, uygulamada en sık karşılaşılan ve en çok yanlış bilinen konulardan biridir.18 Birçok çift, 1 yıl dolmadan da “anlaşarak” boşanabileceklerini düşünmektedir.
Yasal Engel: TMK 166/3’ün 1 Yıllık Kesin Şartı
Kanun metni (TMK 166/3) bu konuda yoruma açık değildir. Evlilik 1 yılını doldurmamışsa, davanın “anlaşmalı boşanma” statüsünde açılması ve görülmesi teknik olarak mümkün değildir.4 Bu yola başvurulması halinde dava, şartları taşımadığı için usulden reddedilecektir.7
Hukuki Çözüm: TMK 166/1 (Şiddetli Geçimsizlik) ile Anlaşarak Tek Celsede Boşanma
1 yıl şartı yalnızca TMK 166/3 (anlaşmalı boşanma) için geçerlidir. TMK’da düzenlenen diğer boşanma sebepleri (zina, terk, şiddetli geçimsizlik vb.) için herhangi bir süre şartı aranmaz.7
Evliliği 1 yıldan az sürmüş, ancak boşanma ve boşanmanın tüm sonuçları (velayet, nafaka, mal paylaşımı) üzerinde tam bir mutabakata varmış olan çiftler için uzman avukatların uyguladığı hukuki bir yol mevcuttur. Bu, pratikte “anlaşmalı” gibi sonuçlanan, ancak teknik olarak “çekişmeli” görünen bir yöntemdir:
- Dava Açılışı: Dava, TMK 166/3 (Anlaşmalı) yerine, TMK 166/1 (Evlilik Birliğinin Temelinden Sarsılması / Şiddetli Geçimsizlik) maddesine dayanılarak “çekişmeli” bir dava olarak açılır.7
- Protokolün Eklenmesi: Tarafların üzerinde anlaştığı ve imzaladığı “anlaşmalı boşanma protokolü”, bu “çekişmeli” dava dilekçesinin ekine konulur.
- Duruşma Beyanları: Duruşma günü geldiğinde, davacı eş şiddetli geçimsizlik nedeniyle boşanmak istediğini beyan eder. Davalı eş ise “davacının tüm iddialarını kabul ettiğini, kendisinin de boşanmak istediğini ve dilekçe ekinde sunulan protokol hükümlerinin aynen kabul edilerek boşanmaya karar verilmesini” talep eder.
- Sonuç: Hakim, tarafların hem boşanma iradesinde hem de boşanmanın tüm sonuçlarını düzenleyen protokol üzerinde tam bir mutabakat içinde olduğunu gördüğünde, “çekişmeli” bir davada olduğu gibi delil toplamaya, tanık dinlemeye veya kusur araştırması yapmaya 7 gerek duymaz.
- Karar: Hakim, tarafların beyanlarını ve protokolü zapta geçirerek davayı kabul eder ve boşanmaya tek celsede karar verir.7
Bu yöntem, teknik olarak bir “çekişmeli” dava (TMK 166/1) olsa da, sonuçları ve hızı itibarıyla “anlaşmalı” boşanma (TMK 166/3) ile birebir aynı etkiyi yaratır. 1 yılını doldurmamış çiftler için evliliği tek celsede bitirmenin en hızlı ve hukuken en sağlam yoludur.
Anlaşmalı Boşanma Protokolü: Geleceğinizi Yazan Belge (Görseller Işığında Analiz)
Anlaşmalı boşanma protokolü, basit bir “boşanma belgesi” değil, geleceği belirleyen bir hukuki plandır. Bu protokol, mahkeme tarafından onaylandığı anda, tıpkı bir mahkeme kararı gibi “ilam” niteliği kazanır. Bu, belgedeki her bir cümlenin icra edilebilir olduğu ve sonradan değiştirilmesinin (bazı istisnalar dışında) mümkün olmadığı anlamına gelir.
Protokol hazırlanırken yapılan ve avukatlar tarafından en sık görülen kritik hatalar, genellikle mal rejimi, velayet ve nafaka maddelerindeki “muğlak”, “eksik” veya “hatalı” ifadelerden kaynaklanır ve ileride mutlaka yeni davalara kapı aralar.
H3: Protokolün Zorunlu Unsurları: Neler Mutlaka Olmalı?
Madde 1: Müşterek Çocukların Velayeti ve Kişisel İlişki Tesisi
- Temel İlke: Velayet düzenlemesindeki tek ve temel ilke “çocuğun üstün yararı”dır (TMK m.336). Taraflar, yasal şartları sağlaması halinde “ortak velayet” konusunda da anlaşabilirler.
- Uygulamada Sık Görülen Hata: Kişisel görüşme günlerini net ve ölçülebilir bir şekilde belirtmemek. “Baba istediği zaman çocukları görebilir” veya “Görüşme saatleri muğlak bırakılmıştır” gibi ifadeler, icra edilebilir (infazı kabil) değildir. Bu durum, velayeti alan eşin keyfi uygulamalarına ve velayeti alamayan eşin mağduriyetine yol açar.
- Yargıtay Uyarısı: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin (2020/3678 E., 2021/1426 K.) kararına göre, “velayet düzenlemesinde kişisel ilişki açıkça belirtilmediği takdirde, infaz aşamasında uyuşmazlık çıkacağı açıktır.” Bu nedenle hüküm net olmalıdır.
- Doğru İfade Örneği: “Ortak çocuk [Adı], annenin velayetinde kalacak olup, baba her ayın ilk ve üçüncü hafta sonu Cumartesi günü saat 10:00’dan Pazar günü saat 18:00’a kadar… kişisel ilişki kuracaktır.”
Madde 2: Nafaka (Yoksulluk ve İştirak Nafakası)
- Tanım: Protokolde iki tür nafaka düzenlenmelidir: Boşanma nedeniyle yoksulluğa düşecek eş için “yoksulluk nafakası” (TMK m.175) ve velayeti almayan ebeveynin çocuğun bakım ve eğitim giderlerine katılımı için “iştirak nafakası” (TMK m.182).11
- Uygulamada Sık Görülen Hata: Nafaka miktarının somut olmaması. “İleride belirlenecektir” veya “Taraflar nafakadan karşılıklı feragat etmiştir” gibi ifadeler geçersiz sayılabilir. Özellikle “iştirak nafakası” çocuğun hakkı olduğundan, bundan feragat edilmesi kamu düzenine aykırıdır ve hakimin müdahalesini gerektirir.
- Yargıtay Uyarısı: Yargıtay 3. Hukuk Dairesi’nin (2017/16849 E., 2019/4871 K.) kararı, “Tarafların nafaka miktarını açıkça belirtmedikleri anlaşmalı boşanma protokolü, hüküm doğurmaz” demektedir. Miktar net olmalıdır.
- Feragatin Bağlayıcılığı (Kritik Ayrım):
- Yoksulluk Nafakası: Eşler, birbirlerinden yoksulluk nafakası talep etmeyeceklerini protokole yazabilirler. Bu beyan kesin ve bağlayıcıdır. Boşanma kesinleştikten sonra bu eş, bir daha asla yoksulluk nafakası davası açamaz.2
- İştirak Nafakası: Bu hak, çocuğa aittir. Taraflar protokolde iştirak nafakası istememiş olsalar veya çok düşük bir miktar belirlemiş olsalar dahi, boşanma sonrasında çocuğun ihtiyaçlarının artması halinde her zaman “iştirak nafakası” veya “iştirak nafakası artırım” davası açılabilir.15
- Doğru İfade Örneği: “Davalı, davacı eşe aylık 10.000 TL yoksulluk nafakası ve müşterek çocuk için aylık 5.000 TL iştirak nafakası ödemeyi kabul eder. Nafaka her yıl TÜFE oranında artırılacaktır.”
Madde 3: Maddi ve Manevi Tazminat
- Kapsam: Taraflar, evlilik birliğinin sona ermesi nedeniyle varsa maddi ve manevi tazminat taleplerini protokole açıkça yazmalıdır.2
- Feragatin Sonuçları: Tıpkı yoksulluk nafakası gibi, protokolde tazminat talebinden feragat edilmişse (“tarafların birbirinden maddi ve manevi tazminat talebi yoktur”) veya bu konu hiç belirtilmemişse, bu karar kesindir. Anlaşmalı boşanmada “kusur” araştırması yapılmadığı için 5, boşanma sonrası “eşim kusurluydu” diyerek tazminat davası açılması mümkün değildir.21
Madde 4: Mal Rejiminin Tasfiyesi (Ev, Araba, Kredi Borçları)
- En Tehlikeli Madde: Bu, protokollerdeki en kritik ve en çok hataya açık maddedir. Mal rejimi tasfiyesi, evlilik içinde edinilen malların (edinilmiş mallar) paylaşımını düzenler (TMK m.218 vd.).12
- Uygulamada Sık Görülen Hata: Bu konunun “unutulması”, “protokolde hiç yer almaması” veya “herkes kendi malını alır” gibi hukuken hiçbir geçerliliği olmayan soyut ifadelerin kullanılmasıdır.
- Yargıtay Uyarısı: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin (2018/2455 E., 2019/6782 K.) kararına göre, “Anlaşmalı boşanma protokolünde mal rejiminin tasfiyesine ilişkin bir hüküm bulunmadıkça, eşler sonradan bu konuda dava açabilirler.”
- Dört Kritik Senaryo (Protokolün Etkisi):
- Senaryo A (En Kötü Tuzağı): Protokole, “Taraflar evlilik birliği içinde edinilen mallar (mal rejimi) yönünden birbirlerinden herhangi bir alacak veya hak iddiasında bulunmamaktadır” veya “mal paylaşımından feragat ederler” yazılır. SONUÇ: Mal paylaşımı davası açma hakkı ebediyen kaybedilir. Bu imza, tüm malvarlığınızdan vazgeçtiğiniz anlamına gelebilir.24
- Senaryo B (Sessizlik Hali): Protokolde mal paylaşımından hiç bahsedilmez. Sadece boşanma, velayet ve nafakadan bahsedilir. SONUÇ: Yargıtay kararı burada devreye girer. Tarafların boşanma kesinleştikten sonra 10 yıllık zamanaşımı süresi içinde ayrı bir “Mal Rejiminin Tasfiyesi” davası açma hakkı devam eder (saklı kalır).24
- Senaryo C (En Doğru – Net Paylaşım): Protokole, “İzmir, Bayraklı’daki 123 ada 45 parselde kayıtlı konutun mülkiyeti davacı eşe, 35 ABC 123 plakalı aracın mülkiyeti davalı eşe bırakılmıştır. Tarafların başkaca mal talebi yoktur.” şeklinde net bir paylaşım yazılır. SONUÇ: Mesele o anda kesin olarak kapanır, sonradan dava açılamaz.23
- Senaryo D (En Doğru – Stratejik Erteleme): Protokole, “Taraflar boşanma ve fer’ileri konusunda anlaşmış olup, mal rejiminin tasfiyesi (mal paylaşımı) konusunda ayrı bir dava açma haklarını saklı tutarlar.” yazılır. SONUÇ: Bu, genellikle en sağlıklı yöntemdir. Karmaşık mal paylaşımı (bilirkişi incelemesi, hesaplamalar gerektiren) sürecini hızlı boşanmanın önüne bir engel olmaktan çıkarır. Taraflar hızlıca boşanır, mal paylaşımını ise daha sonra açacakları ayrı bir davada detaylıca görürler.
GEO-ÖZEL BÖLÜM: İzmir’de Anlaşmalı Boşanma Süreci Rehberi
İzmir’de anlaşmalı boşanma davası açmak isteyen bir kişinin, sürecin yerel dinamiklerini bilmesi, zaman ve hak kaybını önlemesi açısından kritik önem taşır. Süreç, İstanbul veya Ankara’ya göre farklı iş yükü yoğunluklarına ve adliye yerleşkelerine tabidir.26
H3: İzmir’de Boşanma Davası Nerede Açılır? Yetkili ve Görevli Mahkeme
- Görevli Mahkeme: Boşanma davalarında görevli mahkeme, tüm Türkiye’de olduğu gibi İzmir’de de Aile Mahkemeleri‘dir.2 Aile Mahkemesi’nin bulunmadığı ilçelerde (İzmir merkez için geçerli değildir) davaya Asliye Hukuk Mahkemesi, Aile Mahkemesi sıfatıyla bakar.19
- Yetkili Mahkeme: Dava, TMK m.168 uyarınca, eşlerden birinin yerleşim yeri (ikametgah) mahkemesinde VEYA eşlerin davadan önce son altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesinde açılabilir.6
- İzmir Adliyesi Adres Bilgisi (Yerel İpucu): İzmir’de yaşayan ve dava açmak isteyenlerin en çok karıştırdığı husus mahkemelerin yeridir. İzmir’deki Aile Mahkemeleri’nin büyük çoğunluğu, Konak’ta bulunan ana adliye binasında (İzmir Adliyesi) değil, İzmir Adliyesi Ek Hizmet Binası‘nda (Gültekinler Plaza) faaliyet göstermektedir.
- Güncel Adres: Mansuroğlu Mahallesi, 286/1 Sokak, No:12, Bayraklı, İzmir.30 Dava açmak veya duruşmaya katılmak için bu adrese gidilmesi gerekmektedir.
H3: İzmir’de Anlaşmalı Boşanma Davası Masrafları ve Avukat Ücretleri
Boşanma davasının maliyeti iki ana kalemden oluşur: 1) Devlete ödenen yasal harç ve masraflar, 2) Süreci takip etmesi için anlaşılan avukatın vekalet ücreti.32
1. 2025 Yılı Tahmini Dava Masrafları (Harçlar)
Avukatlık ücreti dışında, dava açılırken mahkeme veznesine ödenmesi gereken zorunlu yasal masraflar bulunmaktadır. Bu ücretler Adalet Bakanlığı tarafından her yıl güncellenir. 2024 ve 2025 yılı verilerine göre tahmini bir bütçe aşağıdadır 33:
| Masraf Kalemi | Tahmini Tutar (2025) (TL) | Açıklama |
| Başvuru Harcı | ~615,40 TL | Dava açılırken maktu olarak alınan harçtır.34 |
| Peşin Harç | ~615,40 TL | Başvuru harcı ile birlikte alınan maktu harçtır.34 |
| Gider Avansı | ~2.150,00 TL | Tebligat, posta vb. yargılama giderleri için alınır.34 Kullanılmayan kısım dava sonunda iade edilir. |
| Toplam Tahmini İlk Masraf | ~3.380,80 TL | Bu, avukat ücreti hariç, davanın açılabilmesi için devlete ödenecek asgari tutardır.33 |
2. İzmir Boşanma Avukatı Ücretleri
Avukatlık ücretleri, Türkiye Barolar Birliği’nin (TBB) her yıl yayınladığı “Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi” (AAÜT) ve İzmir Barosu’nun ilçe baroları için yayınladığı “Tavsiye Niteliğindeki Ücret Tarifesi” temel alınarak belirlenir.35 Bu tarifeler “asgari” (alt sınır) niteliğindedir. İzmir’de anlaşmalı boşanma davası için avukatlık ücretleri, davanın ve özellikle hazırlanacak protokolün karmaşıklığına (örneğin, mal paylaşımı içerip içermediğine) göre değişiklik göstermekle birlikte, 2024-2025 yılı için belirlenen tavsiye ücret aralıkları dikkate alınır.32
H3: İzmir Aile Mahkemelerinde Duruşma Ne Kadar Sürer? (Tek Celse)
Anlaşmalı boşanma davaları “tek celsede” biter.4 Ancak bu “tek celse”, dava açıldığı gün değildir. İzmir Aile Mahkemeleri’nin iş yükü, dava açıldıktan sonra duruşma gününün ne zaman verileceğini belirleyen ana faktördür.28
- Bekleme Süresi (İzmir): İzmir’de, dava dilekçesi ve protokol teslim edildikten sonra, mahkeme kaleminin yoğunluğuna bağlı olarak genellikle 3 ila 6 hafta sonrasına duruşma günü (tensip zaptı ile) verilir.28 Bazen bu süre 1-2 haftaya kadar düşebilmektedir.37
- Duruşma Süresi: Duruşma günü geldiğinde, taraflar hazırsa ve protokol hukuka uygunsa, duruşmanın kendisi yaklaşık 5-10 dakika sürer.
- Toplam Süre (Kesinleşme Dahil): Dava açılışından boşanmanın resmi olarak “kesinleşmesine” (son adım) kadar geçen toplam süre, tarafların süreci hızlandıran adımları atması (örneğin istinaftan feragat) halinde, İzmir’de ortalama 1,5 ila 3 ay arasında değişmektedir.37
Adım Adım Anlaşmalı Boşanma Nasıl Yapılır? (İzmir Uygulaması)
Gerekli süre: 1 gün
Aşağıda, İzmir’de anlaşmalı boşanma davası açmanın kronolojik ve pratik adımları sıralanmıştır.5
- Adım 1: Protokol Hazırlığı ve Evrakların Toplanması
Gerekli belgeler şunlardır:
Anlaşmalı Boşanma Protokolü: Taraflarca her sayfası imzalanmış (ıslak imzalı), 2 nüsha.20
Anlaşmalı Boşanma Dava Dilekçesi: Protokolün onaylanmasını talep eden.39
Nüfus Cüzdanı Fotokopileri: Her iki eşin de.20
Avukat Vekaletnamesi (Varsa): Boşanma davaları için vekaletnamede “boşanma davası açmaya” dair özel yetki ve vekaletnamenin fotoğraflı olması zorunludur.19 - Adım 2: İzmir Adliyesi’ne Başvuru
Yer: İzmir Adliyesi Ek Hizmet Binası (Mansuroğlu Mah., Bayraklı).30
İşlem: İlgili evraklar (Dilekçe, Protokol vb.) ile adliyedeki “Hukuk Tevzi Bürosu”na 38 başvurulur.
Ödeme: Görevli memur, dava türüne göre gerekli harç ve gider avansı makbuzunu düzenler (bkz. Yukarıdaki Masraf Tablosu). Bu tutar adliye içindeki vezneye ödenir ve makbuz dosyaya eklenir. Dosya, tevzi bürosu tarafından otomatik olarak bir Aile Mahkemesi’ne atanır. - Adım 3: Duruşma Günü ve Saatine Katılım
Mahkeme, dosyayı inceledikten sonra bir “tensip zaptı” 38 hazırlar ve taraflara duruşma gününü ve saatini bildirir. Tarafların (avukatları olsa dahi) duruşmada kimlikleriyle birlikte bizzat hazır bulunmaları zorunludur.10
- Adım 4: Duruşma Anı: Hakim Ne Sorar?
Hakim, anlaşmalı boşanma duruşmasında delil araştırmaz veya tanık dinlemez.45 Yalnızca tarafların iradelerini teyit eder. Genellikle şu soruları sorar 14:
(Taraflara tek tek) “Boşanmak istiyor musunuz? Bu kararınızda serbest misiniz?”
“Dosyaya sunulan protokolü okudunuz mu? İmza size mi ait?”
“Protokolde yazan velayet, nafaka ve tazminat şartlarını anladınız mı? Bu şartları aynen kabul ediyor musunuz?”
Taraflar tüm sorulara “Evet, kabul ediyoruz” yanıtını verdiğinde ve hakim protokolü (özellikle çocuğun menfaati açısından) uygun bulduğunda, o an boşanmaya karar verir ve bu kararı “kısa karar” 46 olarak duruşma zaptına yazdırır. - Adım 5: Kararın Kesinleştirilmesi
Duruşma bittiği an, taraflar henüz resmi olarak boşanmış sayılmazlar.47 Hukuken evlilik, mahkeme kararının “kesinleştiği” tarihe kadar devam eder. Bu süreç şöyle işler:
Gerekçeli Karar: Hakim, duruşmadan sonra (İzmir’deki yoğunluğa göre 1-4 hafta sürebilir) kararın hukuki gerekçelerini yazdığı “gerekçeli kararı” 25 hazırlar.
Tebliğ ve İstinaf Süresi: Bu karar taraflara (veya avukatlarına) tebliğ edilir.49 Tebliğ tarihinden itibaren tarafların karara itiraz etmek (istinaf yoluna başvurmak) için 2 haftalık yasal süresi başlar.25 - Adım 6: Süreci Hızlandırma: İstinaftan Feragat Dilekçesi
Eğer taraflar boşanma konusunda netseler ve 2 haftalık süreyi beklemek istemiyorlarsa, süreci hızlandırmanın bir yolu vardır:
Taraflar (veya avukatları), gerekçeli kararın yazılmasını takiben mahkeme kalemine giderler.
Kararı “elden tebliğ” alırlar ve aynı anda “İstinaf Hakkımızdan Feragat Ediyoruz” içerikli bir dilekçe sunarlar.25
Her iki taraf da bu dilekçeyi verdiğinde, 2 haftalık süre beklenmez ve karar o gün veya ertesi gün “kesinleşir”.46 - Adım 7: Nüfus Müdürlüğü’ne Bildirim
Mahkeme kalemi, üzerine “kesinleşme şerhi” 47 işlediği gerekçeli kararı, ilgili Nüfus Müdürlüğü’ne resmi yazıyla gönderir.50 Nüfus Müdürlüğü, bu karara istinaden tarafların medeni halini “boşanmış” olarak günceller. Kadın, bu işlemle birlikte otomatik olarak kızlık soyadını geri alır 51 (veya protokolde özel olarak izin verildiyse eski eşin soyadını kullanmaya devam edebilir 37).
Protokol İmzalandıktan Sonra: İhlal ve Değişiklik Süreçleri
Boşanma kararı kesinleştikten sonra protokolün uygulanması aşaması başlar. Bu aşamada en çok merak edilen konu, protokole uyulmazsa ne olacağı ve protokoldeki maddelerin sonradan değiştirilip değiştirilemeyeceğidir.
H3: Protokole Uyulmazsa Ne Olur? (İcra Takibi)
Onaylanmış anlaşmalı boşanma protokolü, “ilam” yani kesinleşmiş bir mahkeme kararı gücündedir. Bu belgedeki yükümlülükler (edimler) gönüllü olarak yerine getirilmezse, alacaklı taraf devletin icra gücünü kullanabilir.52
- Nafaka Ödenmezse: Alacaklı eş (veya çocuk için velayeti alan eş), protokolü dayanak göstererek icra dairesi üzerinden “ilamlı icra takibi” başlatabilir. Borçlunun maaşına haciz konulabilir. Buna rağmen nafaka ödenmemeye devam edilirse, alacaklının şikayeti üzerine borçlu “nafaka yükümlülüğünü ihlal” nedeniyle “tazyik hapsi” (disiplin hapsi) ile cezalandırılabilir.52
- Tazminat veya Mal (Ev/Araba) Teslim Edilmezse: Aynı şekilde, ilamlı icra takibi ile haciz yoluna gidilerek alacak tahsil edilebilir veya malın teslimi sağlanabilir.52
- Çocukla Kişisel İlişki Engellenirse: Velayet kendisinde olmayan eş, protokoldeki gün ve saatleri gerekçe göstererek icra dairesi aracılığıyla “çocuk teslimi” talep edebilir.52 Bu engellemenin sürekli hale gelmesi, velayetin kötüye kullanılması anlamına gelir ve “velayetin değiştirilmesi” davası için haklı bir sebep oluşturabilir.
H3: Anlaşmalı Boşanmadan Sonra Yeniden Dava Açılabilir mi?
Bu konudaki ayrım, “kamu düzeni” ve “sözleşme serbestisi” ilkelerine dayanır.21
1. AÇILAMAYACAK (Kesinleşen) Davalar
Tarafların serbest iradeleriyle karar verdikleri ve feragat ettikleri mali konular, boşanma kesinleştikten sonra yeniden dava konusu yapılamaz:
- Yoksulluk Nafakası: Protokolde “yoksulluk nafakası istemiyorum” veya “taraflar bu haktan feragat etmiştir” denildiyse, bu karar kesindir. Şartlar değişse bile sonradan asla talep edilemez.2
- Maddi/Manevi Tazminat: Protokolde “tazminat talebim yoktur” denildiyse, bu karar kesindir. Sonradan asla talep edilemez.21
- Mal Rejimi: Protokolde mal paylaşımı net bir şekilde yapıldıysa veya “mal rejiminden kaynaklı tüm alacaklarımdan feragat ediyorum” (Senaryo A) denildiyse, bu karar kesindir. Sonradan asla dava açılamaz.24
2. AÇILABİLECEK (Değişebilen) Davalar
Kamu düzenini ve özellikle çocuğun menfaatini ilgilendiren konular, protokolde ne yazarsa yazsın, her zaman yeniden dava konusu yapılabilir:
- İştirak Nafakası (Çocuk Nafakası): Çocuğun ihtiyaçları (eğitim, sağlık, yaşam standardı) zamanla artar. Protokolde belirlenen miktar yetersiz kalırsa, her zaman “iştirak nafakası artırım” davası açılabilir.15
- Velayet: Çocuğun menfaati gerektirdiğinde (örneğin velayeti alan tarafın hayat koşullarının ağırlaşması, çocuğun psikolojisinin bozulması, çocuğun yaşının büyüyüp diğer ebeveyni istemesi vb.) her zaman “velayetin değiştirilmesi” davası açılabilir.21
Anlaşmalı Boşanma Protokolü Örneği (Taslak)
Anlaşmalı boşanma protokolü, her evliliğin kendine özgü koşullarına (çocukların durumu, mal varlığı, borçlar vb.) göre özel olarak hazırlanmalıdır. Aşağıda, protokolde bulunması gereken temel unsurları 38 gösteren genel bir taslak örneği sunulmuştur:
ANLAŞMALI BOŞANMA PROTOKOLÜ 51
TARAFLAR: 51
DAVACI: (Ad, Soyad, T.C. Kimlik No, Adres) 51
DAVALI: (Ad, Soyad, T.C. Kimlik No, Adres) 51
Yukarıda bilgileri yazılı taraflar (bundan sonra “Taraflar” olarak anılacaktır), hiçbir baskı, tehdit veya hile etkisi altında kalmaksızın, serbest iradeleriyle 57 boşanmaya karar vermiş ve boşanmanın tüm hukuki ve mali sonuçları hakkında aşağıdaki şartlarda tam bir mutabakata varmışlardır. 51
PROTOKOL MADDELERİ
1. BOŞANMA İRADESİ
Taraflar, evlilik birliğinin temelinden sarsıldığını ve ortak hayatın sürdürülmesinin kendilerinden beklenemeyecek bir hal aldığını kabul ederek, Türk Medeni Kanunu’nun 166/3. maddesi uyarınca “anlaşmalı” olarak boşanmayı karşılıklı olarak kabul ve beyan ederler.
2. MÜŞTEREK ÇOCUKLARIN VELAYETİ VE KİŞİSEL İLİŞKİ
- (Çocuk varsa) Tarafların evlilik birliğinden olan…/…/… doğumlu müşterek çocukları’nın velayeti, davacı anneye / davalı babaya / taraflara ortak (ortak velayet) bırakılacaktır.
- Velayeti kendisine bırakılmayan tarafın (davalı baba / davacı anne) müşterek çocukla kişisel ilişkisi şu şekilde düzenlenmiştir:
- Her ayın 1. ve 3. Cumartesi günü saat 10:00’dan Pazar günü saat 18:00’e kadar…
- Dini bayramların (Ramazan ve Kurban) 2. günü…
- Yaz tatillerinde (Temmuz ayının 1’i ila 30’u arası)…(Bu bölüm, makalede “Doğru İfade Örneği” olarak belirtilen netlikte olmalıdır)
3. NAFAKA HÜKÜMLERİ
- İştirak Nafakası (Çocuk için): Velayeti almayan taraf, müşterek çocuğun bakım ve eğitim giderlerine katkı olarak, boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren başlamak üzere her ay… TL iştirak nafakası ödeyecektir. Bu nafaka, her yıl TÜFE/ÜFE oranında artırılacaktır.
- Yoksulluk Nafakası (Eş için): Davalı taraf, davacı tarafa / (veya tam tersi), boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren başlamak üzere aylık… TL yoksulluk nafakası ödeyecektir. / (Veya) Taraflar, boşanma nedeniyle yoksulluğa düşmeyeceklerini beyan ederek, birbirlerinden yoksulluk nafakası talebinden karşılıklı olarak feragat ederler. Bu feragat kesindir.
4. MADDİ VE MANEVİ TAZMİNAT
Taraflar, boşanma nedeniyle birbirlerinden herhangi bir maddi veya manevi tazminat taleplerinin bulunmadığını, bu haklarından karşılıklı olarak ve geri dönülmez biçimde feragat ettiklerini kabul ve beyan ederler.
5. MAL REJİMİNİN TASFİYESİ VE ZİYNET EŞYALARI 55
- (Net Paylaşım Senaryosu): Taraflar,… adresindeki konutun davacıya,… plakalı aracın davalıya bırakılması konusunda anlaşmıştır. / (Veya) Taraflar, evlilik birliği içinde edinilen mallar konusunda (mal rejiminin tasfiyesi) ayrı bir dava açma haklarını saklı tutarlar. / (Veya) Taraflar, mal rejiminden kaynaklı tüm hak ve alacaklarından karşılıklı olarak feragat ederler.
- Taraflar, kişisel ve ziynet eşyaları konusunda aralarında anlaşmış olup, birbirlerinden bu kalemler için bir talepte bulunmayacaklardır.
6. YARGILAMA GİDERLERİ VE VEKALET ÜCRETİ
Taraflar, anlaşmalı boşanma davası için yapılan yargılama giderlerini (harç vb.) ve avukatlık (vekalet) ücretlerini birbirlerinden talep etmeyeceklerini, herkesin kendi masraflarını karşılayacağını beyan ederler.
7. SON HÜKÜMLER
İşbu… maddeden oluşan protokol,…/…/202… tarihinde,…’da (örn: İzmir), iki (2) nüsha olarak, tarafların serbest iradeleriyle okunup anlaşılarak imza altına alınmıştır. Bu protokol,… Aile Mahkemesi’ne sunularak boşanma kararının eki ve ayrılmaz bir parçası olması talep edilmektedir.
DAVACI
(Ad Soyad)
(İmza)
DAVALI
(Ad Soyad)
(İmza)
İzmir’de Anlaşmalı Boşanma Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
İzmir’de anlaşmalı boşanma sürecine dair en sık yöneltilen sorular ve net cevapları aşağıdadır.19
Cevap: Hayır, Türk hukukunda hiçbir dava için (istisnalar hariç) avukat tutma zorunluluğu yoktur.19 Ancak, bu rehberde detaylıca açıklanan (özellikle mal rejiminin tasfiyesi ve mali feragatlerin 21 geri dönülmez sonuçları gibi) teknik detaylar nedeniyle, telafisi imkansız hak kayıplarını önlemek için bir İzmir boşanma avukatından destek alınması şiddetle tavsiye edilir.
Cevap: Evet. Hakim, her iki tarafı da aynı anda duruşma salonunda görmeli ve irade beyanlarını “bizzat” duymalıdır.10
Cevap: Evet, vazgeçebilir. Karar kesinleşinceye kadar (yani istinaf süresi bitene veya taraflar feragat dilekçesi verene kadar) taraflardan biri “ben anlaşmadan dönüyorum” derse, anlaşma bozulur.13 Bu durumda mahkeme, davaya “çekişmeli” boşanma olarak devam edilip edilmeyeceğini sorar.6
Cevap: Hayır. Bu, yapılan en büyük hatadır. Anlaşmalı boşanma protokolünde mal rejiminden (ev, araba vb.) açıkça feragat ettiyseniz veya “bir talebim yok” dediyseniz, bu beyanınız mahkeme kararı haline gelir ve bağlayıcıdır. Boşanma kesinleştikten sonra bu konuda asla dava açamazsınız.21
Cevap: Evet. Hakimin tarafları “bizzat” dinleme şartı, bu gibi durumlarda cezaevindeki eş için SEGBİS (Ses ve Görüntü Bilişim Sistemi) üzerinden veya yurtdışındaki eş için konsolosluk aracılığıyla (istinabe) beyanının alınmasıyla sağlanabilir.21 Protokolün ıslak imzalı olarak dosyaya sunulması şarttır.
Cevap: Kadın, boşanma kararının kesinleşmesiyle otomatik olarak kızlık soyadını geri alır.51 Ancak, kadının “eski eşinin soyadını kullanmakta menfaati” varsa ve bu durum eşe zarar vermeyecekse, (protokolde anlaşarak veya ayrı bir dava ile) hakimden bu izni talep edebilir (TMK m.173).37
Cevap: Erkek, boşanma kesinleştikten hemen sonra evlenebilir. Kadın için ise boşanmanın kesinleşmesinden itibaren 300 günlük “iddet müddeti” (bekleme süresi) başlar.50 Bu sürenin amacı, olası bir hamilelikte çocuğun soybağının karışmasını önlemektir. Kadın, bu süreyi beklemek istemiyorsa (örn. hamile olmadığını kanıtlayan bir sağlık raporu alarak), Aile Mahkemesi’ne “İddet Müddetinin Kaldırılması Davası” açabilir.54 Bu dava genellikle çok kısa sürer (1-2 hafta) ve olumlu sonuçlanır.
https://www.mevzuat.gov.tr (TMK 166 ve TMK 173 için)
https://www.barobirlik.org.tr (TBB ücret tarifesi için)
https://www.adalet.gov.tr (harç tarifeleri için)