Boşanmayı düşünüyorsanız ilk adım, olayları, belgeleri ve acil ihtiyaçları bir araya getirmektir. Bu pratik rehber; ilk avukat görüşmesine hazırlanmak, anlaşmalı ve çekişmeli boşanmayı ayırt etmek ve protokol imzalamadan önce kontrol edilmesi gereken konuları görmek için hazırlanmıştır.
İlgili avukat: Av. Dr. Nur Tavlı · Aile ve boşanma hukuku
Güncelleme: 5 Kasım 2026
Hızlı erişim: İlk adımlar · Belge listesi · Hangi süreç? · Protokol kontrolü · Sık sorulanlar
1. İlk aşamada ne yapmalısınız?
- Acil ihtiyaçları belirleyin. Güvenlik, barınma, geçim ve çocukların bakımıyla ilgili bekleyemeyecek sorunları ayrı bir listeye yazın. Dava sürerken geçici nafaka, barınma ve çocukların korunmasına ilişkin önlemler gündeme gelebilir (TMK m. 169).
- Olayları tarihe göre sıralayın. Her önemli olay için yaklaşık tarih, yer, ne yaşandığı, doğrudan gören kişiler ve mevcut belgeyi belirtin. Hatırlamadığınız tarihi kesinmiş gibi yazmayın.
- Aylık bütçeyi çıkarın. Kira, faturalar, gıda, ulaşım, okul, bakım ve sağlık giderlerini; düzenli gelirleri ve borçları ayrı ayrı gösterin.
- Tebligatları koruyun. Size dava açılmışsa dilekçeyi, eklerini ve tebligat bilgilerini birlikte saklayın. Cevap süresi kural olarak dava dilekçesinin tebliğinden itibaren iki haftadır; koşulları varsa bu süre içinde ek süre talep edilebilir. Süre hesabını dosyaya göre yaptırın (HMK m. 127).
- İmzalanacak metni bütün olarak değerlendirin. Nafaka, tazminat, takı, araç, taşınmaz veya mal rejimi alacaklarından vazgeçme içeren bir belgeyi, sonuçlarını değerlendirmeden imzalamayın.
Şiddet veya tehdit varsa: Koruma istemek için boşanma davasının açılmasını beklemek gerekmez. 6284 sayılı Kanun kapsamında kolluk, savcılık, aile mahkemesi veya mülki amire başvurulabilir; verilebilecek tedbirler merciye ve ihtiyaca göre değişir. Koruyucu tedbir kararı için şiddete ilişkin delil veya belge sunma şartı aranmaz. Acil tehlikede 112’ye başvurun. Bakanlığın başvuru rehberi.
2. İlk avukat görüşmesine hangi belgelerle gidilir?
Aşağıdaki liste bir hazırlık listesidir; her belgenin bütün boşanma davalarında zorunlu olduğu anlamına gelmez. Elinizde bulunmayan kayıtların mahkeme aracılığıyla istenmesi değerlendirilir. Yalnızca hukuka uygun olarak erişebildiğiniz belgeleri hazırlayın.
| Başlık | Hazırlanabilecek bilgi ve belgeler |
|---|---|
| Evlilik ve adres | Kimlik bilgileri, resmi evlilik tarihi, eşlerin güncel adresleri ve son ortak yaşam yeri. |
| Çocuklar | Yaşları, okul ve sağlık bilgileri, günlük bakım düzeni, özel ihtiyaçları ve gider belgeleri. |
| Gelir ve gider | Elinizdeki maaş veya gelir belgeleri, kira sözleşmesi, düzenli ödeme ve borç kayıtları. |
| Malvarlığı ve ziynet | Bilinen taşınmaz ve araçlar, edinme tarihleri, kredi ve ödeme kayıtları, takı listesi ve mevcut teslim belgeleri. |
| Olaylar ve deliller | Tarihli olay özeti, hukuka uygun yazışmalar, varsa sağlık raporu ve kolluk kayıtları; tanıkların hangi olayı bildiği. |
| Mevcut dosya ve anlaşmalar | Dava dilekçeleri, tebligatlar, ara kararlar, koruma kararları, imzalanmış veya önerilmiş protokoller. |
Delil toplarken: Eşinizin hesabına izinsiz girmeyin, şifresini ele geçirmeyin veya takip yazılımı kurmayın. Yazışmaları değiştirip bağlamından koparmayın; hukuka uygun biçimde elinizde bulunan kayıtların tarihini ve bütünlüğünü koruyun. Hukuka aykırı elde edilen deliller mahkemece dikkate alınamaz (HMK m. 189/2). Bir kaydın kullanılabilirliği, elde edilme koşullarına göre incelenir.
3. Anlaşmalı mı, çekişmeli mi?
Anlaşmalı boşanma
TMK m. 166/3 bakımından evliliğin en az bir yıl sürmesi gerekir. Eşlerin boşanma iradesi yanında boşanmanın mali sonuçları ve çocukların durumu üzerinde anlaşması; hâkimin eşleri bizzat dinleyip iradelerini ve düzenlemeyi uygun bulması gerekir. Hâkimin önerdiği değişiklikler de taraflarca kabul edilmelidir. Protokolü imzalamak tek başına evliliği sona erdirmez.
Mal rejiminin tasfiyesinin her durumda anlaşmalı boşanmayla birlikte sonuçlandırılması zorunlu değildir. Ancak protokolün bu alacakları kapsayıp kapsamadığı açık olmalıdır. “Hiçbir alacağımız yoktur” gibi genel ifadelerin kapsamını imzadan önce değerlendirin.
Çekişmeli boşanma
Boşanma veya sonuçları konusunda gerekli anlaşma sağlanamıyorsa, ileri sürülen boşanma sebebi ve deliller üzerinden yargılama yapılır. Eşlerden birinin boşanmak istememesi, diğer eşin dava açmasını engellemez; karar, davanın koşullarına göre verilir. Bir yıllık evlilik şartı anlaşmalı boşanma yoluna ilişkindir; çekişmeli dava için genel bir bekleme şartı değildir.
Görevli mahkeme aile mahkemesidir; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde görevlendirilen asliye hukuk mahkemesi davaya bakar. Yetki bakımından eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer dikkate alınır (4787 sayılı Kanun m. 2 ve 4; TMK m. 168).
4. Protokol imzalamadan önce kontrol edin
- Nafaka: Eş ve çocuk için ödemeler ayrı mı? Miktar, başlangıç tarihi, ödeme günü, hesap ve varsa yıllık artış yöntemi açık mı?
- Çocukla kişisel ilişki: Hafta sonu, bayram ve okul tatilleri; başlangıç ve bitiş saatleri ile çocuğun alınacağı ve bırakılacağı yer belirli mi?
- Çocuğun giderleri: Okul, servis, bakım ve sağlık giderlerinin hangi kısmını kimin karşılayacağı anlaşılır mı?
- Tazminat: Maddi ve manevi tazminat ayrı ele alınmış mı? Ödeme veya vazgeçme iradesinin kapsamı açık mı?
- Ev, araç, eşya ve ziynet: Hangi malın kime ait olacağı, teslim veya devir zamanı ve masrafları belirli mi?
- Mal rejimi: Tasfiye yapılıyor mu, haklar saklı mı tutuluyor, yoksa belirli alacaklardan vaz mı geçiliyor? Metin gerçek iradeyi yansıtıyor mu?
- Kredi ve borçlar: Eşler arasındaki ödeme düzenlemesinin bankayı veya diğer alacaklıları kendiliğinden bağlamayacağı hesaba katılmış mı?
- Yargılama giderleri: Harç, gider ve vekâlet ücretinin kime ait olacağı açıklanmış mı?
Çocuklara ilişkin düzenlemelerde esas olan çocuğun üstün yararıdır. Velayet ve kişisel ilişki, ebeveynlerin birbirine karşı kullanacağı bir pazarlık konusu olarak değerlendirilmemelidir. Çocuğun koşulları değiştiğinde ilgili düzenlemelerin yeniden incelenmesi mümkün olabilir (TMK m. 182–183).
5. Nafaka, tazminat ve mal paylaşımını ayrı düşünün
Tedbir nafakası dava süresindeki geçim ve bakım ihtiyacıyla; yoksulluk nafakası boşanma nedeniyle yoksulluğa düşecek eşin, kusuru daha ağır olmamak şartıyla talep edebileceği destekle; iştirak nafakası ise çocuğun bakım ve eğitim giderlerine katılımla ilgilidir. Her biri aynı koşullara bağlı değildir; herkese uygulanacak sabit bir nafaka tutarı bulunmaz (TMK m. 169, 175 ve 182).
Boşanmaya bağlı maddi ve manevi tazminatın koşulları ayrıca incelenir (TMK m. 174). Mal rejiminin tasfiyesi ise malların edinme tarihi, kaynağı, borçlar ve uygulanacak rejim değerlendirilerek yapılır. Boşanma kararı verilmesi bütün malların kendiliğinden yarı yarıya paylaştırılması anlamına gelmez. Protokoldeki anlaşma ve feragatlerin kapsamı bu nedenle önemlidir.
6. Sık sorulan pratik sorular
Tek duruşmada boşanma kesin mi?
Hayır. Anlaşmalı boşanmada koşullar tamamlanırsa tek duruşmada karar verilmesi mümkün olsa da duruşma tarihi, gerekli incelemeler ve kesinleşme süreci için sonuç veya süre garantisi verilemez.
Duruşmada karar verilince hemen boşanmış olur muyum?
Evliliğin sona ermesi için boşanma hükmünün kesinleşmesi gerekir. Gerekçeli kararın tebliği, kanun yolu süreci ve kesinleşme kaydı ayrıca takip edilmelidir.
Boşanmak için mutlaka avukat tutmak gerekir mi?
Kişiler davalarını kendileri takip edebilir. Bununla birlikte süreler, deliller, çocuklara ilişkin talepler ve mali haklardan vazgeçme hükümleri dosyaya göre değerlendirilmelidir. Ekonomik koşullar elverişli değilse baronun avukat desteğine ilişkin adli yardım başvurusu ile mahkemenin yargılama giderlerine ilişkin adli yardım incelemesi ayrı süreçler olarak araştırılabilir.
Ücret ve masrafı nasıl öğrenebilirim?
Dava türünü, talep edilecek hakları ve mevcut belgeleri göstererek yazılı bir gider değerlendirmesi isteyin. Mahkeme harç ve giderleri ile avukatlık ücreti farklı kalemlerdir; dosya görülmeden tek bir toplam tutar söylemek yanıltıcı olabilir.
Görüşme öncesi son kontrol
Görüşmeye gelirken şu beş sorunun cevabını bir sayfada toplayabilirsiniz: Ne oldu? Elimde hangi belgeler var? Çocukların mevcut düzeni nasıl? Aylık ihtiyaç ve gelirler ne kadar? Acilen hangi konuda karar veya önlem gerekiyor? Bu hazırlık, görüşmede önceliklerin belirlenmesini kolaylaştırır.
Av. Dr. Nur Tavlı ile bağlantılı çalışma alanı: Boşanma, velayet, nafaka, boşanmadan doğan tazminat ve mal rejimi uyuşmazlıkları. Av. Dr. Nur Tavlı’nın profilini inceleyin.
İlgili rehberler: Boşanma ve dava süreci · Velayet ve kişisel ilişki · Nafaka davaları
Hukuki dayanaklar ve kaynaklar
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu: m. 166, 168–169, 174–176, 182–183 ve mal rejimlerine ilişkin hükümler.
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu: m. 71, 127, 189, 334 ve devamı, 350.
- 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun: m. 2 ve 4.
- Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı: 6284 kapsamındaki tedbirler ve başvuru açıklamaları.
Bu rehber genel bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın belgeleri, tebligatları, talepleri ve süreleri ayrıca değerlendirilmelidir; belirli bir sonuç taahhüdü içermez.