Basit yargılama usulü ile ilgili olarak sıkça sorulan sorular arasında; “Hangi davalar basit yargılama usulüne tabidir?”, “İş mahkemeleri veya tüketici mahkemelerinde basit yargılama uygulanır mı?”, “Ticari davalarda basit yargılama usulü geçerli midir?” gibi sorular yer almaktadır. Bu yazımızda, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) ve ilgili diğer kanunlar çerçevesinde basit yargılama usulünün kapsamını detaylı olarak ele alacağız.
Basit Yargılama Usulünün Tanımı ve Amacı
Hukuk yargılamasında yazılı yargılama usulü ve basit yargılama usulü olmak üzere iki temel yargılama yöntemi bulunmaktadır.
Basit yargılama usulü, özel bir yargılama türü olup, davayı yazılı yargılama usulüne göre çok daha basit ve hızlı şekilde sonuçlandırmak amacıyla uygulanır.
Basit Yargılama Usulünün Kanuni Dayanağı ve Kapsamı
6100 sayılı HMK’nın 316. maddesinde, basit yargılama usulüne tabi dava ve işler genel olarak şu şekilde sayılmıştır:
- Sulh hukuk mahkemelerinin görevine giren dava ve işler,
- Doğrudan dosya üzerinden karar vermek konusunda mahkemeye tanınan takdir yetkisi ile açılan dava ve işler,
- İhtiyati tedbir, ihtiyati haciz, delil tespiti gibi geçici hukuki koruma talepleri ile deniz raporlarının alınması, dispeççi atanması talepleri ve bunlara karşı yapılacak itirazlar,
- Her çeşit nafaka davaları ile velayet ve vesayete ilişkin dava ve işler,
- Hizmet ilişkisinden doğan davalar,
- Konkordato ve sermaye şirketleri veya kooperatiflerin uzlaşma suretiyle yeniden yapılandırılmasına ilişkin davalar,
- Tahkim hükümlerine göre mahkemenin görev alanına giren dava ve işler,
- Diğer kanunlarda yazılı yargılama usulü dışındaki yargılama usullerinin uygulanacağı belirtilen dava ve işler.
Bu sayımın sınırlayıcı olmadığını özellikle belirtmek gerekir. HMK 316/g maddesi uyarınca, diğer kanunlarda basit yargılama usulü öngörülen davalar da kapsama dahil edilebilir.
Basit Yargılama Usulünün Uygulandığı Örnek Davalar
Diğer kanunlar ve uygulama kapsamında basit yargılama usulü, aşağıdaki dava ve işlerde de uygulanabilmektedir:
- İş mahkemelerindeki davalar,
- Kadastro mahkemelerindeki davalar,
- Tüketici mahkemelerindeki davalar,
- İcra mahkemesinde şikayet, itiraz, gecikmiş itirazın incelenmesi, icra takibinin iptali veya ertelenmesi ve ihalenin feshi talepleri,
- İcra ve İflas Kanunu’ndan doğan istihkak davaları,
- Dernekler Kanunu’ndan kaynaklanan davalar,
- Kooperatifler Kanunu’ndan kaynaklı davalar,
- Kamulaştırma Kanunu’ndan kaynaklı adli yargıda görülecek davalar,
- Yabancı mahkeme kararlarının tenfiz işlemleri.
Ayrıca, 15.03.2018 tarih ve 30361 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 7101 sayılı Kanun uyarınca, miktarı veya değeri 100.000 TL’yi geçmeyen ticari davalarda da basit yargılama usulü uygulanabilecektir.
Basit Yargılama Usulünün Kapsamı ve Önemi
Basit yargılama usulü, dava türüne ve işin niteliğine göre hızlı ve etkili bir yargılama yöntemi olarak uygulanmaktadır. HMK ve ilgili kanunlarda sayılan davalarla sınırlı olmamakla birlikte, diğer kanunlarda basit yargılama öngörülmüş işlerde de uygulanması mümkündür.
Bu usul, taraflar açısından daha kısa sürede sonuç alma, daha düşük maliyet ve mahkeme iş yükünün azaltılması avantajları sunmaktadır. Özellikle ticari, iş ve sulh hukuku davalarında etkin bir yöntem olarak öne çıkmaktadır.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS) – Basit Yargılama Usulü Kapsamı
1. Basit yargılama usulü hangi davalarda uygulanır?
Sulh hukuk davaları, nafaka, velayet, vesayet, iş davaları, ticari davalar (100.000 TL altı) ve HMK veya diğer kanunlarda öngörülen basit yargılama kapsamındaki işler.
2. İş mahkemesi veya tüketici mahkemesi davalarında uygulanabilir mi?
Evet, iş ve tüketici mahkemelerinde basit yargılama usulü uygulanabilir.
3. Ticari davalarda basit yargılama sınırı nedir?
Miktarı veya değeri 100.000 TL’yi geçmeyen ticari davalarda uygulanabilir.
4. Basit yargılama usulünün kapsamı sınırlı mıdır?
Hayır, HMK 316/g maddesi ile diğer kanunlarda öngörülen davalar da kapsama alınabilir.
5. Basit yargılama usulü davalarda avantajlar nelerdir?
Daha hızlı sonuç, düşük maliyet, mahkeme iş yükünün azaltılması ve taraflar için öngörülebilir bir süreç sağlar.
Geçmez Hukuk Bürosu