Bankaların Kredi Sözleşmesindeki Dosya Masrafları ve Tüketici Hakları
Bankalar ile tüketiciler arasında yapılan kredi sözleşmelerinde,
bankaların dosya masrafı adı altında aldığı ücretler, zaman zaman
hukuki ihtilaflara yol açmaktadır. Birçok tüketici, bankaların
kendisinden haksız olarak bazı paralar talep ettiğini düşünerek yargı
yoluna başvurmuş ve fazladan alınan bu masrafların iadesini talep
etmiştir. Ancak, hangi masrafların haklı, hangilerinin haksız olduğuna
dair genel bir kılavuz bulunmamaktadır.
Bankaların Alabileceği Zorunlu Masraflar
Emsal Yargıtay kararlarına göre, bankalar sadece kredinin verilmesi
için zorunlu olan masrafları tüketiciden talep edebilir. Zorunlu
masrafların neler olduğunu ise Yargıtay, bankaların ispatlamakla
yükümlü olduğunu belirtmiştir. Yani, banka, kredi verilmesi için talep
ettiği masrafların zorunlu olduğunu ispatlamak zorundadır. Bu
masrafların neler olduğu, her bir durum için ayrı ayrı
değerlendirilmekte olup, ispat yükü bankaya aittir. Eğer banka bu
zorunlu masrafların neler olduğunu ispatlayamazsa, o masraflar geri
ödenmek zorundadır.
Yargıtay Kararları ve Bankaların Sorumluluğu
Yargıtay, bankaların kredi dosyası adı altında taleplerde bulunurken
yalnızca kredi verilmesi için gereken ve taraflarca açıkça belirlenen
masrafları talep edebileceğini belirtmiştir. Örneğin, 2013 yılında
verilen bir kararında, Yargıtay, konut kredisi sözleşmesindeki dosya
masraflarının tüketiciye açıkça belirtilmiş olması gerektiğini ve bu
masrafların zorunlu olmasına karşın, bankanın bu masrafların gerçekten
gerekli olduğunu ispatlayamadığını ifade etmiştir. Bu gibi durumlarda,
banka tarafından alınan masrafların haksız olduğu kabul edilmiştir.
Yargıtay 13. Hukuk Dairesi, 2013/22232 Esas, 2013/20552 Karar,
2.9.2013: “Dosya kapsamına göre; taraflar arasında Konut Kredisi
sözleşmesi düzenlenmiş olup, sözleşme öncesi bilgi formunda
masrafların nelerden ibaret olduğu belirtilmiş ise de; anılan maddenin
taraflarca ayrıca ve açıkça müzakere edildiği hususu kredi veren
tarafından ispatlanamadığı gibi tanzim edilen hükmün, yukarıda
açıklanan yasa ve yönetmelik hükümleri karşısında haksız şart
olduğunun kabulü gerekir.”
Bankaların İspat Yükümlülüğü
Yargıtay kararlarında, bankaların yalnızca kredinin verilmesi için
gerekli olan masrafları talep edebileceği ifade edilmiştir. Bu
masrafların neler olduğu konusunda ispat yükü bankaya aittir. Banka,
kredinin verilmesi için yapılan masrafların detaylarını
belgelendiremezse, bu masrafların tüketiciden talep edilmesi hukuka
aykırı sayılmaktadır. Yargıtay, haksız masrafların tüketiciden
alınamayacağına ve fazla alınan masrafların geri ödenmesi gerektiğine
karar vermiştir.
Yargıtay 13. Hukuk Dairesi, 2011/357 Esas, 2011/7678 Karar,
10.05.2011: “Davalı banka sadece kredi verilmesi için zorunlu olan
masrafları tüketiciden isteyebilirler. Kredi verilmesi için zorunlu
masrafların neler olduğu konusunda ispat yükü ise davalı bankaya
aittir. Aksi halde, diğer ücret ve masraflar başlığı altında maktulen
belirlenen bir miktarın tüketiciden alınacağına dair hükmün yukarıda
açıklanan yasa ve yönetmelik hükümleri karşısında haksız şart
olduğunun kabulü gerekir.”
Soyut Masraf Talepleri ve İspat Eksikliği
Bankaların, kredinin verilmesi için zorunlu olmayan ve genellikle
soyut bir şekilde belirlenen masrafları talep etmesi de sıkça
karşılaşılan bir sorundur. Örneğin, “istihbarat gideri” gibi soyut
ifadelerle yapılan masraf talepleri, Yargıtay tarafından haksız
bulunmuştur. Çünkü, bankaların talepleri somut bir şekilde
belgelendirilemediği sürece, bu tür masrafların talep edilmesi hukuka
aykırı sayılmaktadır.
Yargıtay 13. Hukuk Dairesi, 2013/4374 Esas, 2013/5267 Karar, 5.3.2003:
“Bankanın sözleşmedeki hükme dayanarak haklı ve makul olmayan, ayrıca
belgelendirilmeyen dava konusu giderleri talep etme hakkı bulunmadığı,
talep edilen bu giderlerin ödeme tarihinden itibaren avans faizi ile
birlikte davalı taraftan talep edilebileceği, soyut olarak istihbarat
gideri adı altında ücret alınmasının mümkün bulunmadığı…”
Hukuki Tavsiyeler
Tüketiciler, bankalardan aldıkları kredilerdeki dosya masraflarının
haksız olduğunu düşünüyorsa, öncelikle bankaların bu masrafları
zorunlu masraf olarak gösterip göstermediğini sorgulamalıdır.
Bankaların talep ettiği masrafların zorunlu olup olmadığı, bankaya ait
belgelerle kanıtlanmalıdır. Tüketiciler, fazladan ödedikleri
masrafları geri almak için yasal haklarını kullanabilir. Eğer banka,
zorunlu masrafları ispat edemezse, bu masrafların iade edilmesi
gerekecektir. Yargıtay kararları, bankaların yalnızca kredinin
verilmesi için gerekli olan masrafları talep edebileceği yönünde olup,
diğer masraflar için tüketicinin iade talebinde bulunması hakkı
vardır.
Geçmez Hukuk Bürosu