Türk Medeni Kanunu’nun (TMK) 132. maddesi, evliliğin sona ermesinden sonra kadının yeniden evlenebilmesi için beklemesi gereken süreyi düzenlemektedir. Bu hükmün temelinde, nesep karışıklıklarının önlenmesi amacı yatmaktadır.

Kanun koyucu, özellikle önceki evliliğinden gebe kalmış olma ihtimali bulunan kadının bu durum netleşmeden ikinci bir evlilik yapmasının, doğacak çocuğun nesebinde belirsizlikler yaratabileceğini öngörmüştür. Bu sebeple TMK m.132 hükmü şu şekilde kaleme alınmıştır:

“Evlilik sona ermişse, kadın, evliliğin sona ermesinden başlayarak üçyüz gün geçmedikçe evlenemez. Doğurmakla süre biter. Kadının önceki evliliğinden gebe olmadığının anlaşılması veya evliliği sona eren eşlerin yeniden birbiriyle evlenmek istemeleri hâllerinde mahkeme bu süreyi kaldırır.”

İddet Müddetinin Amacı Nedir?

İddet müddeti, hukuki açıdan yalnızca kadına özgü bir sınırlamadır. Bunun temel sebebi, doğacak çocuğun soybağında karışıklık yaşanmasının önüne geçmektir.

Örneğin, evliliğin sona ermesinden kısa süre sonra kadın yeniden evlenirse, doğacak çocuğun biyolojik babasının belirlenmesi hususunda ciddi bir hukuki belirsizlik doğar. Bu durum hem çocuk hem de eşler açısından soybağı davalarına sebebiyet verebileceğinden, kanun koyucu iddet müddetini zorunlu kılmıştır.

Dolayısıyla, iddet müddetinin amacı bireylerin özel hayatını sınırlamak değil, çocuğun üstün yararı ve soybağının korunmasıdır. Bu yönüyle hüküm, kamu düzeni ile doğrudan bağlantılıdır.

Bekleme Süresinin Uzunluğu ve Sona Ermesi

Kanun, kadın açısından 300 günlük bir süre öngörmüştür. Bu süre, evliliğin sona erdiği tarihten itibaren işlemeye başlar. Evliliğin sona erme şekli boşanma, iptal, ölüm veya gaiplik kararı olabilir.

Bekleme süresi, şu hallerde sona ermektedir:

• Doğum ile Sürenin Sona Ermesi: Kadın evlilik birliği sona erdikten sonra doğum yaparsa, çocuğun nesebi artık açıkça belirlenmiş olur ve bekleme süresi kendiliğinden biter.
• Gebeliğin Bulunmadığının Tespiti: Kadının önceki evliliğinden gebe olmadığının anlaşılması halinde, mahkeme kararı ile bekleme süresi kaldırılır.
• Eşlerin Tekrar Evlenmesi: Evliliği sona eren eşlerin yeniden birbirleriyle evlenmek istemeleri durumunda, bekleme süresinin uygulanmasına gerek kalmaz ve mahkeme bu süreyi kaldırır.

Bekleme Süresinin Kaldırılması Davası

Davanın Niteliği

Bekleme süresinin kaldırılması, çekişmesiz yargı kapsamında değerlendirilir. Burada esas olan, kadının önceki evliliğinden gebe olmadığının tespit edilmesidir.

Dava Açılışı ve İnceleme

Kadın, ikamet ettiği yerdeki Aile Mahkemesi’ne başvurarak bekleme süresinin kaldırılmasını talep edebilir. Eğer bulunduğu yerde Aile Mahkemesi yoksa, dava Asliye Hukuk Mahkemesi’nin Aile Mahkemesi sıfatıyla görülür.

Dava dilekçesinde açıkça, TMK m.132 uyarınca “iddet müddetinin kaldırılması” talep edilmelidir. Dosyada, kadının gebe olmadığını ispatlayan resmî sağlık raporu bulunması halinde dava genellikle tek celsede sonuçlanır.

Kararın Sonuçları

Mahkeme, kadının gebe olmadığını tespit ederse, bekleme süresinin kaldırılmasına karar verir. Bu karar, kadının yapacağı ikinci evlilik için Belediye’ye sunulacak belgeler arasına eklenir. Böylece kadın, 300 günlük süreyi beklemeksizin yeniden evlenebilir.

Uygulamada Karşılaşılan Sorunlar

Uygulamada bazı kadınlar, bekleme süresi hakkında yeterli bilgiye sahip olmadığından, evlenme işlemleri sırasında bu kuralın varlığını öğrenmektedir. Bu durum, evlilik işlemlerinde gecikmelere sebep olabilmektedir.

Ayrıca, farklı mahkemelerde dava sürecinin hızına göre uygulamada süre farklılıkları yaşanabilmektedir. Ancak genellikle sağlık raporunun dosyada bulunması davanın kısa sürede sonuçlanmasını sağlamaktadır.

Sonuç ve Değerlendirme

Türk Medeni Kanunu’nun 132. maddesinde düzenlenen bekleme süresi, aile hukukunda nesep karışıklıklarını önlemek amacıyla getirilen bir düzenlemedir. Kadın için evliliğin sona ermesinden itibaren öngörülen 300 günlük süre, doğumun gerçekleşmesi, gebelik bulunmadığının tespiti veya eşlerin tekrar evlenmek istemeleri durumunda mahkeme kararıyla ortadan kalkmaktadır.

Bu dava, çekişmesiz yargı kapsamında olduğundan, usul bakımından genellikle kısa sürede sonuçlanmaktadır. Ancak kadının gebe olmadığını ispatlayan sağlık raporunun dosyada yer alması büyük önem taşır.

Sonuç olarak, iddet müddeti kadının özel hayatına müdahale niteliğinde bir sınırlama gibi görünse de, aslında çocuğun üstün yararı ve nesebin korunması amacıyla kamu düzenini ilgilendiren bir zorunluluktur. Bu sebeple hem mahkemeler hem de evlilik işlemleriyle ilgilenen kurumlar açısından titizlikle uygulanmalıdır.

Geçmez Hukuk Bürosu