Anonim şirketlerde sermaye koyma borcunu ödemeyen pay sahibi hangi şartlarda temerrüde düşer, ıskat yaptırımı nasıl uygulanır ve ıskat kararının hukuki geçerliliği hangi usule tabidir?
Iskat müessesesi, anonim şirketlerde sermayenin korunması ilkesinin bir sonucu olarak düzenlenmiş olup, uygulamada sıkça uyuşmazlığa konu olmaktadır.
Anonim Şirketlerde Sermaye Koyma Borcu
Anonim şirketler, sermaye şirketi olmaları nedeniyle şirket borçlarından kural olarak yalnızca malvarlıklarıyla sorumludur. Bu nedenle sermaye, gerek şirketin mali yapısının korunması gerekse alacaklıların güvenliği bakımından özel bir öneme sahiptir.
Pay sahiplerinin şirkete karşı temel borçlarından biri sermaye koyma borcudur. Türk Ticaret Kanunu’nun 329/2. maddesinde:
“Pay sahipleri, sadece taahhüt etmiş oldukları sermaye payları ile ve şirkete karşı sorumludur.”
hükmüyle, pay sahiplerinin sorumluluğunun kapsamı açıkça belirlenmiştir.
Sermaye Borcunun İfasında Temerrüt ve Sonuçları
Sermaye koyma borcunun süresi içinde yerine getirilmemesi hâlinde, pay sahibi kanunen temerrüde düşmüş sayılır. Bu husus, TTK m. 482/1’de açıkça düzenlenmiştir:
“Sermaye koyma borcunu süresi içinde yerine getirmeyen pay sahibi, ihtara gerek olmaksızın temerrüt faizi ödemekle yükümlüdür.”
Dolayısıyla sermaye borcunun ifasında temerrüt için ayrıca ihtar gönderilmesine gerek bulunmamaktadır.
Iskat Kavramı ve Hukuki Niteliği
Iskat, sermaye koyma borcunu yerine getirmeyen pay sahibinin, belirli usuli şartların sağlanması hâlinde ortaklıktan çıkarılması sonucunu doğuran bir yaptırımdır.
TTK m. 482/2 uyarınca yönetim kurulu;
- Mütemerrit pay sahibini, yaptığı kısmi ödemelerden doğan haklardan yoksun bırakmaya,
- İlgili payı satıp yerine başkasını almaya,
- Pay senedi düzenlenmişse, bu pay senetlerini iptal etmeye
yetkilidir. İptal edilen pay senetleri ele geçirilemezse, iptal kararı Türk Ticaret Sicili Gazetesi’nde ve esas sözleşmede öngörülen şekilde ilan edilir.
Sermaye Borcunun Vadesi Belirlenmemişse İzlenecek Usul
Esas sözleşmede veya kanunda sermaye borcunun ödeneceği tarih açıkça belirlenmemişse, TTK m. 481/1 uyarınca yönetim kurulu;
- Türk Ticaret Sicili Gazetesi’nde ilan yoluyla,
- Ödenecek sermaye borcunun tutarını veya oranını,
- Ödeme tarihini ve ödemenin yapılacağı yeri
açıkça belirtmek suretiyle pay sahiplerini ödemeye davet etmek zorundadır.
Bu ilana rağmen sermaye koyma borcu yerine getirilmezse, yönetim kurulu kararıyla pay sahibi ıskat edilir, yani ortaklıktan çıkarılır.
Iskat Prosedüründe Usule Uymanın Önemi
Iskat, pay sahibinin ortaklık sıfatını sona erdiren ağır bir yaptırım olması nedeniyle sıkı usuli şartlara tabidir. Usule aykırı şekilde gerçekleştirilen ıskat işlemleri hukuki geçerlilik kazanmaz.
Bu durum, Yargıtay içtihatlarında da açıkça vurgulanmaktadır.
Yargıtay Kararı Işığında Iskat Şartları
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi’nin 24.11.2016 tarihli, 2015/12168 E., 2016/9107 K. sayılı kararında;
- Anonim şirketlerde tek borç ilkesinin geçerli olduğu,
- Sermaye koyma borcunun yerine getirilmemesi hâlinde icra yoluna başvurulabileceği gibi ıskat yolunun da tercih edilebileceği,
- Iskat prosedürü için öncelikle usulüne uygun bir ödemeye davetin yapılması gerektiği,
- Nama yazılı paylar bakımından ödemeye davet ve ıskat ihtarının taahhütlü mektupla yapılmasının zorunlu olduğu,
- Esas sözleşmede öngörülen ilan ve bildirim şekillerine aynen uyulmasının şart olduğu
açıkça belirtilmiştir.
Yargıtay, somut olayda ödemeye davet ve ıskat ihtarlarının usule uygun yapılmaması sebebiyle ıskat işleminin hukuki sonuç doğuramayacağına hükmetmiştir.
Iskatın Hukuki Amacı
Iskat müessesesi; sermaye koyma borcunu yerine getirmeyen pay sahibinin, şirketin mali yapısını zedelemesini önlemeyi ve sermayenin korunmasını amaçlamaktadır. Ancak bu amaca ulaşılabilmesi için kanunda öngörülen şekil ve usul kurallarına titizlikle uyulması zorunludur.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
1- Iskat nedir?
Iskat, sermaye koyma borcunu ödemeyen pay sahibinin kanunda öngörülen usuller çerçevesinde ortaklıktan çıkarılmasıdır.
2- Sermaye borcunu ödemeyen pay sahibi otomatik olarak ıskat edilir mi?
Hayır. Öncelikle usulüne uygun bir ödemeye davet yapılmalı, ardından kanuni şartlar oluşursa yönetim kurulu tarafından ıskat kararı alınmalıdır.
3- Temerrüt için ihtar şart mıdır?
Sermaye borcunun süresinde ödenmemesi hâlinde temerrüt için ihtar gerekmez; ancak ıskat için usuli bildirimler zorunludur.
4- Iskat kararını hangi organ verir?
Iskat kararı, anonim şirketlerde yönetim kurulu tarafından alınır.
5- Usule aykırı ıskat kararları geçerli midir?
Hayır. Usule aykırı şekilde alınan ıskat kararları hukuki sonuç doğurmaz.
Geçmez Hukuk Bürosu